Trong điều kiện đất nước hiện nay, để tạo lực đẩy cho việc thực hiện thành công công cuộc đổi mới, đi đôi với xây dựng và hoàn hiện nhà nước pháp quyền Xã hội chủ nghĩa mà ở đó phát huy mạnh mẽ quyền dân chủ, tăng cường pháp chế và đẩy mạnh hội nhập quốc tế thì việc xây dựng hệ thống pháp luật hoàn chỉnh, thống nhất, minh bạch có ý nghĩa chiến lược. Chính vì vậy, việc xây dựng được hệ thống pháp luật đòi hỏi không chỉ chú trọng đến công tác xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật mà cần tạo lập ra một cơ chế kiểm tra, xử lý văn bản đã được ban hành cũng mang ý nghĩa vô cùng quan trọng.
Từ thực tế, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 135/2003/NĐ-CP ngày 14/11/2003 về kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật (QPPL) và các văn bản hướng dẫn thi hành của Bộ Tư pháp, tạo cơ sở pháp lý để thực hiện hoạt động kiểm tra văn bản QPPL. Theo đó, kiểm tra văn bản QPPL là hoạt động xem xét, đánh giá của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với văn bản QPPL do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm phát hiện những nội dung trái pháp luật, xử lý kịp thời những vi phạm bằng các hình thức như đình chỉ việc thi hành, sửa đổi, huỷ bỏ, bãi bỏ nội dung trái pháp luật, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất của văn bản trong hệ thống pháp luật. Kiểm tra văn bản QPPL cũng chính là góp phần đảm bảo tính kỷ luật, kỷ cương trong hoạt động ban hành văn bản, tăng cường tính chuyên nghiệp và trách nhiệm của cá nhân, cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong quá trình xây dựng văn bản QPPL, đảm bảo tính nghiêm minh trong quản lý nhà nước, góp phần bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Có thể nói, đây là một công tác hậu kiểm của việc ban hành văn bản. Như vậy, càng khẳng định đây là một hoạt động không thể xem nhẹ khi điều kiện nước ta nói chung, tỉnh Hậu Giang nói riêng đang từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật đáp ứng cho tiến trình phát triển và hội nhập.
Trong thời gian qua, công tác kiểm tra văn bản trên địa bàn tỉnh Hậu Giang có nhiều chuyển biến tích cực, cơ quan được giao nhiệm vụ kiểm tra thực hiện nghiêm túc, thường xuyên, đảm bảo đúng tiến độ quy định. Mặc dù đã có nhiều chuyển biến như thế, song công tác này vẫn gặp nhiều khó khăn nhất định.
Thực tế công tác kiểm tra văn bản QPPL có được coi trọng hay không phụ thuộc rất nhiều vào nhận thức của các cá nhân, tổ chức được nhà nước giao nhiệm vụ này. Có trường hợp nhận thức rằng văn bản QPPL đã được xây dựng theo quy định chặt chẽ nên không cần kiểm tra, xem xét lại, chỉ việc thi hành. Vì vậy, trong thời gian qua, một số đơn vị địa phương gửi rất ít văn bản lên tỉnh kiểm tra. Tuy nhiên, quan điểm này là không phù hợp, vì pháp luật luôn vận động theo sự phát triển xã hội tất yếu sẽ dẫn đến pháp luật sẽ nhanh chóng lạc hậu sơ với sự phát triển đó. Để hạn chế vấn đề này thì chính công tác kiểm tra văn bản sẽ làm được điều đó, tạo ra sự thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật.
Một trong những vấn đề khó khăn nhất hiện nay cần phải bàn đến đó là về trình độ, năng lực của cán bộ trực tiếp thực hiện công việc này. Để đảm bảo tốt chức năng kiểm tra văn bản đòi hỏi đội ngũ cán bộ có trình độ, có khả năng đủ để đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ. Thực tế cho thấy, nếu cán bộ chưa có khả năng phân biệt giữa văn bản QPPL với văn bản áp dụng pháp luật thì khó có thể nói đến việc cán bộ đó phát hiện ra các quy phạm pháp luật không còn phù hợp để tham mưu, đề xuất thay đổi, bãi bỏ, huỷ bỏ nội dung đó. Thậm chí có nhiều cơ quan do không tìm được cán bộ có trình độ, năng lực như yêu cầu công tác nên đã sử dụng cán bộ có trình độ có trình độ chuyên môn khác thực hiện công tác này dẫn thực trạng có thực hiện kiểm tra nhưng không phát hiện hoặc phát hiện không đúng những nội dung trái pháp luật. Một khó khăn nữa mà chúng ta thường gặp phải trong công tác kiểm tra văn bản QPPL, đó là các điều kiện đảm bảo về cơ sở vật chất cho công tác này vẫn còn những hạn chế nhất định, vì vậy hiệu quả của công tác này chưa đạt được như mong muốn; hoặc như việc lưu trữ văn bản ở các cơ quan, nhất là ở cấp huyện, cấp xã không theo hệ thống dẫn đến việc kiểm tra gặp nhiều khó khăn.
Vì vậy để làm tốt công tác kiểm tra văn bản trong thời gian tới, chúng ta cần có những giải pháp sau đây:
- Hệ thống pháp luật về kiểm tra văn bản cần phải đầy đủ, đảm bảo tính thống nhất và hoàn thiện hơn;
- Cần sử dụng cán bộ, công chức có trình độ, năng lực để đảm bảo thực hiện tốt chức năng này;
- Cần xác định rõ đây là công tác thường xuyên, tất yếu trong hoạt động quản lý nhà nước;
- Cần bố trí đầy đủ các phương tiện, điều kiện làm việc phù hợp với yêu cầu công tác này./.
Phòng Văn bản - Tuyên truyền, Sở Tư pháp tỉnh Hậu Giang