Công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật cho cán bộ và nhân dân là nhiệm vụ quan trọng, đòi hỏi cơ quan và cán bộ tư pháp phải luôn phát huy vai trò sáng tạo, đổi mới phương thức và cách thức tuyên truyền phù hợp với địa phương để pháp luật thực sự đi vào cuộc sống thực tế của người dân trên địa bàn.
Với đặc thù là một tỉnh đất rộng, người đông (gần 4 triệu dân), được phân bố ở 3 vùng miền: Trung du và đồng bằng (10/27huyện), miền biển (6/27 huyện), miền núi (11/27 huyện), trong những năm qua với sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của các cấp ủy, chính quyền các cấp, của các cơ quan và cán Bộ tư pháp đã từng bước ổn định về tổ chức, cơ cấu, đảm bảo về chất lượng, số lượng. Đến nay toàn tỉnh có khoảng 650 cán bộ hộ tịch - tư pháp. Phát huy vai trò là cơ quan tham mưu cho cấp uỷ và chính quyền các cấp trong việc chỉ đạo, 3 năm qua các cơ quan và cán bộ tư pháp các huyện, thị xã, thành phố ở Thanh Hoá đã đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền PBGDPL và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho cán bộ và nhân dân.
Để thực hiện Chương trình hành động quốc gia phổ biến, giáo dục pháp luật và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho cán bộ, nhân dân ở xã, phường, thị trấn từ năm 2005 đến năm 2010 (Chương trình 212) và Đề án 4 "Phát huy vai trò của cơ quan và cán bộ tư pháp trong phổ biến, giáo dục pháp luật, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho cán bộ, nhân dân ở xã, phường, thị trấn" trong Chương trình 212. Tại Thanh Hoá việc triển khai Đề án 4 của của địa phương và của Bộ Tư pháp đã nhận được sự quan tâm của cấp uỷ đảng, chính quyền các huyện, thị xã, thành phố, các xã phường, thị trấn. Giữa Ban chỉ đạo đề án cấp tỉnh và cấp huyện có sự phối hợp chặt chẽ từng công việc tạo thuận lợi cho cán bộ làm công tác tuyên truyền thực hiện nhiệm vụ.
Công tác chỉ đạo
UBND tỉnh Thanh Hoá đã banh hành Quyết định số 1948/QĐ-UBND ngày 17/7/2006 về việc thành lập Ban chỉ đạo triển khai thực hiện chương trình hành động Phổ biến giáo dục pháp luật. Ngày 14/8/2006 Ban Chỉ đạo Đề án có Quyết định số 714/QĐ-BCĐ về việc thành lập tổ giúp việc triển khai thực hiện Đề án gồm 10 thành viên.
Ngày 27/10/2006 Ban Chỉ đạo Đề án ban hành Quyết định số 3056/QĐ-BCĐ về việc ban hành kế hoạch triển khai Đề án thứ 4 thuộc chương trình 212 từ năm 2007-2010. Trên cơ sở đó, hàng năm ban hành kế hoạch chi tiết và công văn hướng dẫn, đôn đốc UBND các huyện, thị xã, thành phố phối hợp triển khai Đề án 4 như: Kế hoạch chi tiết số 4550/KH-BCĐ triển khai Đề án 4 năm 2007; Kế hoạch chi tiết số 258/KH-BCĐ triển khai Đề án 4 năm; Công văn số 479 ngày 12/6/2007 của Ban Chỉ đạo Đề án về việc đôn đốc thực hiện chương trình PBGDPL chỉ đạo UBND các huyện triển khai thí điểm trong năm 2007; công văn số 472 ngày 8/6/2008 chỉ đạo UBND các huyện, thị xã, thành phố triển khai tập huấn cho một số chức danh thuộc đội ngũ cán bộ các xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh.
Đối với Đề án 4 của Bộ Tư pháp triển khai tại Thanh Hoá năm 2008, Ban chỉ đạo Đề án 212 tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Kế hoạch số 950/KH-BCĐ về việc tổ chức tập huấn nghiệp vụ PBGDPL cho cán bộ tư pháp xã, phường, thị trấn và công văn số 951/STP-PBGDPL gửi UBND các huyện, thị xã, thành phố phối hợp tổ chức tập huấn nghiệp vụ PBGDPL cho cán bộ tư pháp các xã, phường, thị trấn trong toàn tỉnh.
Xây dựng các mô hình tuyên truyền pháp luật.
Với việc nắm vững địa bàn, đặc thù của vùng, Thanh Hoá đã chủ động sáng tạo trong việc sử dụng hiệu quả các hình thức phổ biến giáo dục pháp luật. Cụ thể:
- Thông qua việc tổ chức hội nghị: Với chủ trương hướng mạnh mọi hoạt động của cơ quan nhà nước về cơ sở, ngay từ năm 2007 Sở Tư pháp thường xuyên mở các lớp bồi dưỡng, tập huấn nghiệp vụ về công tác PBGDPL cho đội ngũ cán bộ chủ chốt và cán bộ tư pháp, hộ tịch chuyên trách cấp xã. Năm 2007 lựa chọn thí điểm tập huấn cho cho 984 đại biểu là cán bộ nòng cốt thôn, tổ dân phố, hoà giải viên, tuyên truyền viên ở 167 xã thuộc 6 huyện Hà Trung, Vĩnh Lộc, Yên Định, Thiệu Hoá, Triệu Sơn, Nga Sơn.
