Hộ tịch và chuyển đổi số: Tiếp cận thận trọng từ yêu cầu pháp lý và thông lệ quốc tế

13/01/2026
Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ ở Việt Nam và trên thế giới, vấn đề lưu trữ thông tin hộ tịch - gồm sổ đăng ký khai sinh, kết hôn, khai tử - đang thu hút sự quan tâm sâu sắc của các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia pháp lý, cán bộ tư pháp - hộ tịch và toàn thể người dân. Liệu chúng ta nên tiếp tục duy trì hình thức sổ hộ tịch truyền thống bằng giấy, hoàn toàn chuyển sang sổ hộ tịch điện tử, hay lựa chọn một lộ trình song hành giữa hai dạng thức này? Đây không chỉ là một quyết định kỹ thuật; nó còn là một vấn đề sâu rộng về pháp lý, quản trị dữ liệu, văn hóa pháp lý và sự đảm bảo quyền lợi của công dân.
1. Thực trạng quốc tế về lưu trữ dữ liệu hộ tịch

Trong bối cảnh toàn cầu, việc ghi nhận một cách đầy đủ các sự kiện đăng ký dân sự như khai sinh, kết hôn, tử vong... được thực hiện bởi hệ thống CRVS (Civil Registration and Vital Statistics) của mỗi quốc gia. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hệ thống đăng ký dân sự là nền tảng để ghi nhận tất cả các sự kiện sinh, tử, kết hôn một cách toàn diện và cập nhật, nhưng vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể giữa các quốc gia trong việc phát triển hệ thống này. WHO ghi nhận vẫn có hàng chục triệu trẻ em và người lớn không được đăng ký đúng hạn, và nhiều nước chưa thể đưa toàn bộ hoạt động này lên nền tảng điện tử hoàn chỉnh (1). 

Một khảo sát tình hình số hóa CRVS ở 43 quốc gia thuộc khu vực châu Phi cho thấy có 7 nước (~16%) vẫn duy trì hệ thống hoàn toàn dựa vào sổ giấy mà không có cơ sở dữ liệu điện tử, 36 quốc gia còn lại đều ở dạng “kết hợp” giữa hồ sơ giấy và dữ liệu điện tử hoặc mới số hóa một phần (2). 

Theo đánh giá tổng hợp trên 121 quốc gia (chiếm ~55% dân số thế giới), hệ thống CRVS hiện tại đạt hiệu quả từ trung bình đến cao, nhưng mức độ triển khai kỹ thuật số vẫn khác nhau đáng kể giữa nước phát triển và đang phát triển (3). Tỷ lệ hoàn thiện dữ liệu CRVS ở nhiều nước chưa đạt mức thống kê đầy đủ, điều này cho thấy thực chất một số nước tuy có hệ thống điện tử nhưng vẫn không thể thay thế hoàn toàn giấy trong nhiều thủ tục pháp lý hoặc vùng khó khăn (4).

Các chuyên gia trong lĩnh vực CRVS, bao gồm UNDP và WHO, đều khuyến nghị rằng chuyển đổi số là xu thế, nhưng các quốc gia nên triển khai song song vì 02 lý do quan trọng:

(1) Hệ thống giấy là lớp dự phòng quan trọng trong trường hợp mất kết nối đường truyền, mất kết nối internet, hay rủi ro an ninh mạng (5).

(2) Số hóa hoàn toàn đòi hỏi đầu tư lớn, xây dựng hạ tầng liên thông, con người, pháp lý tương thích, không thể triển khai ngay lập tức (6).

Cơ quan thống kê Liên hợp quốc (UNSD) cho biết, trong số hơn 200 quốc gia, lãnh thổ và khu vực trên thế giới, chỉ khoảng 73% có khả năng đăng ký ≥90% số sinh xảy ra, và tỷ lệ tương tự đối với đăng ký tử vong là 68% - điều này phản ánh sự đa dạng trong cách thức triển khai CRVS, từ chỉ có giấy, song song giấy - điện tử đến dữ liệu điện tử tiên tiến kết hợp lưu trữ gốc bằng bản giấy, tùy theo năng lực hạ tầng và pháp luật của từng nước (7). 

Trong khu vực thu nhập thấp và trung bình, hơn 100 quốc gia không có hệ thống CRVS hoàn chỉnh (chưa đủ bản chất số điện tử, liên kết dữ liệu) theo tổ chức Vital Strategies (8).

