Trong 10 năm qua (1998-2008) công tác hoà giải và xây dựng, quản lý, khai thác tủ sách pháp luật ở cơ sở trên địa bàn tỉnh Quảng Nam luôn được các cấp uỷ đảng và chính quyền từ tỉnh đến xã, phường, thị trấn quan tâm chỉ đạo và tổ chức triển khai thực hiện; ngay trong năm đầu tiên, sau khi Pháp lệnh về tổ chức, hoạt động hoà giải ở cơ sở và Nghị định số 160/CP về hướng dẫn thực hiện Pháp lệnh được ban hành, Sở Tư pháp phối hợp với chặt chẽ với Uỷ ban MTTQVN tỉnh tham mưu kịp thời cho UBND tỉnh chỉ đạo xây dựng và củng cố, mạng lưới tổ chức hoà giải ở cơ sở rộng khắp các địa phương trong tỉnh. Đến nay, trên địa bàn 18 huyện, thành phố của tỉnh có 1.750 thôn, khối phố với gần 2.000 tổ hoà giải ở cơ sở và 10.000 hoà giải viên, các tổ hoà giải ở cơ sở đã ổn định về mặt tổ chức; mô hình hoạt động của tổ chức này chủ yếu mang tính tự quản, tự nguyện rất đa dạng, phong phú, tuỳ thuộc vào thực tiễn ở từng cộng đồng dân cư, nên hoạt động của tổ hoà giải có tính phối hợp cộng đồng rất cao, thực hiện hoà giải các vụ việc tranh chấp nhỏ trong cộng đồng dân cư ngày càng có chất lượng, thể hiện được tính chuyên môn cao, nhiều vụ việc khá phức tạp, tranh chấp kéo dài nhiều năm nhưng được hoà giải thành ngay tại cơ sở... Trong 10 năm qua, tổng số vụ việc tiếp nhận hoà giải trong toàn tỉnh là 37.966 vụ; trong đó lĩnh vực đất đai 12.018 vụ, dân sự 10.558 vụ; hôn nhân và gia đình 8.306 vụ, còn lại các lĩnh vực khác là 7.084 vụ. Tổng số các vụ việc hoà giải thành là 32.952 vụ, tỷ lệ trung bình hàng năm khoảng 86%.
Để đạt những kết quả như trên, trong những năm qua với chức năng, nhiệm vụ của mình Sở Tư pháp Quảng Nam đã tổ chức nhiều lớp tập huấn nghiệp vụ phổ biến, giáo dục pháp luật, trong đó có nghiệp vụ hoà giải ở cơ sở cho cán bộ tư pháp - hộ tịch cấp xã nhằm trang bị kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm cần thiết cho việc tổ chức mạng lưới hoà giải viên ở cơ sở. Việc phát triển số lượng hoà giải viên luôn đi đôi với việc tăng cường trách nhiệm cá nhân của các hoà giải viên (là đại diện các tổ chức đoàn thể, nhân sĩ, trí thức...) do đó đã xây dựng được mối quan hệ phối hợp chặt chẽ giữa nhiều lực lượng, tạo nên sức tác động tổng hợp giúp cho các bên tranh chấp dễ dàng đi đến thông cảm, hiểu biết lẫn nhau.
Tuy nhiên, do đặc thù của Quảng Nam là tỉnh có diện tích miền núi khá lớn, nhiều dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, do vậy việc tổ chức tập huấn, cung cấp thông tin pháp luật liên quan cho đội ngũ hoà giải viên cơ sở ở những địa bàn này còn gặp nhiều khó khăn; mặc dù tỉnh Quảng Nam đã có quy định về chế độ thù lao cho đội ngũ hoà giải viên nên chưa có sức động viên những người làm công tác hoà giải phục vụ lâu dài. Mặt khác công tác phối hợp giữa chính quyền với Uỷ ban MTTQ và các tổ chức thành viên của Mặt trận ở một số địa phương chưa chặt chẽ, thiếu đồng bộ nên có ảnh hưởng nhất định đến hoạt động hoà giải ở cơ sở.
Qua tổng kết công tác tổ chức, hoạt động hoà giải cơ sở có một số kinh nghiệm được rút ra:
- Thực tế cho thấy ở nơi nào cấp uỷ Đảng, chính quyền cơ sở nhận thức đúng đắn và thường xuyên quan tâm đến công tác hoà giải ở cơ sở, thì tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội ở nơi đó ổn định, hạn chế được đơn thư khiếu nại, tố cáo sai luật cũng như các mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ trong cộng đồng dân cư.
- Sự phối hợp giữa chính quyền với mặt trận và các tổ chức thành viên là nhân tố hết sức quan trọng trong công tác hoà giải ở cơ sở. Sự tham gia tác động tích cực của nhiều ngành sẽ làm cho các cá nhân tin tưởng hơn vào pháp luật và cộng đồng, vị tha hơn trong ứng xử, dễ dàng thông cảm với nhau hơn để đi đến đoàn kết gắn bó xóm giềng.
- Công tác hoà giải ở cơ sở cần phải được thường xuyên theo dõi, kiểm tra, đôn đốc để kịp thời giải quyết những khó khăn, vướng mắc giúp hoà giải viên hoàn thành tốt nhiệm vụ đồng thời qua theo dõi, kiểm tra phát hiện những vấn đề bất cập về cơ chế chính sách để điều chỉnh, bổ sung cho phù hợp, có như vậy mới bảo đảm chất lượng và hiệu quả thiết thực của công tác này.
- Bồi dưỡng nghiệp vụ và cập nhật thông tin pháp luật kịp thời cho hoà giải viên không chỉ là việc cung cấp phương tiện để hoà giải viên thực hiện tốt nhiệm vụ hoà giải mà còn giúp cho đội ngũ này thực hiện công tác tuyên truyền miệng pháp luật tại các địa bàn dân cư, gián tiếp góp phần làm cho công tác hoà giải ngày càng tốt hơn.
Trần Trung Kiên