Thực hiện Kế hoạch 41/KH-HĐPH ngày 3/11/2008 của Hội đồng phối hợp PBGDPL tỉnh về việc kiểm tra công tác PBGDPL và Nghị định 158/NĐ-CP. Từ ngày 21/11/2008 đến 2/12/2008, các Đoàn kiểm tra của Hội đồng phối hợp tỉnh đã tiến hành kiểm tra tại 16/27 huyện, thị trên địa bàn tỉnh. Kết quả như sau:
Công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật, xây dựng tủ sách pháp luật tại xã, phường, thị trấn và thôn bản:
Thực hiện Kế hoạch tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật năm 2008 các huyện, thị xã đã xây dựng và triển khai tốt kế hoạch PBGDPL. Hội đồng phối hợp phổ biến giáo dục pháp luật ở các đơn vị đã được kiện toàn, hoạt động có hiệu quả. Năm 2008 các huyện đã triển khai tuyên truyền được nhiều văn bản luật trên phạm vi địa bàn cho hàng chục ngàn người nghe trong các lĩnh vực liên quan và có ý nghĩa thiết thực đến nhận thức chính trị và đời sống của cán bộ công chức và mọi người dân như: Luật phòng chống tham nhũng, Luật thực hành tiết kiệm chống lãng phí, Luật thuế thu nhập cá nhân, Luật phòng chống bạo lực gia đình, Luật tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; Luật chất lượng sản phẩm hàng hoá, Luật cư trú, Pháp lệnh cựu chiến binh,.... Phần lớn đội ngũ tuyên truyền viên, báo cáo viên pháp luật ở các huyện đã được kiện toàn, được tập huấn chuyên môn nghiệp vụ theo định kỳ trong năm.
Phòng Tư pháp các huyện, thị xã đã tích cực trong việc phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể của địa phương tăng cường chỉ đạo cơ sở làm tốt công tác TTPBGDPL, bằng nhiều hình thức đã đưa kiến thức pháp luật đến người dân như: Tổ chức hội nghị, tuyên truyền qua hệ thống loa truyền thanh, lồng ghép triển khai thông qua các Trung tâm học tập cộng đồng, qua hoạt động của mạng lưới báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật... Đến nay phần lớn các xã, phường, thị trấn thuộc địa bàn được kiểm tra đã xây dựng được kế hoạch TTPBGDPL và tổ chức tuyên truyền sâu rộng có hiệu quả các văn bản luật đến mọi tầng lớp nhân dân. Do làm tốt công tác PBGDPL nên ý thức chấp hành pháp luật của nhân dân ở các huyện ngày càng nâng lên rõ rệt, góp phần ổn định tình hình an ninh trật tự trên các địa bàn dân cư.
Nhận thức đúng vai trò và tầm quan trọng của công tác xây dựng tủ sách pháp luật, UBND các huyện đã chủ động phối hợp chỉ đạo các xã, thị trấn trên địa bàn triển khai xây dựng mạng lưới tủ sách pháp luật đến từng thôn xóm. Đầu sách được cung cấp bổ sung hàng năm và được khai thác sử dụng tương đối có hiệu quả. Việc xây dựng mạng lưới tủ sách pháp luật rộng rãi đã đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu nắm bắt thông tin, tìm hiểu kiến thức pháp luật của đông đảo cán bộ và nhân dân trong vùng. Kinh phí cho hoạt động TTPBGDPL và xây dựng tủ sách pháp được các huyện sử dụng đúng mục đích và có hiệu quả. Việc trang bị tủ sách pháp luật cho các huyện theo Đề án của tỉnh năm 2008 đã được các huyện triển khai thực hiện nghiêm túc. Đến nay 100% số xã, thị trấn của các huyện đã có tủ sách pháp luật và nhân rộng đến từng thôn bản. Một số xã ở các huyện cũng đã chủ động tăng cường bổ sung đầu sách bằng nguồn vốn của địa phương.