Như vậy, mặc dù xu hướng quốc tế là tiến tới số hóa hệ thống đăng ký hộ tịch và quản lý dữ liệu dân cư, đa phần các quốc gia hiện vẫn sử dụng song song cả sổ giấy và dữ liệu điện tử trong ít nhất một giai đoạn chuyển tiếp - đặc biệt trong các quy trình chứng nhận pháp lý, đảm bảo tính pháp lý và dự phòng rủi ro khi dữ liệu điện tử gặp sự cố. Việc này thể hiện một mô hình chuyển đổi số thận trọng và thực tiễn, cân bằng giữa tính chính xác kỹ thuật và bảo đảm quyền lợi người dân.

Tại Cộng hòa Pháp, hệ thống état civil (đăng ký khai sinh, kết hôn, khai tử) có truyền thống lâu đời và đã được mã hóa từ thế kỷ XVI, tiếp tục được duy trì đến nay. Theo Trang Service-public.fr - cổng thông tin chính thức của Chính phủ Pháp, actes d’état civil (giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn, giấy chứng tử) là giấy tờ pháp lý chính thức ghi nhận sự kiện nhân thân, do chính quyền các mairie (thị chính/công xã) thiết lập và lưu giữ và người dân có thể yêu cầu bản sao/trích lục theo quy định (9). Các “actes de l’état civil” hiện vẫn được thiết lập trên giấy, theo thủ tục có chữ ký, đóng dấu; các sổ đăng ký khai sinh, kết hôn, khai tử phải được bảo quản, ký thủ công và lưu trữ ở các mairies trước khi quá trình số hóa (nếu có) tiến hành song song với việc lưu trữ hồ sơ gốc (10).

Ở Trung Quốc, việc quản lý nhân thân và đăng ký sự kiện quan trọng (như khai sinh, kết hôn, khai tử) gắn liền với hệ thống 户籍 (Hukou), nghĩa là đăng ký hộ khẩu thường trú và hồ sơ dân cư do cơ quan Công an quản lý. Mỗi công dân phải được đăng ký vào sổ hukou tại cơ quan Công an cấp có thẩm quyền, nơi khai báo sinh sống hoặc nơi đăng ký hộ tịch theo quy định. Hồ sơ hukou và giấy tờ liên quan phải được in và lưu giữ dưới dạng giấy (“resident household booklet”) bên cạnh dữ liệu điện tử trong cơ sở dữ liệu địa phương và hệ thống tập trung (11).

Trong khu vực Đông Nam Á, hầu hết các quốc gia đã bắt đầu hoặc triển khai số hóa hệ thống đăng ký dân sự; một số ít quốc gia như Thái Lan và Việt Nam đã kết nối nhiều cơ sở dữ liệu quản lý hành chính địa phương vào trung tâm dữ liệu quốc gia, trong khi Indonesia hay Philippines còn gặp thách thức về kết nối đồng đều (12).

Tuy vậy, việc số hóa dữ liệu hộ tịch ở nhiều nước cũng không tránh khỏi các rủi ro: vụ tấn công vào Cơ quan đăng ký dân sự Iran (National Organization for Civil Registration) dẫn đến thông tin hồ sơ nhân thân bị đánh cắp vào năm 2023, cho thấy các hệ thống điện tử cũng không hoàn toàn miễn nhiễm với tấn công mạng (13).

Như vậy, xu hướng quốc tế là chuyển đổi số hóa hộ tịch, và phần lớn các quốc gia trên thế giới hiện nay vẫn giữ cả hai dạng số hóa và bản giấy để đảm bảo tính pháp lý và dữ liệu lịch sử.

