Trong cuộc sống hàng ngày, người dân luôn cần đến pháp luật. Đối với người dân, các quy định của pháp luật giúp họ nắm được những chuẩn mực ứng xử trong cuộc sống, tạo điều kiện cho họ thực hiện tốt những quyền, nghĩa vụ của công dân, đồng thời cung cấp cho họ những kiến thức cần thiết khi tham gia vào các quan hệ kinh tế, văn hoá, xã hội. Pháp luật còn là phương tiện để người dân có thể tự bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của bản thân. Còn đối với cán bộ, công chức, pháp luật là công cụ, phương tiện thiết yếu giúp họ thực hiện tốt các chức năng, nhiệm vụ được giao. Do đó, đưa pháp luật đến với mọi người là một trong những vấn đề được Đảng và Nhà nước ta quan tâm.
Trong những năm qua, Nhà nước ta đã tăng cường công tác phổ biến giáo dục pháp luật cho cán bộ, công chức và nhân dân bằng nhiều hình thức, trong đó phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua sách báo, tài liệu tuyên truyền pháp luật là một biện pháp có nhiều ưu thế trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, giúp cán bộ, công chức và người dân chủ động trong việc tìm hiểu, nghiên cứu và vận dụng những kiến thức pháp luật trong hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ, trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và giải quyết các nhu cầu sinh hoạt trong đời sống hàng ngày, đồng thời góp phần phổ cập kiến thức pháp luật trong nhân dân. Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho nhân dân trong việc tìm hiểu, nghiên cứu sách báo, tài liệu, văn bản pháp luật, Đảng và Nhà nước chủ trương xây dựng tủ sách pháp luật ở cơ sở.
Để thực hiện yêu cầu về xây dựng và khai thác tốt tủ sách pháp luật ở cơ quan, đơn vị và cơ sở, Uỷ ban nhân dân tỉnh đã ban hành và triển khai thực hiện trên địa bàn tỉnh Quyết định số 832/QĐ-UB ngày 15/6/1998 quy định v/v xây dựng, quản lý, khai thác Tủ sách pháp luật và Chỉ thị 09/CT-UB ngày 08/4/2003 về tăng cường quản lý và nâng cao hiệu quả khai thác sử dụng Tủ sách pháp luật ở xã, phường, thị trấn; xây dựng tủ sách pháp luật ở cơ quan, doanh nghiệp, trường học. Tính đến nay, trên toàn tỉnh đã xây dựng được 229 tủ sách hoặc ngăn sách pháp luật ở 229 xã, phường, thị trấn (đạt 100%), ngăn sách pháp luật tại các cơ quan, doanh nghiệp, trường học và các đơn vị vũ trang nhân dân ngày càng phát triển tăng nhanh cả về số lượng và chất lượng. Để người dân dễ tiếp cận đến nay có trên 50% số điểm bưu điện văn hoá xã thực hiện tốt việc luân chuyển sách pháp luật. Từ mô hình tủ sách pháp luật của xã, tại nhiều xóm, thôn, làng đã xây dựng được các ngăn sách pháp luật đặt tại nhà văn hoá, được khai thác với các sinh hoạt văn hoá chung của cộng đồng dân cư, địa phương.
Tủ sách tuy không lớn nhưng được trang bị bình quân mỗi tủ sách cấp xã có khoảng từ 100 đầu sách, trong đó có tủ sách lên đến 350 đầu sách (Xuân Kiên, Xuân Trường), 315 đầu sách (Xuân Vinh, Xuân Trường), một số xã, phường của Thành phố Nam Định đều có trên 200 đầu sách các loại... Các tủ sách có đủ 4 bộ phận sách báo, tài liệu pháp lý như: công báo, các tập văn bản hệ thống quy phạm pháp luật do Trung ương và địa phương ban hành; sách hỏi đáp, bình luận, giải thích pháp luật, các tờ gấp tuyên truyền, giải thích pháp luật, các đề cương, sổ tay pháp luật; sách pháp luật hướng dẫn nghiệp vụ công tác chính quyền và hướng dẫn nghiệp vụ chuyên môn của từng ngành; báo, tạp chí chuyên ngành về pháp luật của Trung ương và địa phương. Các văn bản pháp luật quan trọng, liên quan mật thiết đến đời sống của người dân như Bộ luật Dân sự, hệ thống các văn bản xử lý vi phạm hành chính, Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn thi hành, Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Khiếu nại tố cáo, Luật Môi trường, … đều được trang bị đầy đủ trong các tủ sách pháp luật.
