Trong những năm qua, hoạt động bổ trợ tư pháp trên địa bàn tỉnh thường xuyên được quan tâm và thực hiện có hiệu quả, đặc biệt được tăng cường từ khi các văn bản QPPL của Quốc hội được ban hành như Luật Luật sư, Luật Công chứng, Luật Trợ giúp pháp lý và Pháp lệnh Giám định tư pháp.
Về công tác Luật sư, Đoàn Luật sư tỉnh được thành lập theo Quyết định số 343/QĐ-UB ngày 06/11/1998 của UBND tỉnh Lạng Sơn với 05 Luật sư chính thức (03 chính thức và 02 tập sự). Hiện nay Đoàn Luật sư có 21 Luật sư chính thức và 05 tập sự, trong 21 Luật sư tập sự có 13 Luật sư đang hoạt động tại tỉnh Lạng Sơn còn 08 Luật sư hiện đang cư trú ở Hà Nội và các nơi khác không tham gia hoạt động của các Văn phòng và Công ty Luật trên địa bàn tỉnh.
Thực hiện Luật Luật sư, Nghị định số 28/2007/NĐ-CP ngày 26/02/2007 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Luật sư và các văn bản hướng dẫn thi hành, từ năm 2007 đến hết quý I/2009, các Luật sư trên địa bàn tỉnh đã thực hiện 444 vụ việc trong đó 227 vụ do cơ quan điều tra các cấp yêu cầu thực hiện theo Điều 57 của Bộ luật Tố tụng hình sự; 217 vụ việc do cá nhân, tổ chức mời Luật sư bào chữa để bảo vệ quyền, lợi ích trong dân sự. Trong năm 2008 đã tổ chức Đại hội Luật sư và bầu ra Ban chủ nhiệm nhiệm kỳ 2009-2011 gồm 01 Chủ nhiệm và 02 Phó Chủ nhiệm.
Với chức năng, nhiệm vụ hoạt động của mình, tổ chức Luật sư có vai trò rất lớn trong hoạt động tố tụng, tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý, góp phần tích cực bảo vệ pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, góp phần vào việc giải quyết các vụ án được khách quan, đúng pháp luật, thực hiện quyền bình đẳng của mọi công dân trước pháp luật, thực hiện dân chủ xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên hiện nay số lượng Luật sư còn ít và về chất lượng, hầu hết các Luật sư là cán bộ, công chức các ngành Kiểm sát, Toà án, Tư pháp, Công an đã nghỉ hưu nên tuổi đã cao, trình độ không đồng đều, đặc biệt Luật sư đang hoạt động trên địa bàn tỉnh rất hạn chế về trình độ ngoại ngữ do đó không thể tham gia tố tụng trong các việc có liên quan đến người nước ngoài, chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ hiện nay.
Về việc thực hiện Luật Công chứng, ngay sau khi Luật Công chứng có hiệu lực thi hành từ 01/01/2007, Sở Tư pháp đã tổ chức quán triệt và triển khai thực hiện nghiêm túc các quy định của Luật Công chứng; Nghị định số 02/2008/NĐ-CP ngày 01/01/2008 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật công chứng trên địa bàn tỉnh. Tổ chức chuyển giao cho UBND cấp huyện, cấp xã thực hiện một số việc chứng thực theo thẩm quyền. Tổ chức tập huấn nghiệp vụ chứng thực cho Phòng Tư pháp cấp huyện, cán bộ làm công tác tư pháp cấp xã để giúp UBND cùng cấp thực hiện nhiệm vụ chứng thực. Trình UBND tỉnh ban hành Quyết định số 132/QĐ-UBND về việc bãi bỏ Quyết định số 56/2004/QĐ-UBND ngày 23/12/2004 của UBND tỉnh quy định thủ tục, trình tự thực hiện cơ chế một cửa đối với hoạt động công chứng tại Phòng Công chứng số 1 tỉnh Lạng Sơn. Ban hành Quyết định của Giám đốc Sở Tư pháp quy định thủ tục, trình tự thực hiện cơ chế một cửa đối với hoạt động công chứng tại Phòng công chứng số 1 tỉnh Lạng Sơn để phù hợp với các quy định hiện hành. Đồng thời tiến hành xây dựng Đề án phát triển các tổ chức hành nghề công chứng trên địa bàn tỉnh từ nay đến năm 2020.
