Tủ sách pháp luật là nơi lưu giữ và tổ chức sử dụng tài liệu, sách, báo pháp lý để phục vụ công tác của cán bộ, chính quyền và đoàn thể, phục vụ nhu cầu tìm hiểu của nhân dân, là biện pháp để tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật ở cơ sở. Ngày 25/11/1998 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1067/1998/QĐ-TTg về việc phê duyệt Dự án xây dựng và quản lý tủ sách pháp luật ở xã, phường, thị trấn; Bộ Tư pháp ban hành Quyết định 355/1999/QĐ-BTP ngày 22/11/1999 ban hành quy chế về xây dựng, quản lý và khai thác Tủ sách pháp luật ở xã, phường, thị trấn.
Ở Nam Định, việc tổ chức xây dựng Tủ sách pháp luật được triển khai sớm. Trước khi có Quyết định số 1067/QĐ-TTg ngày 25/11/1998 của Thủ tướng Chính phủ, xuất phát từ yêu cầu của nhiệm vụ phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn tỉnh Nam Định, Sở Tư pháp đã tham mưu cho UBND tỉnh ban hành Chỉ thị 66/CT-UB ngày 29/12/1997 v/v tăng cường các biện pháp tổ chức và thực hiện nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, trong đó:“… chỉ đạo các xã, phường, thị trấn xây dựng Tủ sách pháp luật nhằm mục đích: Tập hợp, lưu trữ, hệ thống hoá các văn bản quy phạm pháp luật, đồng thời làm căn cứ để áp dụng, xử lý trong quá trình điều hành của chính quyền cơ sở…” và Quyết định số 832/QĐ-UB ngày 15/6/1998 ban hành một số quy định về tổ chức quản lý, khai thác và sử dụng Tủ sách pháp luật với mục đích giúp cho đội ngũ cán bộ xã, phường, thị trấn tìm hiểu, nghiên cứu, chấp hành tốt đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, học tập nâng cao dân trí pháp lý, kỹ năng, trình độ công tác. Trên cơ sở đó yêu cầu các ngành, địa phương triển khai xây dựng tủ sách pháp luật, trước hết là ở xã, phường, thị trấn, trong giai đoạn này trên địa bàn toàn tỉnh đã có 25% số xã, phường, thị trấn xây dựng được tủ sách pháp luật. Thực hiện Quyết định số 1067/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ trên địa bàn tỉnh, ngày 08/4/2003 UBND tỉnh Nam Định ban hành Chỉ thị 09/CT-UB của UBND tỉnh về tăng cường quản lý và nâng cao hiệu quả khai thác sử dụng Tủ sách pháp luật ở xã, phường, thị trấn; xây dựng tủ sách pháp luật ở cơ quan, doanh nghiệp, trường học. Đến nay 100% số xã, phường, thị trấn của tỉnh Nam Định đã xây dựng được Tủ sách pháp luật. Ngoài ra còn xây dựng tủ sách pháp luật tại các cơ quan, doanh nghiệp, trường học như: Toà án nhân dân, Thanh tra tỉnh, Công an tỉnh, Bộ đội Biên phòng, Đài phát thanh - truyền hình tỉnh, Báo Nam Định, Liên đoàn Lao động tỉnh, Hội Liên hiệp Phụ nữ, Sở Giáo dục – Đào tạo, Trường Cao đẳng sư phạm, Công ty Xăng dầu Hà Nam Ninh, Công ty Dệt Nam Định và một số Trường Trung học phổ thông,… ngày càng phát triển nhanh, tăng cả về số lượng và chất lượng. Tuy quy mô, chất lượng, hiệu quả sử dụng còn khác nhau, song nhìn chung việc xây dựng Tủ sách pháp luật đã mang lại ý nghĩa thiết thực cho công tác phổ biến giáo dục pháp luật. Ý thức chấp hành pháp luật của người dân ngày càng được nâng cao, góp phần ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và hạn chế đơn thư khiếu nại, tố cáo vượt cấp ở địa phương. Có thể nói việc xây dựng Tủ sách pháp luật xã, phường, thị trấn đã đạt được mục đích và yêu cầu đặt ra. Với phương châm hướng về cơ sở, lấy cơ sở là địa bàn để tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật, do đó, phải nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng Tủ sách pháp luật, đưa sách pháp luật đến “gần dân hơn, sát dân hơn”. Thực hiện Quyết định 212/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình hành động quốc gia về phổ biến, giáo dục pháp luật và nâng cao ý thức pháp luật cho cán bộ, nhân dân ở xã, phường, thị trấn từ năm 2005 đến 2010, Sở Tư pháp đã phát hành gần 2500 cuốn sách/10 đầu sách các loại tới 466 thôn, xóm, tổ dân phố của 30 đơn vị điểm phổ biến, giáo dục pháp luật thuộc 10 huyện, thành phố, có “túi sách pháp luật lưu động” luân chuyển tới từng tổ dân phố, thôn, xóm. Đây là điều kiện thuận lợi cho việc khai thác, sử dụng tủ sách pháp luật, thu hút hàng ngàn lượt người tới đọc, mượn sách.