Câu lạc bộ pháp luật được thành lập ở một số nơi đã hoạt động tích cực, duy trì hoạt động thường xuyên theo định kỳ. Thông qua hoạt động của Hội đồng PBGDPL, UBND các huyện đã chỉ đạo các xã, thị trấn trên địa bàn huyện kiện toàn Ban Tư pháp và Tổ hoà giải. Công tác hoà giải ngày càng được các địa phương quan tâm, hoạt động thường xuyên, ngày càng nâng cao chất lượng, góp phần hạn chế, tháo gỡ các va chạm, tranh chấp trong nhân dân, ổn định tình hình an ninh trật tự xã hội ở cộng đồng dân cư. Đội ngũ tuyên truyền viên, hoà giải viên thường xuyên được tập huấn nghiệp vụ và được cung cấp các văn bản pháp luật hiện hành thông qua các hội nghị, mạng lưới tủ sách pháp luật, trung tâm học tập cộng đồng, đóng góp và phát huy được vai trò tích cực trong công tác TTPBGDPL.
Về công tác đăng ký và quản lý hộ tịch:
Phòng Tư pháp các huyện, thị xã đã thường xuyên đôn đốc, hướng dẫn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác Tư pháp - Hộ tịch cấp xã, uốn nắn kịp thời những sai sót vướng mắc trong công tác nghiệp vụ, dần dần đưa công tác đăng ký và quản lý hộ tịch đi vào nền nếp. Công tác đăng ký hộ tịch được thực hiện nhanh chóng kịp thời, đúng quy định của pháp luật. Một số xã được cơ cấu, tăng cường thêm 01 cán bộ Tư pháp nên đã kịp thời đáp ứng được yêu cầu công việc, góp phần phục vụ tốt hơn nhu cầu của công dân trong việc đăng ký hộ tịch. Sổ sách, biểu mẫu hộ tịch theo quy định mới được các huyện triển khai thực hiện nghiêm túc. Các trường hợp cải chính hộ tịch, nuôi con nuôi thuộc thẩm quyền của UBND xã số lượng ít, hầu hết hồ sơ đều đầy đủ, chính xác.
Tuy nhiên vẫn còn nổi lên một số tồn tại:
- Sự phối hợp giữa các ngành, thành viên trong Hội đồng phối hợp còn thiếu đồng bộ, chưa thực sự phát huy hết vai trò trách nhiệm nên hiệu quả hoạt động chưa đồng đều. Có lúc, có nơi còn xem nhẹ, chưa quan tâm đúng mức và thiếu sự chỉ đạo sâu sát đến công tác TTPBGDPL ở địa phương mình.
- Phạm vi tuyên truyền còn hạn hẹp, chất lượng tuyên truyền còn hạn chế, mang tính hình thức, chưa thiết thực, nhất là đối với các văn bản mới ban hành.
- Đội ngũ Báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật ở cơ sở còn thiếu, ít nhiều còn hạn chế về trình độ và kỹ năng tuyên truyền nên ảnh hưởng đến kết quả TTPBGDPL. Phương pháp và nghiệp vụ hoà giải còn nhiều lúng túng, do vậy nhiều vụ việc đạt hiệu quả thấp, vẫn còn một số trường hợp phát sinh khiếu kiện vượt cấp.
- Do kinh phí cho hoạt động tuyên truyền ở một số huyện còn thấp, nên ít nhiều ảnh hưởng đến kế hoạch và chất lượng tuyên truyền, đến việc tăng cường số lượng, chất lượng tủ sách pháp luật.
- Nghị định 158/2005/NĐ-CP đã phân cấp, uỷ quyền cho UBND cấp huyện và cấp xã trong việc thực hiện đăng ký và quản lý hộ tịch trong đó có một số lĩnh vực mới như thẩm quyền thay đổi cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, xác định lại giới tính.... tuy nhiên đội ngũ cán bộ làm công tác này có nơi còn hạn chế, chưa có kinh nghiệm thực tiễn đặc biệt là đối với một số lĩnh vực mới được phân cấp, vì vậy không tránh khỏi lúng túng, thiếu sót. Việc phân cấp uỷ quyền cho cấp huyện và cấp xã cùng với quy định thủ tục đăng ký hộ tịch theo hướng cải cách hành chính đã góp phần tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân nhưng lại đòi hỏi cán bộ tư pháp hộ tịch phải nắm vững các quy định và thực tế các sự kiện về hộ tịch mới có thể đăng ký một cách chính xác
- Do nhận thức của một bộ phận nhân dân về đăng ký hộ tịch chưa đúng nên việc đăng ký có nơi chưa được thực hiện đầy đủ, kịp thời, đặc biệt là trong lĩnh vực đăng ký khai tử còn chậm. Phần lớn hồ sơ cải chính ở cấp xã là hợp pháp hoá năm sinh cho các cháu để phù hợp với độ tuổi phổ cập của ngành giáo dục.