Năm 2008, tiếp tục tổ chức thực hiện có hiệu quả đề án 4, Thanh Hoá hoàn thiện một bước căn bản cơ chế phối hợp giữa cơ quan tư pháp và các cơ quan, tổ chức của hệ thống chính trị xã, phường, thị trấn. Thanh Hoá mở rộng hình thức mở lớp tập huấn. Mỗi huyện tổ chức một lớp tập huấn do UBND huyện triệu tập hội nghị, Sở Tư pháp bố trí báo cáo viên triển khai, hỗ trợ kinh phí, biên soạn, phát hành tài liệu. Mỗi lớp tập huấn được tổ chức 3 ngày, bắt đầu từ tháng 6/2008 kết thúc vào tháng 8/2008. Đối tượng tập huấn cũng được mở rộng gồm các chức danh Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch, Chủ tịch Mặt trận tổ quốc, cán bộ tư pháp, văn phòng UBND cấp xã. Riêng 5 huyện như Quan Sơn, Mường Lát, Lang Chánh, Sầm Sơn, Bỉm Sơn ngoài 4 chức danh trên còn thêm 6 chức danh khác (Thường trực HĐND, xã đội trưởng, Trưởng công an, Cán bộ địa chính, Chủ tịch Hội Phụ nữ, Bí thư đoàn thanh niên) thuộc đội ngũ cán bộ công chức ở xã, phường, thị trấn tổng số là 2.700 cán bộ. Ngoài ra còn mở rộng thêm đội ngũ cán bộ Tư pháp, Thi hành án dân sự cấp huyện tổng số 200 người.
Các cán bộ tham gia tập huấn được tiếp thu các nội dung cơ bản về: tổ chức và hoạt động của HĐND, UBND và Tư pháp cấp xã; công chứng, chứng thực;xây dựng văn bản QPPL, cải cách hành chính, tiếp dân, giải quyết khiếu nại tố cáo, xử lý vi phạm hành chính tại UBND cấp xã; trợ giúp pháp lý, xây dựng hương ước và thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn; Nghiệp vụ đăng ký và quản lý hộ tịch ở cấp xã; Nghiệp vụ về công tác thi hành án dân sự; Nghiệp vụ Phổ biến giáo dục pháp luật.
Gắn với việc triển khai Đề án 4 thuộc của địa phương, năm 2008 Sở Tư pháp Thanh Hoá còn triển khai hiệu quả Đề án 4 của Bộ Tư pháp tại Thanh Hóa cho cán bộ tư pháp ở 3 khu vực miền núi, miền biển, trung du và đồng bằng. Cụ thể: Ngày 4-5/11/2008 đã tổ chức 01 lớp tập huấn ở khu vực miền núi cho 222 cán bộ tư pháp; Ngày 6-7/11/2008 tổ chức 01 lớp tập huấn ở khu vực miền biển cho 209 cán bộ tư pháp, Ngày 10-11/11/2008 tổ chức 01 lớp tập huấn ở khu vực trung du và đồng bằng cho 216 cán bộ tư pháp. Các cán bộ tham gia tập huấn được bồi dưỡng về nghiệp vụ phổ biến, giáo dục pháp luật, hướng dẫn nghiệp vụ hòa giải cơ sở, Đăng ký và quản lý hộ tịch, công chứng, chứng thực đồng thời được trang bị những nội dung pháp luật phù hợp với đặc thù kinh tế, xã hội và tình hình thi hành pháp luật ở từng vùng miền như đất đai, khiếu nại tố cáo, dân sự, hôn nhân gia đình…
- Xây dựng tủ sách pháp luật: Với phương châm tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật là tập trung vào những nội dung mà người dân cần, liên quan trực tiếp đến quyền lợi, nghĩa vụ người dân. Thanh Hoá xây dựng mô hình thí điểm về việc trang bị tủ sách pháp luật ở thôn, bản, khu phố. Bằng cách kết hợp 3 Đề án "Nâng cao nhận thức pháp luật cho đồng bào dân tộc miền núi", Đề án "Nâng cao nhận thức pháp luật cho cán bộ và nhân dân các xã, phường ven biển", Đề án 4 thuộc chương trình 212 hệ thống tủ sách pháp luật ở thôn, bản, khu phố đã trang bị được 504 tủ, chiếm 15% số thôn, bản, tổ, phố trong toàn tỉnh. Trong đó miền núi đã trang bị được 307 tủ, miền biển 147 tủ, trung du và đồng bằng 50 tủ.