2. Vai trò pháp lý và giá trị chứng cứ của sổ hộ tịch giấy

Ở nhiều quốc gia, sổ hộ tịch giấy không chỉ là công cụ hành chính mà còn là bằng chứng gốc có giá trị trong quá trình tố tụng. Các quy định pháp luật tại đa số quốc gia từ lâu đã xem sổ hộ tịch giấy là chứng cứ pháp lý quan trọng khi giải quyết các vụ việc có yếu tố nhân thân; chúng được coi là bản gốc, được ký tên, đóng dấu - khó bị chỉnh sửa hay nghi ngờ tính xác thực nếu đối chứng đúng quy trình. Chẳng hạn, tại các quôc gia thuộc Liên minh châu Âu, qua European e-Justice Portal, bản gốc các tài liệu hộ tịch như giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn, giấy khai tử (extracts/certificates from civil status records) thuộc khái niệm “public documents” và được coi là có tính xác thực khi xuất trình tại tòa án hoặc cơ quan nhà nước khác trong khối EU mà không cần chứng nhận thêm (apostille) (14). Luật Civil Status Act (Personenstandsgesetz - PStG) của Cộng hòa Liên bang Đức quy định dữ liệu và hồ sơ hộ tịch phải được lưu giữ tách biệt và bảo vệ khỏi truy cập trái phép; các sổ hộ tịch bản giấy được giữ nguyên cho đến khi hết thời hạn lưu trữ dài hạn (80 - 110 năm tùy loại) (15). Phán quyết của Tòa án Nhân quyền châu Âu (European Court of Human Rights) trong một số vụ việc liên quan đến Cộng hòa Liên bang Đức cũng nêu rõ rằng các thông tin ghi trong sổ đăng ký dân sự có giá trị pháp lý trong ngữ cảnh quyền nhân thân và quyền xét xử công bằng. Sổ hộ tịch (koseki) ở Nhật Bản là nguồn dữ liệu pháp lý được pháp luật thừa nhận để chứng minh danh tính, quan hệ nhân thân và quyền lợi pháp lý của cá nhân trong các giao dịch và tranh chấp (16).

Trong tố tụng, bằng chứng gốc này thường được đặt lên hàng đầu theo nguyên tắc “original evidence” (chứng cứ gốc), tương thích với các cam kết quốc tế về bảo đảm công bằng trong xét xử.

Về giá trị đối soát gốc, sổ hộ tịch là bằng chứng xác thực nhất có chữ ký và con dấu thực tế của các bên tại thời điểm sự kiện hộ tịch xảy ra. Trong trường hợp dữ liệu điện tử bị sai lệch hoặc gặp sự cố, sổ giấy là căn cứ duy nhất để phục hồi dữ liệu.

Trong thực tiễn áp dụng pháp luật, việc giữ sổ giấy giúp cán bộ và người dân đối chiếu trực tiếp chứng cứ gốc với dữ liệu điện tử; đây là điểm quan trọng để giảm thiểu tranh chấp về tính xác thực của dữ liệu khi có sự cố truy cập hay chỉnh sửa trái phép.

3. Rủi ro công nghệ và giới hạn của lưu trữ điện tử

Thông tin hộ tịch là loại dữ liệu có vòng đời rất dài, nhiều trường hợp cần tra cứu sau hàng chục hoặc hàng trăm năm. Trong khi đó, công nghệ lưu trữ điện tử luôn thay đổi, đòi hỏi chi phí chuyển đổi, bảo trì và cập nhật định kỳ. Sổ giấy, nếu được lưu trữ đúng quy chuẩn, có khả năng tồn tại bền vững và ổn định hơn về mặt pháp lý và lịch sử.

Sổ hộ tịch điện tử mang lại nhiều lợi ích rõ rệt: tra cứu nhanh, đồng bộ dữ liệu với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, giảm thiểu thủ tục hành chính... Tuy nhiên, nguy cơ mất dữ liệu, bị tấn công hay chỉnh sửa trái phép vẫn tồn tại, dù các kỹ sư bảo mật không ngừng nỗ lực nâng cao tính bảo mật của hệ thống.

