Một trong những điều kiện để quyền, lợi ích chính đáng của công nhân, viên chức, lao động cũng như của doanh nghiệp được đảm bảo là phải đẩy mạnh hoạt động phổ biến giáo dục pháp luật cho cả hai phía người lao động và người sử dụng lao động. Và, hơn ai hết, trách nhiệm này đòi hỏi những người làm công tác công đoàn phải luôn nỗ lực vượt qua chính mình.
Khi “cánh tay” pháp luật chưa mạnh, chưa xa
Một trong những nhiệm vụ chủ yếu của công đoàn nhiệm kỳ 2008-2013 vừa được vừa được Đại hội X Công đoàn Việt Nam đề ra là hướng dẫn chỉ đạo công đoàn cơ sở thực hiện quyền tổ chức, lãnh đạo đình công theo đúng thủ tục, trình tự pháp luật, cố gắng chặn đứng các cuộc đình công tự phát; tổ chức thực hiện có hiệu quả việc tham gia tố tụng các vụ án lao động nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công nhân, viên chức, lao động...Muốn thực hiện được các nhiệm vụ này, thì điều kiện tiên quyết là phải làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật (TTPBGDPL).
Tuy nhiên, thực tế cho thấy, hiện nay “thời lượng” dành cho pháp luật chưa được cả 2 phía người lao động và người sử dụng lao động quan tâm nhiều. Về phía người lao động, phần lớn công nhân, lao động đều xuất thân là nông dân, chịu ảnh hưởng của người sản xuất nhỏ, điều kiện sống khó khăn, điều kiện làm việc căng thẳng...nên nhu cầu tìm hiểu pháp luật hầu như không có. Dẫn tới ý thức chấp hành pháp luật và nội quy của doanh nghiệp còn thấp, không hiểu rõ quyền lợi hợp pháp, chính đáng cũng như nghĩa vụ và trách nhiệm của mình trước doanh nghiệp. Nên trong nhiều trường hợp, công nhân lao động đã không tự bảo vệ được mình hoặc không làm tròn nghĩa vụ, trách nhiệm của mình.
Bên cạnh đó, hầu hết các chủ doanh nghiệp (đặc biệt là ở doanh nghiệp ngoài quốc doanh, liên doanh, 100% vốn nước ngoài) vì nhiều lý do đều chưa chú ý đến công tác TTPBGDPL, thậm chí còn tìm cách lách luật, vi phạm luật, xâm hại quyền lợi hợp pháp, danh dự, nhân phẩm công nhân thông qua các hành động như nợ lương, nợ bảo hiểm, không cấp đầy đủ trang thiết bị bảo hộ lao động... Đối với nhiều chủ sử dụng lao động việc đầu tư thời gian, kinh phí, tạo điều kiện cho công nhân lao động tìm hiểu pháp luật, cũng như xây dựng tủ sách pháp luật là chuyện xa xỉ, không tưởng. Đây cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến những cuộc đình công của công nhân lao động trong các doanh nghiệp liên doanh, 100% vốn nước ngoài gia tăng. Tính từ năm 2003 đến tháng 5/2007, toàn quốc đã xảy ra tới 942 cuộc đình công.
“Cánh tay” pháp luật cũng chưa với được nhiều đến đội ngũ công nhân lao động nằm rải rác ở các vùng sâu, xa, hẻo lánh như các trạm, hạt giao thông, kiểm lâm, các nông, lâm trường...
Để tìm hiểu pháp luật trở thành giờ vàng thứ 9
Hơn ai hết, những người làm công tác công đoàn hiểu rõ, muốn biến việc tìm hiểu pháp luật trở thành nhu cầu thường nhật của công nhân lao động cũng như người sử dụng lao động, hay nói nôm na là thành “giờ vàng thứ 9” sau 8 giờ lao động vàng ngọc, thì sự đa dạng về hình thức TTPBGDPL là tuyệt đối cần thiết.
Công bằng mà nói, từ trước đến nay, để đưa pháp luật đến với đông đảo công đoàn viên, công đoàn Việt Nam đã áp dụng thành công khá nhiều hình thức TTPBGDP. Chỉ tính riêng trong 4 năm từ 2004-2007, đã có hàng nghìn cuộc thi tìm hiểu pháp luật được tổ chức khắp các tỉnh thành trên cả nước, 15.614 lượt công nhân lao động được trợ giúp pháp lý, 13.113 tủ sách pháp luật được hình thành và củng cố, 4.705 báo cáo viên pháp luật được bồi dưỡng nâng cao kiến thức, kỹ năng tuyên truyền luật...Nhưng, bên cạnh đó cũng không thể tránh khỏi những hạn chế có nguyên nhân từ sự nhận thức còn hạn hẹp giới chủ doanh nghiệp, công nhân lao động và thậm chí ngay cả trong chính cán bộ của công đoàn các cấp. Việc nhận thức chưa đầy đủ của những người này về tác dụng của việc hiểu biết pháp luật đã dẫn tới sự từ chối không tham gia, thực hiện hoặc tham gia một cách qua loa đối phó các hoạt động liên quan tới TTPBGDPL. Đội ngũ làm công tác báo cáo viên pháp luật vì nhiều lý do đã không thể mang đến cho người nghe những thông tin pháp lý hấp dẫn ngoài việc đọc lại những điều khoản cứng nhắc..
Chính vì vậy, theo ông Hoàng Ngọc Thanh, Phó Chủ tịch Tổng LĐLĐVN và cũng là Chủ tịch Hội đồng công tác PBGDPL của Tổng LĐ vừa được thành lập ngày 12/9/2008 theo Quyết định số 1424/QĐ-TLĐ, thì để việc tìm hiểu pháp luật thực sự là giờ vàng thứ 9 thì một loạt các hoạt động tuyên truyền, hình thức phối hợp cần được phát huy như phối hợp với các cơ quan hữu quan đẩy mạnh TTPBGDPL, chủ động tham gia nghiên cứu xây dựng các dự án luật, pháp luật và các VBQPPL khác có liên quan đến quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động, tổ chức công đoàn...Đặc biệt, công đoàn các cấp phải đóng vai trò quan trọng và chủ động trong việc sáng tạo sử dụng linh hoạt các hình thức TTPBGDPL cho phù hợp với từng đối tượng công nhân, viên chức, lao động, từng loại hình doanh nghiệp, từng địa bàn...
Minh Dương