Bên cạnh đó Ban Chỉ đạo Đề án 4, UBND các huyện, thị xã, thành phố, UBND các xã phường, thị trấn đã chủ trì phối hợp với bưu điện tỉnh thực hiện luân chuyển sách, báo pháp luật giữa tủ sách pháp luật xã, phường, thị trấn với điểm bưu điện văn hoá xã. Đến nay, 100% số xã đã xây dựng được tủ sách pháp luật, với bốn bộ sách theo quy định và số lượng đầu sách tương đối phong phú, đáp ứng nhu cầu tìm hiểu pháp luật, cung cấp, bổ sung kiến thức pháp luật cho cán bộ, nhân dân địa phương.
- Thông qua việc phát hành tài liệu: Đã biên soạn 3660 cuốn tài liệu để cấp phát cho cán bộ tham gia lớp tập huấn. Nội dung tài liệu được chọn lọc, sát với nhu cầu của ở địa phương, phù hợp với tính chất công việc của đối tượng tập huấn.
Có thể khẳng định rằng công tác triển khai Đề án 4 tại tỉnh Thanh Hoá trong 3 năm qua cơ bản đáp ứng được yêu cầu và đạt được những kết quả bước đầu rất quan trọng. Đến nay, hầu hết các cán bộ tư pháp xã đã được tập huấn kiến thức pháp luật ít nhất từ một lần trở lên, góp phần nâng cao trình độ pháp luật và giúp nhân dân thực hiện tốt hơn quyền và nghĩa vụ của mình. Nội dung tuyên truyền có chọn lọc, ngoài việc tập trung bồi dưỡng kỹ năng tuyên truyền còn chú trọng tuyên truyền các văn bản pháp luật có liên quan đến các lĩnh vực quan trọng của cuộc sống, tình hình phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương và đời sống nhân dân. Nhận thức về trách nhiệm phổ biến giáo dục pháp luật của cấp ủy, thủ trưởng các cơ quan, đơn vị có sự thay đổi, cơ bản khắc phục được tình trạng tuyên truyền phổ biến pháp luật mang tính hình thức, phong trào, củng cố và tăng cường niềm tin của cán bộ, nhân dân với Đảng, chính quyền; xây dựng khối đoàn kết cộng đồng; ổn định tình hình chính trị, củng cố an ninh, quốc phòng trong tỉnh.
Tuy nhiên việc triển khai thực hiện Đề án 4 ở Thanh Hoá vẫn còn một số khó khăn:
- Các hình thức tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật mới chủ yếu tập trung vào việc nâng cao nhận thức cho cán bộ, đối với nhân dân vẫn còn hạn chế. Hình thức tuyên truyền chủ yếu đối với nhân dân là phổ biến thông qua tủ sách pháp luật ở thôn, bản, khối phố.
- Trong quá trình chỉ đạo triển khai ở cấp huyện và xã chưa thực sự chủ động, vẫn trông chờ vào cấp trên.
- Một số cán bộ tham gia tập huấn vẫn chưa ý thức được việc nâng cao kiến thức pháp luật là việc làm cần thiết và là trách nhiệm của mỗi cán bộ, công chức nói chung và cán bộ tư pháp nói riêng. Vì vậy có nơi cán bộ còn thiếu ý thức, thiếu kỷ luật trong việc tham gia tập huấn.
Qua thực tiễn triển khai Đề án 4 tại Thanh Hoá cần áp dụng một số giải pháp sau đây nhằm nâng cao hiệu quả của Đề án trong thời gian tới:
- Tiếp tục nghiên cứu xây dựng và hoàn thiện thể chế về công tác phổ biến giáo dục pháp luật nói chung và cho nhân dân nói riêng. Trong đó, đề cao trách nhiệm của lãnh đạo các cơ quan, đơn vị, cấp ủy, chính quyền địa phương trong công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật. Có sự phối hợp chặt chẽ, quy định rõ trách nhiệm giữa các ngành, đoàn thể; phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị, nhất là cấp cơ sở trong công tác PBTTPL.
- Kiện toàn, củng cố và tập huấn nghiệp vụ chuyên môn, kiến thức pháp luật cho đội ngũ làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp huyện và cấp xã: Rà soát lại đội ngũ cán bộ tư pháp để phân loại và sử dụng hợp lý cán bộ; thường xuyên xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ, nghiệp vụ công tác.
- Tổ chức các buổi hội thảo, trao đổi kinh nghiệm giữa các tỉnh hoặc thông báo của Bộ Tư pháp về các hình thức triển khai có hiệu quả của các địa phương để rút kinh nghiệm cho việc triển khai Đề án 212 trong những năm tiếp theo đạt hiệu quả cao hơn.
- Bộ Tư pháp khảo sát chung cả nước từ đó có định hướng tiếp tục chỉ đạo các cấp, các ngành triển khai các văn bản pháp luật bằng nhiều hình thức khác nhau tuyên truyền đến cán bộ và nhân dân. Phân loại đối tượng tiếp thu, địa bàn tuyên truyền, tập trung xây dựng hình thức tuyên truyền phù hợp với cán bộ và nhân dân như tuyên truyền thông qua hệ thống loa truyền thanh, thông qua hoạt động hoà giải, tư vấn, trợ giúp pháp lý./.
Lê Nguyệt