Tuy nhiên, việc quản lý và khai thác tủ sách pháp luật trong thời gian qua vẫn chưa đạt được hiệu quả như mong muốn. Đối tượng mà các tủ sách đã phục vụ chủ yếu là cán bộ cấp xã, còn người dân thì chỉ quan tâm đến việc tham khảo sách pháp luật khi có vấn đề phát sinh liên quan đến quyền lợi của họ nhưng phần lớn trong số này lại tự mua sách pháp luật để nghiên cứu riêng. Mặt khác, người dân có tâm lý ngại đọc sách pháp luật do đã tiếp thu kiến thức pháp luật từ các phương tiện thông tin hiện phổ biến rất rộng rãi, ngại phải thực hiện các thủ tục mượn, trả sách. Việc người dân không tìm đến các tủ sách pháp luật không phải là do không có nhu cầu mà là vì các lý do như:
Một là, một số tủ sách được đặt ở những vị trí không đảm bảo để cho nhân dân dễ thấy, các loại sách, báo, văn bản pháp luật nằm trộn lẫn nhau, sách hết hiệu lực nằm chung với sách còn hiệu lực. Chính vì việc bố trí, sắp xếp thiếu khoa học nên dù có đông người dân đến liên hệ với UBND cấp xã hàng ngày và trong khi chờ hoàn thành công việc thì có thể tranh thủ mượn sách để đọc, nhưng điều này rất hiếm khi xảy ra.
Hai là, việc luân chuyển các tủ sách, ngăn sách pháp luật ở các địa phương ra điểm Bưu điện Văn hoá xã, tiện ích dễ thấy lúc đầu là thuận lợi hơn cho người dân khi liên hệ tra cứu, mượn sách, nhưng thời gian gần đây cũng đã phát sinh một số hạn chế, bất cập. Người phụ trách công việc ở Bưu điện văn hoá xã thường rất bận rộn với công việc chuyên môn của mình, bên cạnh đó khả năng nắm bắt các quy định của pháp luật có hạn nên khó khăn trong việc hướng dẫn người dân nên tìm đọc loại sách nào để đáp ứng với nhu cầu tìm hiểu.
Ba là, tình trạng không ổn định trong việc bố trí cán bộ quản lý tủ sách, việc thường xuyên thay đổi cán bộ xã là một tình trạng chung hiện nay trong khi tủ sách pháp luật lại cần phải có người có khả năng, có kiến thức pháp luật quản lý để giúp định hướng và hướng dẫn cho nhân dân tham khảo cũng như giải thích những nội dung mà người đọc không hiểu rõ.
Để cho các tủ sách pháp luật đi vào khai thác có hiệu quả hơn, tránh sự lãng phí trong công tác quản lý nhà nước là một vấn đề cần phải bàn và làm ngay trong thời gian tới. Theo chúng tôi, để cho công tác quản lý, khai thác tủ sách pháp luật được hiệu quả, thì điều trước tiên là người phụ trách, quản lý tủ sách phải là người thực sự yêu sách, trọng sách, biết được giá trị của sách và có tâm huyết, trách nhiệm, sự nhiệt tình. Với mặt bằng trình độ dân trí chung hiện nay còn khá thấp, thói quen đọc sách chưa trở thành phổ biến ở người dân, thì giá trị và tiện ích của tủ sách pháp luật ở địa phương chỉ có thể được người dân nhận biết, ý thức khi có được một người quản lý tốt, có hiểu biết về sách, sẵn sàng phục vụ tận tâm, nhiệt tình trong việc giới thiệu ngay đúng sách pháp luật người dân cần cho đến việc giúp hình thành ở họ thói quen đọc sách.
Nguyễn Thị Lệ Huyền