Bắc Giang là một tỉnh miền núi, có 10 đơn vị hành chính; 9 huyện, 01 thành phố, 229 xã, phường, thị trấn, trong đó có 30 xã đặc biệt khó khăn, diện tích tự nhiên là 3.822,5 km2, dân số hơn 1,6 triệu người, 25 tộc người chiếm 12%. Trong những năm gần đây, Bắc Giang luôn được nhận dự quan tâm của Bộ Tư pháp, Tỉnh uỷ, UBND tỉnh trong công tác Tư pháp, đặc biệt là công tác PBGDPL mà ở trong đó hoạt động hoà giải ở cơ sở và TSPL đã và đang là kênh tuyên truyền có hiệu quả thiết thực trong nhân dân trên địa bàn tỉnh Bắc Giang.
Cho đến nay, trên 229 xã, phường, thị trấn của tỉnh Bắc Giang đã có 2.563 tổ hoà giải với 16.472 thành viên/2.524 thôn, bản, tổ dân phố. Trong 10 năm qua (Tính từ khi triển khai thực hiện Pháp lệnh tổ chức và hoạt động hoà giải ở cơ sở) các tổ hoà giải của tỉnh Bắc Giang đã tiếp nhận 41.222 vụ việc, đã hoà giải thành 35.233 vụ việc- đạt tỷ lệ 85.47%.
Về TSPL, ngay từ năm 2001, Bắc Giang đã hoàn thành việc xây dựng đầu tư, trang bị TSPL ở 229/229 xã, phường, thị trấn, có 138 thôn, bản, tổ dân phố có tủ sách đặt ở Nhà văn hoá khu dân cư; Bắc Giang có 182 điểm Bưu điện Văn hoá xã thì ở đây các sách ở UBND xã nơi có điểm Bưu điện đều được triển khai việc luân chuyển sách đến các điểm Bưu điện này để việc nghiên cứu, tìm hiểu của nhân dân được dễ dàng và thuận tiện; từ năm 2000 đến nay đã có 3.948.750 lượt người đến mượn, đọc tại TSPL ở cấp xã.
Với Chương trình 212 của Chính phủ, Bắc Giang đã thành lập Ban chỉ đạo 212 do đồng chí Phó Chủ tịch Thường trực của UBND tỉnh làm Trưởng ban- Sở Tư pháp được giao nhiệm vụ là cơ quan thường trực giúp Ban chỉ đạo xây dựng Kế hoạch và tham mưu việc chỉ đạo đến các huyện, thành phố trong tỉnh để triển khai Chương trình này một cách đồng bộ, tránh hình thức, lãng phí.
Có thể khẳng định rằng, công tác tuyên truyền, PBGDPL ở cơ sở khi được quan tâm chú ý thì tình hình ANCT- TTATXH được ổn định, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển kinh tế- xã hội ở các địa phương trong tỉnh.
Tuy nhiên, trên thực tế tổ chức thực hiện cũng còn bộc lộ những khó khăn, vướng mắc là:
Việc quản lý hoạt động hoà giải ở cơ sở song trùng giữa cơ quan Tư pháp và Uỷ ban MTTQ nhưng chưa có một cơ chế phối hợp một cách rõ ràng, Nghị định 160 chưa có Thông tư hướng dẫn cụ thể; Pháp lệnh về tổ chức và hoạt động hoà giải ở cơ sở chưa đề cập một cách rõ ràng các vấn đề phạm vi điều chỉnh, cơ chế quản lý, kinh phí hoạt động hoà giải, trách nhiệm của các cơ quan chuyên môn thuộc UBND các cấp trong việc thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về tổ chức và hoạt động hoà giải ở cơ sở, các hình thức hỗ trợ của Nhà nước cho các tổ hoà giải và nhiệm kỳ của hoà giải viên.