Trên thực tế, không chỉ dữ liệu hộ tịch mà bất kỳ hệ thống lưu trữ dữ liệu quan trọng nào trên mạng cũng có thể bị xâm phạm và trên thực tế một số hệ thống lưu trữ dữ liệu quan trọng đã bị tấn công; ví dụ như các vụ rò rỉ thông tin quy mô lớn dữ liệu công dân và nhân viên tại các cơ quan chính phủ một số nước, cho thấy ngay cả các hệ thống được bảo mật cao vẫn tiềm ẩn nguy cơ bị xâm nhập (17). Gần đây, vụ việc hơn 237 nghìn nhân viên chính phủ Mỹ bị lộ thông tin cá nhân đặt ra vấn đề đáng chú ý về bảo mật thông tin (18). Tại Đông Nam Á trong những năm gần đây cũng xảy ra nhiều sự cố về bảo mật thông tin (19). Những vụ việc này cho thấy, trong môi trường số, rủi ro an ninh mạng là hiện hữu và không thể loại trừ tuyệt đối, ngay cả đối với các quốc gia có trình độ công nghệ và nguồn lực bảo mật hàng đầu thế giới. Do đó, đối với dữ liệu hộ tịch - loại dữ liệu gốc, gắn trực tiếp với quyền nhân thân và danh tính pháp lý của mỗi cá nhân - việc lựa chọn mô hình lưu trữ cần được tiếp cận một cách thận trọng, có cơ chế dự phòng và bảo đảm an toàn nhiều lớp, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một hình thức lưu trữ duy nhất trong giai đoạn hiện nay.

Vì vậy, trong khi số hóa là xu thế, việc tận dụng sổ giấy như một lớp dự phòng chứng cứ ban đầu là yếu tố bảo đảm cho tính bền vững, nhất là khi có sự cố chưa được dự đoán.

4. Chi phí, hạ tầng và năng lực thực thi

Việc chuyển đổi hoàn toàn sang hệ thống điện tử đồng nghĩa với đầu tư lớn cho hạ tầng IT, an ninh mạng và đào tạo nhân lực. Ở các vùng sâu, vùng xa, hải đảo, hoặc nơi có kết nối internet hạn chế, việc truy cập hệ thống điện tử không phải lúc nào cũng đảm bảo, khiến sổ hộ tịch giấy vẫn giữ vai trò thiết yếu để phục vụ dân. Điều này phù hợp với mục tiêu đảm bảo “không ai bị bỏ lại phía sau” trong chuyển đổi số hộ tịch (20). Ngoài ra, việc chuyển đổi hoàn toàn sang lưu trữ thông tin hộ tịch điện tử có thể gặp rào cản hạ tầng và nhận thức khi một bộ phận người dân tại vùng sâu, vùng xa hoặc người cao tuổi vẫn chưa tiếp cận được với các nền tảng số.

5. Giá trị văn hóa pháp lý và sự hài lòng của người dân

Không thể phủ nhận ý nghĩa văn hóa và cảm nhận của người dân khi trực tiếp ký tên vào sổ hộ tịch - đó là sự ghi nhận chính thức của nhà nước về các sự kiện quan trọng như sinh, kết hôn, tử. Điều này góp phần tăng cảm giác an tâm, đồng thời giúp người dân giám sát thụ lý thủ tục hành chính một cách trực tiếp hơn.

Thực tế, chỉ số SIPAS và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp đối với cơ quan nhà nước tại Việt Nam những năm gần đây luôn đạt mức cao, phản ánh hiệu quả trong cải cách thủ tục hành chính - trong đó có hộ tịch. Điều này cho thấy khi thiết kế lộ trình số hóa, không thể bỏ qua yếu tố trải nghiệm và văn hóa pháp lý truyền thống.

6. Giai đoạn chuyển tiếp thận trọng

Trong giai đoạn chuyển đổi số hiện nay, Việt Nam đã có chương trình hành động quốc gia đặt mục tiêu đăng ký và quản lý tất cả sự kiện hộ tịch trên môi trường điện tử, kết nối với hệ thống dữ liệu dân cư và cung cấp giấy tờ điện tử cho công dân theo các tiêu chuẩn quốc tế (21).

Tuy nhiên, trong giai đoạn hiện nay, giải pháp song song giữa sổ hộ tịch giấy và sổ điện tử là phương thức tối ưu, bảo đảm tính pháp lý, dữ liệu lịch sử và thích ứng với nhịp độ chuyển đổi số. Đây là một lộ trình chuyển tiếp hợp lý, vừa phục vụ hiệu quả nhu cầu quản lý dữ liệu của cơ quan nhà nước, vừa đảm bảo quyền lợi, sự hài lòng và an tâm của người dân. Việc duy trì sổ giấy không mâu thuẫn với xu hướng hiện đại hóa, mà bổ trợ cho sự tin cậy, bảo mật và bền vững của hệ thống dữ liệu dân cư - một tài sản quốc gia vô giá.

