Lạng Sơn là một tỉnh miền núi biên giới phía Đông Bắc của Tổ quốc, diện tích tự nhiên toàn tỉnh là 8.305,21km2 với 11 huyện, thành phố và 226 xã, phường, thị trấn trong đó có 61 xã đặc biệt khó khăn được hưởng chính sách từ Chương trình 135 giai đoạn II và 21 xã biên giới.
Với tỷ lệ người dân tộc thiểu số chiếm 85% dân số của toàn tỉnh, đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn, thu nhập chủ yếu là từ sản xuất nông, lâm nghiệp. Trình độ dân trí thấp, trình độ nhận thức về pháp luật còn nhiều hạn chế nhất là những vùng xa trung tâm. Các quan hệ tại cộng đồng chủ yếu được điều chỉnh bởi các phong tục tập quán và uy tín. Trong đó có không ít những phong tục tập quán còn lạc hậu như trong lĩnh vực hôn nhân - gia đình, giao dịch dân sự…dẫn đến việc xảy ra tranh chấp, vi phạm pháp luật do nhân dân không hiểu biết các quy định của pháp luật. Do đó công tác trợ giúp pháp lý cho nhân dân là một nhiệm vụ rất quan trọng trong công tác quản lý nhà nước, quản lý xã hội ở địa phương, hướng dẫn nhân dân sống và làm việc theo Hiến pháp, pháp luật.
Coi đây là một công tác trọng tâm nhằm nâng cao hiểu biết pháp luật của nhân dân, hàng năm, Trung tâm trợ giúp pháp lý tỉnh đều chủ động xây dựng kế hoạch công tác và với sự quan tâm, chỉ đạo, lãnh đạo của cấp uỷ, chính quyền địa phương, công tác trợ giúp pháp lý cho đồng bào dân tộc thiểu số đã được thực hiện có hiệu quả. Trong năm 2008 Trung tâm đã trợ giúp pháp lý cho 814 lượt đối tượng, trong đó trợ giúp tại Văn phòng 282 việc. Tư vấn trực tiếp cho 768 người được trợ giúp pháp lý (tư vấn bằng văn bản cho 28 người được trợ giúp pháp lý, tư vấn trả lời đơn thư trực tiếp thông qua Đài phát thanh truyền hình tỉnh 102 đơn). Thực hiện trợ giúp lưu động 41 đợt tại 41 xã thuộc 11/11 huyện, thành phố cho trên 1.000 người tham dự, trực tiếp tư vấn 486 việc cho 486 người được trợ giúp pháp lý. Tổng số vụ án có Luật sư cộng tác viên trợ giúp pháp lý tham gia là 46 vụ. Đồng thời thực hiện trợ giúp pháp lý cho Hội viên Hội cựu chiến binh, phối hợp với Hội Liên hiệp Thanh niên tỉnh Lạng Sơn triển khai kế hoạch "Trợ giúp pháp lý vì cuộc sống cộng đồng năm 2008". In và cung cấp bảng thông tin về trợ giúp pháp lý niêm yết tại 44 xã nghèo; 50 cơ quan tiến hành tố tụng cấp tỉnh, huyện; Phòng Tư pháp các huyện, thành phố. In và cấp phát 50.000 tờ gấp đến người được trợ giúp pháp lý. Thông tin về trợ giúp pháp lý trên sóng Đài phát thanh - truyền hình Lạng Sơn. Đến nay, trên địa bàn toàn tỉnh đã thành lập được 105 Câu lạc bộ trợ giúp pháp lý (trong đó có 10 Câu lạc bộ thành lập theo dự án, 02 Câu lạc bộ thành lập theo Quỹ trợ giúp pháp lý, 93 Câu lạc bộ thành lập theo Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo và chương trình 135 giai đoạn II). Đội ngũ Cộng tác viên trợ giúp pháp lý thường xuyên được kiện toàn và củng cố, hiện nay đã có 112 cộng tác viên (33 cấp tỉnh, 49 cấp huyện, 24 cấp xã và 06 Luật sư)
Qua công tác trợ giúp pháp lý, Trung tâm đã tham mưu cho cấp uỷ Đảng, chính quyền ở cơ sở giải quyết tốt các khiếu kiện, tranh chấp trong nhân dân, giải quyết dứt điểm nhiều vụ việc khiếu kiện kéo dài, hạn chế đáng kể những khiếu kiện vượt cấp, nhiều vụ việc sau khi được tư vấn người dân đã tự chấm dứt khiếu kiện hoặc tự hoà giải với nhau, giúp nhân dân yên tâm sản xuất, ổn định cuộc sống. Mặc dù vậy, công tác trợ giúp vẫn còn khó khăn do đội ngũ cán bộ của Trung tâm mới có 05 biên chế, Cộng tác viên là Luật sư tham gia trợ giúp pháp lý còn hạn chế, đội ngũ Cộng tác viên hiện nay đều là cán bộ, công chức, viên chức kiêm nhiệm nên chưa dành nhiều thời gian cho hoạt động trợ giúp pháp lý.