Từ khi Luật Công chứng có hiệu lực đến tháng 4/2009, Phòng Công chứng tiếp nhận 1.112 việc, đã giải quyết được 1.092 việc, tống số phí công chứng thu được là 327.826.000 đồng. Khó khăn hiện nay là Luật Công chứng, Luật Đất đai quy định về thẩm quyền công chứng của Phòng công chứng và thẩm quyền chứng thực hợp đồng liên quan đến quyền của người sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất thì người yêu cầu có quyền lựa chọn thực hiện chứng thực tại UBND cấp xã hoặc công chứng tại Phòng Công chứng, xong đội ngũ cán bộ ở cấp xã trình độ còn hạn chế và thiếu kinh nghiệm nên việc thực hiện chứng thực có nhiều sai sót về thủ tục cũng như tính hợp pháp của hợp đồng giao dịch.
Về kết quả thực hiện Pháp lệnh Giám định tư pháp, thực hiện Pháp lệnh và Nghị định số 67/2005/NĐ-CP ngày 19/5/2005 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Pháp lệnh Giám định tư pháp và văn bản hướng dẫn của Bộ Tư pháp, Sở Tư pháp đã chủ trì phối hợp với các tổ chức Giám định Tư pháp của các Sở Y tế, Tài chính, Văn hoá-Thể thao và Du lịch, Khoa học-Công nghệ và Công an tỉnh Lạng Sơn rà soát lại đội ngũ Giám định viên Tư pháp đã được UBND tỉnh bổ nhiệm theo Nghị định 117/HĐBT, có đủ tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định của Pháp lệnh Giám định Tư pháp và Nghị định số 67/2005/NĐ-CP ngày 19/5/2005 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Pháp lệnh Giám định Tư pháp để lập danh sách trình Bộ Tư pháp cấp thẻ Giám định viên. Sở Tư pháp đã phối hợp với Sở Y tế trình UBND tỉnh ra quyết định thành lập Trung tâm Pháp y tỉnh đi vào hoạt động từ 20/10/2007. Tại tỉnh Lạng Sơn hiện có 02 Tổ chức giám định hoạt động là Trung tâm pháp y tỉnh và Phòng Kỹ thuật - Hình sự Công an tỉnh còn lại là các Giám định viên theo vụ việc thuộc Sở văn hoá - Thể thao và Du lịch, Sở Khoa học - Công nghệ, Sở Tài chính. Từ năm 2005 đến 2008, Phòng Kỹ thuật hình sự - Công an tỉnh đã tiếp nhận và giám định 1.132 vụ; giám định trong lĩnh vực văn hoá của Sở văn hoá -Thể thao và Du lịch 07 vụ; giám định trong lĩnh vực khoa học - công nghệ của Sở khoa học - công nghệ 25 vụ và giám định của Trung tâm pháp y tỉnh từ 20/10/2007 đến năm 2008 là 1.353 ca khám, giám định thương tích và 1.346 vụ khám nghiệm tử thi.
Trong việc thực hiện Luật Trợ giúp pháp lý, thực hiện Chỉ thị số 35/2006/CT-TTg ngày 13/10/2006 của Thủ tướng Chính phủ về việc triển khai thi hành Luật Trợ giúp pháp lý, Sở Tư pháp đã tham mưu cho UBND tỉnh ban hành kế hoạch số 65/KH-UBND ngày 21/12/2006 về việc triển khai thi hành Luật Trợ giúp pháp lý trên địa bàn tỉnh, ban hành Quyết định số 13/QĐ-UBND ngày 05/01/2007 đổi tên “Trung tâm Trợ giúp pháp lý của Nhà nước tỉnh Lạng Sơn” thành “Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Lạng Sơn”; Quyết định số 1762/QĐ-UBND ngày 26/9/2007 kiện toàn Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Lạng Sơn. Hiện nay Trung tâm có 04 biên chế gồm 01 Giám đốc, 01 Trợ giúp viên, 01 Chuyên viên, 01 Kế toán. Đội ngũ Cộng tác viên thường xuyên được kiện toàn và bố trí tại một số cơ quan tổ chức, đoàn thể cấp tỉnh, huyện và một số xã, tổng số Cộng tác viên trợ giúp pháp lý hiện nay có 112 người trong đó có 06 Luật sư cộng tác viên tham gia thực hiện trợ giúp pháp lý.
