Là một tỉnh miền núi biên giới phía Tây bắc, có vị trí chiến lược về kinh tế - quốc phòng, có đường biên giới dài 250 km giáp 2 tỉnh Hủa Phăn và Luông Pha băng nước Cộng hoà Dân chủ Nhân dân Lào (thuộc 5 huyện: Sốp Cộp, Sông Mã, Mai Sơn, Yên Châu, Mộc Châu), 24 cột mốc, 9 đồn biên phòng, 2 cửa khẩu quốc gia là Lóng Sập (Mộc Châu) và Chiềng Khương (Sông Mã).
Địa hình khu vực biên giới rừng núi hiểm trở phức tạp. Với diện tích tự nhiên là 14.125 km2, trong đó 73% diện tích là đất lâm nghiệp. Toàn Tỉnh có 10 huyện và 1 thành phố với 206 xã, phường, thị trấn. Dân số trên 1 triệu người; gồm 12 dân tộc anh, em (trong đó dân tộc 81,58% là đồng bào dân tộc thiểu số). Mật độ dân số trung bình: 67 người/km2.
Thực hiện sự chỉ đạo của Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Tỉnh Uỷ, HĐND, UBND, trong năm 2005 và 2006 liên ngành Tư pháp, Công An, Bộ đội biên phòng đã phối hợp thống kê, rà soát, phân loại những đối tượng có quan hệ hôn nhân với công dân nước láng giềng Lào cùng ở khu vực biên giới Việt Nam - Lào nhưng chưa đăng ký kết hôn và đăng ký khai sinh. Căn cứ kết quả thống kê đã tiến hành đăng ký kết hôn cho 508 đôi, đăng ký khai sinh cho 826 cháu.
Trong năm 2007, thực hiện Kết luận số 503-KL/TU ngày 01 tháng10 năm 2007 của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ về tình hình kết hôn có yếu tố nước ngoài, công tác nhập quốc tịch Việt Nam trong thời gian qua Uỷ ban nhân dân tỉnh đã chỉ đạo Sở Tư pháp chủ động phối hợp với Công an tỉnh tiến hành thống kê, rà soát những đối tượng có quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài ở khu vực biên giới (có đăng ký kết hôn và chưa đăng ký) vận động họ thực hiện nghĩa vụ đăng ký hộ tịch với cơ quan có thẩm quyền đồng thời hướng dẫn thủ tục nhập quốc tịch đối với công dân Lào có nguyện vọng nhập quốc tịch Việt Nam. Kết quả: 863 trường hợp có quan hệ hôn nhân với công dân Lào, trong đó: có 450 người là công dân của tỉnh Sơn La kết hôn với công dân Lào và hiện đang cư trú tại các xã biên giới Sơn La (Việt Nam); 313 công dân Sơn La (Việt Nam) có quan hệ hôn nhân với công dân Lào và hiện đang cư trú tại nước láng giềng Lào (các tỉnh Lào có biên giới giáp với Sơn La - Việt Nam).
Năm 2008, các ngành liên quan như Tư pháp, Bộ đội biên phòng, Công an tỉnh đã tiếp tục phối hợp trong việc thống kê, rà soát những công dân Việt nam cư trú tại khu vực này có quan hệ hôn nhân với công dân Lào cũng thường trú ở khu vực biên giới. Tổng số đến tháng 5/2008 là 765 trường hợp có quan hệ vợ chồng nhưng chưa đăng ký kết hôn. Sở Tư pháp tỉnh đã chỉ đạo các Phòng tư pháp địa phương hướng dẫn UBND cấp xã tiếp tục hoàn thiện hồ sơ kết hôn gửi về Sở Tư pháp để đăng ký kết hôn cho những trượng hợp này.
Việc tổ chức thực hiện tốt cống tác đăng ký kết hôn có yếu tố nước ngoài tại khu vực biên giới, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đảm bảo an ninh, trật tự an toàn xã hội khu vực biên giới./.
Bùi Huy Toàn, Sở Tư pháp Sơn La