Chuyển đổi số trong lĩnh vực hộ tịch là xu hướng phù hợp với yêu cầu hiện đại hóa nền hành chính nhà nước, nâng cao hiệu quả quản lý và phục vụ người dân ngày càng tốt hơn. Việc xây dựng và vận hành Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử, kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư là bước tiến quan trọng, tạo nền tảng cho việc cung cấp dịch vụ công trực tuyến thuận tiện, minh bạch và hiệu quả. Tuy nhiên, thực tiễn quốc tế và trong nước đều cho thấy, đối với những dữ liệu liên quan trực tiếp đến nhân thân - vốn có giá trị pháp lý, lịch sử và xã hội đặc biệt lâu dài - quá trình chuyển đổi cần được thực hiện với sự thận trọng cần thiết, có lộ trình rõ ràng và cơ chế bảo đảm an toàn ở mức cao nhất.

Trong giai đoạn hiện nay, khi hạ tầng công nghệ, năng lực thực thi và mức độ sẵn sàng giữa các vùng, miền còn chưa đồng đều; khi các rủi ro về an toàn, an ninh dữ liệu chưa thể được loại trừ hoàn toàn và khi yêu cầu bảo đảm chứng cứ pháp lý gốc trong hoạt động quản lý nhà nước và tư pháp vẫn đặt ra một cách chặt chẽ, việc duy trì song song sổ hộ tịch giấy và dữ liệu hộ tịch điện tử là một giải pháp hợp lý, cân bằng và phù hợp với thông lệ quốc tế. Cách tiếp cận này không làm chậm quá trình chuyển đổi số, mà ngược lại, tạo “lớp đệm an toàn” cần thiết để hệ thống vận hành ổn định, bền vững và có khả năng tự điều chỉnh khi phát sinh rủi ro.

Quan trọng hơn, sổ hộ tịch không chỉ là công cụ quản lý hành chính mà còn là sự ghi nhận chính thức của Nhà nước đối với những sự kiện trọng đại trong cuộc đời mỗi con người. Việc bảo đảm cho người dân được trực tiếp tham gia, được chứng kiến và xác nhận các thông tin hộ tịch của mình là một yếu tố góp phần nâng cao niềm tin, sự hài lòng và cảm giác an tâm khi tiếp cận dịch vụ công. Đây cũng là nền tảng để củng cố chất lượng quản trị, tăng cường trách nhiệm giải trình và phát huy vai trò giám sát của xã hội trong thực thi thủ tục hành chính.

Về pháp luật hộ tịch, sổ hộ tịch là loại tài liệu phải được lưu giữ vĩnh viễn. Việc bỏ hoàn toàn bản giấy khi chưa có các phương thức bảo mật và lưu trữ hiệu quả có thể dẫn đến rủi ro mất dữ liệu gốc. Vì vậy, việc sử dụng cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử giúp giảm thiểu việc sử dụng giấy tờ khi giải quyết các thủ tục hành chính nhưng sổ hộ tịch (bản giấy) vẫn giữ vai trò là “kho dữ liệu” nền tảng không thể thay đổi cho nên vẫn cần duy trì song song giữa hai hình thức này.

Từ góc độ quản lý nhà nước, lựa chọn một lộ trình chuyển đổi số hộ tịch hài hòa, từng bước và có kiểm soát, vừa kế thừa những giá trị pháp lý - văn hóa đã được kiểm chứng, vừa tiếp thu thành tựu công nghệ hiện đại, sẽ góp phần bảo đảm lợi ích lâu dài của quốc gia và quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Đó cũng chính là tinh thần cốt lõi của cải cách hành chính và chuyển đổi số: lấy người dân làm trung tâm, lấy sự an toàn và bền vững làm điểm tựa, để từng bước tiến tới một nền quản lý hiện đại, hiệu quả và nhân văn.
 