Để tiếp tục thực hiện có hiệu quả công tác trợ giúp pháp lý, tăng cường mối quan hệ giữa Nhà nước và nhân dân, góp phần nâng cao dân trí pháp lý, nâng cao nhận thức pháp luật, giảm bớt các khiếu kiện không cần thiết, ngăn ngừa và phòng chống các hành vi vi phạm, tạo điều kiện cho người được trợ giúp pháp lý tiếp cận pháp luật và sử dụng dịch vụ pháp lý để tự mình quyết định cách ứng xử phù hợp với các quy định của pháp luật góp phần bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của người được trợ giúp pháp lý, trong những năm tiếp theo, Trung tâm trợ giúp pháp lý tỉnh Lạng Sơn sẽ phấn đấu để đạt được những mục tiêu sau:
Khắc phục những hạn chế trong tổ chức, bộ máy, cán bộ của Trung tâm; xây dựng hệ thống tổ chức trợ giúp pháp lý vững mạnh từ cấp tỉnh đến cơ sở, đáp ứng nhu cầu trợ giúp ngày càng tăng của nhân dân, từ đó kiện toàn tổ chức và cán bộ, mở rộng hơn nữa đội ngũ Cộng tác viên trợ giúp pháp lý nhằm tăng cường năng lực và nâng cao hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý ở địa phương cho phù hợp với Luật trợ giúp pháp lý và yêu cầu thực tiễn đổi mới của đất nước.
Tiếp tục xây dựng kế hoạch công tác trợ giúp pháp lý trong những năm tiếp theo, trong đó ưu tiên các xã nghèo, xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, xã biên giới. Trong việc khảo sát nhu cầu trợ giúp pháp lý, thực hiện trợ giúp pháp lý lưu động và lồng ghép tuyên truyền pháp luật về trợ giúp pháp lý và các văn bản pháp luật đến cộng đồng dân cư phải đạt được tỷ lệ 70% so với người có nhu cầu (năm 2009), đạt trên 90% so với người có nhu cầu (năm 2010 và những năm tiếp theo).
Xây dựng Đề án kiện toàn tổ chức, bộ máy của Trung tâm trợ giúp pháp lý và dự kiến nguồn kinh phí thực hiện trình cấp có thẩm quyền quyết định, đảm bảo cho hoạt động trợ giúp pháp lý hiệu quả.
Tiếp tục thực hiện có hiệu quả, kết hợp đồng bộ hoạt động trợ giúp pháp lý bằng nguồn hỗ trợ từ Dự án, Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo và chương trình 135 giai đoạn II, Quỹ trợ giúp pháp lý. Gắn công tác trợ giúp pháp lý, tuyên truyền pháp luật với việc thực hiện các chính sách xã hội khác góp phần thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội ở địa phương. Tạo cơ chế phối hợp đồng bộ, huy động mọi lực lượng trong hệ thống chính trị tích cực tham gia trợ giúp pháp lý, coi trợ giúp pháp lý không chỉ là nhiệm vụ của nhà nước mà là trách nhiệm của toàn xã hội.
Khánh Linh