- Riêng đối với thủ tục thay đổi cải chính hộ tịch, qua kiểm tra, rà soát hồ sơ tại các huyện, thị xã từ năm 2006 trở lại đây cho thấy:
+ Các loại sổ ghi chép còn chưa đầy đủ cột mục, còn bị tẩy xoá, sửa chữa không đúng quy định như dùng bút xoá hoặc chữa đè lên trên; cán bộ hộ tịch chưa ký đầy đủ vào hồ sơ; thiếu chữ ký của người được đăng ký hộ tịch …
+ Hồ sơ lưu trữ về cải chính chưa đầy đủ, vận dụng những căn cứ còn thiếu chính xác hoặc không đủ căn cứ để cải chính;
+ Có huyện còn thiếu thông báo việc cải chính lại cho xã để xã ghi vào sổ hộ tịch những thay đổi, cải chính như TX Sầm Sơn
+ Các Quyết định, tờ khai, biểu mẫu vận dụng chưa đúng mẫu quy định của Bộ tư pháp như Hà Trung, TX Sầm Sơn, Hậu Lộc
+ Một số xã chưa mở sổ kép theo quy định, mặc dù sổ đã được cấp
+ Ở cấp huyện phần lớn việc thay đổi cải chính hộ tịch thực hiện chưa đúng với tinh thần của Nghị định 158/2005/NĐ-CP về đăng ký và quản lý hộ tịch. Thực tế việc cải chính là làm thay việc của ngành Giáo dục, công an, bảo hiểm…, phần lớn vẫn là sửa chữa sai sót trong hộ khẩu, chứng minh thư nhân dân. Chủ yếu là làm thủ tục cải chính hộ tịch trong các giấy tờ như sổ hộ khẩu, thẻ đảng, chứng minh thư, sổ bảo hiểm xã hội, học bạ… để thống nhất hồ sơ cho công dân thay vì hướng dẫn cho công dân liên hệ với các ngành chủ quản như Công an, giáo dục, y tế, bảo hiểm xã hội… để được điều chỉnh lại hồ sơ cá nhân theo quy định của Nghị định 158/2005/NĐ-CP. Có tình trạng này phần lớn là do thiếu sự phối hợp nghiêm túc của các ngành Công an, giáo dục, bảo hiểm xã hội... trong việc thực hiện Nghị định 158/NĐ-CP của Chính phủ về đăng ký và quản lý hộ tịch.
Và những kiến nghị
- Tăng cường kinh phí cho hoạt động PBGDPL. UBND tỉnh và Sở tài chính cần chỉ đạo UBND các huyện xây dựng mục lục ngân sách cho hoạt động tuyên truyền PBGDPL theo đúng tinh thần Thông tư 63/TT-BTC ngày 5/8/2005 của Bộ tài chính.
- Đề nghị UBND tỉnh ban hành Chỉ thị để các ngành, các cơ quan đoàn thể thống nhất tuân thủ thực hiện theo Nghị định 158/NĐ-CP của Chính phủ về đăng ký, thay đổi, cải chính hộ tịch. Đồng thời chấn chỉnh công tác đăng ký và quản lý hộ tịch ở cơ sở nhằm đưa công tác đăng ký và quản lý hộ tịch trên địa bàn tỉnh đi vào ổn định.
- Đối với UBND các huyện: Chỉ đạo các xã củng cố hệ thống báo cáo viên, tuyên truyền viên, các tổ hoà giải nâng cao hiệu quả hoạt động; Quản lý hệ thống loa truyền thanh ở các thôn, khối phố. Đưa nội dung thực hiện việc đăng ký khai tử vào Hương ước, quy ước của làng, khu phố, bảo đảm công tác đăng ký khai tử kịp thời, đầy đủ; Rà soát lại các hồ sơ cải chính, nhất là các đối tượng đang là cán bộ công chức, thu hồi những quyết định sai, thiếu căn cứ. Thực hiện các công việc cải chính theo đúng thẩm quyền.; Tăng biên chế cán bộ làm công tác tư pháp cho các xã có đông dân cư.
Lê Nguyệt