Nguyễn Thu Hoài
***
Chú thích
(1) https://www.who.int/data/data-collection-tools/civil-registration-and-vital-statistics-(crvs)
(2) https://apai-crvs.uneca.org/sites/default/files/resourcefiles/Digitalization%20of%20Civil%20Registration%20and%20Vital%20Statistics%20in%20Africa.pdf?utm
(3) https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10680112/?utm
(4) https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/crvs/?utm
(5) https://www.undp.org/digital/blog/civil-registration-and-vital-statistics-crvs-and-digital-public-infrastructure-dpi-why-their-integration-important-digital?utm
(6) https://www.undp.org/digital/blog/civil-registration-and-vital-statistics-crvs-and-digital-public-infrastructure-dpi-why-their-integration-important-digital?utm
(7) https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/crvs/?utm
(8) https://www.vitalstrategies.org/programs/civil-registration-and-vital-statistics/?utm
(9) https://www.service-public.gouv.fr/particuliers/vosdroits/N359?utm
(10) https://www.cnil.fr/fr/les-fichiers-detat-civil?utm
(11) https://www.ecoi.net/en/document/1257711.html?utm
(12) https://repository.unescap.org/server/api/core/bitstreams/5591f23e-6875-4a74-8e85-a3b61442f416/
content
(13) https://en.wikipedia.org/wiki/National_Organization_for_Civil_Registration_of_Iran?utm
(14) https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2016/556935/IPOL_STU%282016%29556935_EN.pdf?utm
(15) https://www.deutsche-flagge.de/de/redaktion/dokumente/rechtsvorschriften/pstg-en?utm
(16) https://travel.state.gov/content/travel/en/us-visas/Visa-Reciprocity-and-Civil-Documents-by-Country/Japan.html?utm
(17) https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_data_breaches?utm
(18) TTXVN, Hơn 237 nghìn nhân viên chính phủ Mỹ bị lộ thông tin cá nhân, https://nhandan.vn/hon-237-nghin-nhan-vien-chinh-phu-my-bi-lo-thong-tin-ca-nhan-post752544.html
(19) Top 5 sự cố vi phạm dữ liệu tại Đông Nam Á năm 2022, https://vneconomy.vn/techconnect/top-5-su-co-vi-pham-du-lieu-tai-dong-nam-a-nam-2022.htm
(20) https://baochinhphu.vn/huong-toi-muc-tieu-tat-ca-su-kien-ho-tich-deu-duoc-dang-ky-quan-ly-tren-moi-truong-dien-tu-102260105142904791.htm?utm
(21) https://baochinhphu.vn/huong-toi-muc-tieu-tat-ca-su-kien-ho-tich-deu-duoc-dang-ky-quan-ly-tren-moi-truong-dien-tu-102260105142904791.htm?utm
***
Tài liệu tham khảo:
1. Báo cáo quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch giai đoạn 2021-2024 dựa trên dữ liệu hộ tịch điện tử của Việt Nam. https://www.nso.gov.vn/default/2025/04/bao-cao-quoc-gia-ve-dang-ky-va-thong-ke-ho-tich-giai-doan-2021-2024/?utm
2. Đánh giá số hóa hệ thống đăng ký dân sự tại các nước châu Phi. https://apai-crvs.uneca.org/sites/default/files/resourcefiles/Digitalization%20of%20Civil%20Registration%20and%20Vital%20Statistics%20in%20Africa.pdf?utm
3. Số hóa và quản lý hộ tịch tại khu vực Đông Nam Á. UN ESCAP Repository
4. Chương trình hành động quốc gia về đăng ký và thống kê hộ tịch giai đoạn 2026-2030. 
5. Các vụ rò rỉ dữ liệu lớn từ hệ thống điện tử:
- Hơn 237 nghìn nhân viên chính phủ Mỹ bị lộ thông tin cá nhân, https://nhandan.vn/hon-237-nghin-nhan-vien-chinh-phu-my-bi-lo-thong-tin-ca-nhan-post752544.html
- Top 5 sự cố vi phạm dữ liệu tại Đông Nam Á năm 2022, https://vneconomy.vn/techconnect/top-5-su-co-vi-pham-du-lieu-tai-dong-nam-a-nam-2022.htm
- Năm 2024, hơn 5,5 tỷ bản ghi dữ liệu cá nhân bị lộ trên toàn cầu, trong đó riêng Hoa Kỳ chiếm hơn 689 triệu bản ghi, nguồn: Tom’s Guide - Nearly 700 million American records leaked in 2024, https://www.tomsguide.com/computing/online-security/nearly-700-million-american-records-were-leaked-in-2024?utm
- Rò rỉ dữ liệu cá nhân của hơn 700.000 người tại Illinois (2025), Personal data on over 700,000 exposed by Illinois government agency, https://www.techradar.com/pro/security/personal-data-on-over-700-000-exposed-by-illinois-government-agency?utm


Các tin khác