Về TSPL, việc đặt tủ sách ở UBND các xã, phường, thị trấn có thuận lợi trong việc trang bị, cấp phát và quản lý nhưng tạo tâm lý e ngại đối với nhân dân khi có nhu cầu tìm hiểu, chưa thực sự gần gũi mà còn khoảng cách giữa UBND- chính quyền cơ sở với người dân, đó là chưa kể đến việc vẫn còn một bộ phận lớn nhân dân chưa có thói quen nghiên cứu tìm hiểu pháp luật thông qua việc tìm đọc sách; ở các thị tứ, đô thị ngày nay văn hoá đọc đã có những thay đổi đáng kể nhờ ứng dụng những thành tựu khoa học ngày một thay đổi; người dân tìm hiểu thông tin pháp luật bằng nhiều cách khác nhau như qua mạng, qua các kênh truyền thông đại chúng và bằng nhiều hình thức khác do đó đã có những thay đổi đáng kể về phương pháp tiếp cận thông tin nói chung và thông tin pháp luật nói riêng.
Việc thực hiện Đề án 4 của Quyết định 212/QĐ- TTg về phê duyệt Chương trình hành động Quốc gia PBGDPL và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho cán bộ, nhân dân ở xã, phường, thị trấn từ năm 2005-2010. Có thể khẳng định đây là một chủ trương lớn và đúng đắn của Chính phủ, ở tỉnh Bắc Giang ngay sau khi Quyết định của TTg được triển khai thì ở cấp tỉnh và 10/10 huyện, thành phố đều đã thành lập Ban chỉ đạo (gọi tắt là BCĐ 212). Nhưng cũng phải nhìn thẳng vào một sự thật là UBND cấp xã theo chương trình này vừa là đối tượng thụ hưởng các nội dung của đề án và vừa là chủ thể tổ chức thực hiện.
Bắc Giang vừa hoàn thành việc tổng kết 10 năm thực hiện Pháp lệnh tổ chức và hoạt động hoà giải ở cơ sở và việc triển khai thực hiện Quyết định 1067 của TTg, qua việc tổng kết đã rút ra được một số kinh nghiệm từ thực tiễn tổ chức thực hiện mặt công tác này như báo cáo 10 năm của tỉnh Bắc Giang đã đánh giá. Từ năm 2006, với sự tham mưu của Sở Tư pháp, Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Giang đã đồng ý giao cho Hội đồng PHCTPBGDPL tỉnh hàng năm được tổ chức Hội thi cán bộ Tư pháp- Hộ tịch giỏi và Hoà giải viên giỏi. Theo đó năm 2007 đã tổ chức Hội thi cán bộ Tư pháp- Hộ tịch giỏi, năm 2008 tổ chức Hội thi Hoà giải viên giỏi (đã tổ chức thành công) và năm 2009: Hội thi cán bộ Tư pháp- Hộ tịch giỏi đến năm 2010 là Hội thi Hoà giải viên giỏi. Vậy với công tác hoà giải thì 02 năm tổ chức Hội thi 01 lần.
Qua triển khai các hoạt động tuyên truyền pháp luật ở cơ sở đã cho thấy con đường đưa pháp luật đến với nhân dân một cách hữu hiệu là làm cho người dân thấy cần pháp luật, gần gũi với pháp luật, biết sử dụng pháp luật như một công cụ để tự bảo vệ quyền của mình thay cho tư tưởng cũ chỉ xem pháp luật như những yêu cầu mà người dân chỉ biết làm nghĩa vụ. Vói hoạt động của TSPL đưa PL gần với dân hơn, người dân có quyền chủ động trong khai thác, tìm hiểu của mình, với hoạt động hoà giải các quan hệ pháp luật được giải quyết theo con đường đạo đức với PL, công lý với trái tim. Hoạt động này được quan tâm chú ý thì sự truyền cảm của pháp luật được lan rộng trong cộng đồng dân cư một cách thân thiện, sâu lắng, tự nguyện ,hiệu quả và đây cũng là mục tiêu mà chúng ta cần hướng tới./.
Hoàng Giang