Trong 2 năm 2007, 2008 và quý I/2009, Trung tâm trợ giúp pháp lý đã tổ chức 03 Hội nghị tuyên truyền các văn bản pháp luật về trợ giúp pháp lý và kỹ năng thực hiện trợ giúp pháp lý cho Trợ giúp viên pháp lý, Chuyên viên và Cộng tác viên; tổ chức 03 lớp tập huấn theo kế hoạch chỉ đạo của Cục Trợ giúp pháp lý cho 231 lượt người tham dự; phối hợp với TAND tỉnh tổ chức 01 lớp tuyên truyền các văn bản pháp luật về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng cho đội ngũ Thẩm phán TAND cấp tỉnh, huyện.
Thực hiện kết hợp đồng bộ trong việc thực hiện kế hoạch của Dự án, kế hoạch trợ giúp cho người nghèo trong chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo và chương trình 135 giai đoạn II, kế hoạch của Hội đồng phối hợp liên ngành về trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng tỉnh Lạng Sơn, Trung tâm đã thực hiện in ấn và phát trên 15.000 tờ gấp miễn phí, mua sách pháp luật, tài liệu cấp hỗ trợ cho tuyên truyền viên pháp luật của 61 xã để phục vụ công tác phổ biến giáo dục pháp luật; biên dịch, thu âm và sao 750 đĩa CD tiếng dân tộc Dao cấp phát miễn phí cho các xã của 05 huyện trên địa bàn tỉnh; cung cấp 300 tờ thông báo, 60 bảng thông tin về trợ giúp pháp lý để niêm yết tại một số sở, ban, ngành của tỉnh, các cơ quan tiến hành tố tụng cấp tỉnh, huyện, Phòng Tư pháp huyện và các xã nghèo trên địa bàn tỉnh. Trung tâm đã triển khai thực hiện tốt các hoạt động trợ giúp pháp lý, trực tiếp trợ giúp pháp lý cho 1.963 người được trợ giúp pháp lý với 1.963 vụ việc, trong đó trợ giúp tại Văn phòng và trả lời đơn thư 670 người; trợ giúp pháp lý lưu động tại các thôn, xã cho 1.218 người; cử Luật sư cộng tác viên tham gia tố tụng để bào chữa, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp cho người được trợ giúp pháp lý: 69 người; kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền giải quyết thông qua thực hiện các vụ việc trợ giúp pháp lý: 06.
Mặc dù vậy, chất lượng và hiệu quả công tác trợ giúp pháp lý còn chưa cao, nhất là hiệu quả của các Câu lạc bộ trợ giúp pháp lý ở cấp xã chưa phát huy được hiệu quả, hình thức và cách thức trợ giúp pháp lý chưa phong phú, đa dạng. Biên chế cán bộ ít, chưa có nguồn để đào tạo Trợ giúp viên pháp lý nên việc triển khai các hoạt động trợ giúp pháp lý sâu rộng trên địa bàn toàn tỉnh nhất là các xã vùng III còn hạn chế. Công tác trợ giúp pháp lý thông qua hoạt động tố tụng còn gặp nhiều khó khăn do đội ngũ Luật sư của tỉnh ít, chưa đáp ứng yêu cầu của người được trợ giúp pháp lý. Mặt khác trên địa bàn tỉnh chưa có tổ chức, đoàn thể nào thành lập Trung tâm tư vấn pháp luật theo Nghị định số 65/2003/NĐ-CP ngày 11/6/2003 của Chính phủ, đội ngũ Luật sư là cộng tác viên trợ giúp pháp lý và tổ chức hành nghề luật sự tại Lạng Sơn còn hạn chế cả về số lượng và chất lượng trợ giúp pháp lý; đội ngũ Cộng tác viên trợ giúp pháp lý đa phần là cán bộ, công chức trong các cơ quan, đơn vị nên ít có thời gian tham gia trợ giúp pháp lý cho các đối tượng trợ giúp theo quy định.
Khánh Linh