Từ thực tế của công tác xây dựng, khai thác và quản lý tủ sách pháp luật tại tỉnh Nam Định, có mấy vấn đề cần trao đổi như sau:
1. Điều 7 Quyết định 355/1999/QĐ-BTP ngày 22/11/1999 ban hành quy chế về xây dựng, quản lý và khai thác quy định “Tủ sách pháp luật đặt tại trụ sở Uỷ ban nhân dân hoặc nơi thuận tiện và bảo đảm các điều kiện thuận lợi để cán bộ và nhân dân sử dụng” và Điều 16 Quyết định 355/1999/QĐ-BTP “xác định tủ sách pháp luật mở cửa phục vụ hàng ngày trong thời giờ làm việc của UBND”.
Có thể nói việc đặt Tủ sách pháp luật tại trụ sở UBND cấp xã tuy thuận tiện đối với cán bộ, công chức cấp xã, song ảnh hưởng ít nhiều đến việc khai thác, sử dụng của nhân dân. Xuất phát từ tâm lý e ngại của người dân khi đến trụ sở UBND cấp xã tìm hiểu, tra cứu sách pháp luật mặt khác tủ sách pháp luật chủ yếu mở cửa phục vụ trong giờ làm việc nên chưa thu hút được sự quan tâm của nhiều đối tượng, số người dân đăng kí mượn sách pháp luật chưa nhiều…
2. Theo Quy định của điều 11 Quyết định 355/QĐ-BTP thì “Chủ tịch UBND xã, phường, thị trấn giao cho cán bộ chuyên trách công tác tư pháp hoặc một cán bộ khác trong Ban Tư pháp phụ trách Tủ sách pháp luật…”., điều đó có nghĩa là là tủ sách pháp luật do công chức Tư pháp - Hộ tịch trực tiếp phụ trách. Nhưng ở một số địa phương, do năng lực quản lý của người phụ trách Tủ sách pháp luật, do phải đồng thời thực hiện các nhiệm vụ khác của Công chức Tư pháp - Hộ tịch và một số nguyên nhân khác nên việc cập nhật, quản lý các văn bản quy phạm pháp luật, sổ sách theo dõi Tủ sách pháp luật chưa được khoa học, việc tổ chức khai thác tủ sách pháp luật chưa có hiệu quả cao.
3. Điều 4 Quyết định 355/199/QĐ-BTP xác định “Kinh phí xây dựng và duy trì tủ sách pháp luật được lấy từ ngân sách xã, phường, thị trấn…” Tuy nhiên kinh phí của cấp xã hiện nay do nguồn thu còn eo hẹp nên việc mua sắm, bổ sung sách, tài liệu pháp lý cho Tủ sách pháp luật đối với cấp xã chưa được thường xuyên quan tâm, đầu tư đúng mức.
4. Về phương thức khai thác tủ sách pháp luật, Quyết định 355/1999/QĐ-BTP đưa ra 3 phương thức chủ yếu….Tuy nhiên, vấn đề tuyên truyền, vận động cán bộ, nhân dân đọc và tìm hiểu các loại tài liệu sách báo pháp lý của tủ sách pháp luật tuy đã được thực hiện nhưng chưa hiệu quả, còn mang tính hình thức. Việc giới thiệu văn bản pháp luật mới trên hệ thống loa truyền thanh cơ sở chưa được chú trọng đúng mức dẫn tới hiệu quả khai thác tủ sách pháp luật chưa cao…
Trong thời gian tới để có thể nâng cao hiệu quả khai thác tủ sách, cần có tài liệu tập huấn bồi dưỡng nghiệp vụ cho cán bộ các địa phương làm công tác quản lý tủ sách pháp luật. Tiếp tục nhận thức về vị trí, ý nghĩa, vai trò của Tủ sách pháp luật ở xã, phường, thị trấn. Phải coi việc xây dựng, quản lý, khai thác Tủ sách pháp luật là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành tư pháp, đặc biệt là đối với Công chức Tư pháp - Hộ tịch ở cấp xã, xem đây là một trong những tiêu chí đánh giá kết quả hoạt động của công chức Tư pháp - Hộ tịch. Ngoài ra, phải xây dựng được lực lượng cộng tác viên là những: trưởng thôn, xóm, tổ trưởng tổ dân phố,…tham gia vào quá trình đưa sách pháp luật xuống tận thôn, xóm, tổ dân phố và sử dụng hiệu quả các thiết chế văn hóa ở xã, phường, thị trấn như: Đài phát thanh cơ sở, Nhà văn hoá thôn, xóm, điểm sinh hoạt cộng đồng, Các câu lạc bộ…tạo môi trường, cơ hội thuận lợi cho nhân dân trong việc tiếp cận sách và tài liệu pháp luật, phục vụ nhu cầu tìm hiểu pháp luật của người dân./.
Trần Hồng Nhung