Năm 2008, Ngành Tư pháp Sơn La tiếp tục nhận được sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo sát sao, kịp thời của Bộ Tư pháp, Thường trực Tỉnh uỷ, HĐND, UBND tỉnh, sự phối kết hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể của tỉnh, của cấp uỷ, chính quyền các cấp của địa phương, sự đồng tình ủng hộ của nhân dân các dân tộc Sơn La đối với công tác Tư pháp.
Song cũng gặp không ít khó khăn, thử thách: Giai đoạn phát triển mới của đất nước đang đặt ra cho Ngành những nhiệm vụ và yêu cầu mới hết sức nặng nề; đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong toàn ngành tuy đã được củng cố và tăng cường song vẫn chưa tương xứng với khối lượng công tác chuyên môn. Một số cán bộ làm công tác Tư pháp ở cơ sở chưa được quan tâm bố trí hợp lý theo đúng chuyên ngành đào tạo (cá biệt có xã bố trí cán bộ Tư pháp xã chưa qua đào đạo chuyên môn, chuyên sâu về luật) nhất là các xã ở vùng sâu, vùng xa, dẫn đến chưa đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi của nhiệm vụ được giao. Cơ sở vật chất, kỹ thuật, kinh phí phục vụ hoạt động Tư pháp địa phương còn nhiều hạn chế, chưa tương xứng với chức năng, nhiệm vụ và khối lượng công việc. Nhưng với sự đoàn kết nhiệt tình và tinh thần trách nhiệm cao của cán bộ, công chức, viên chức trong Ngành, sự đổi mới phương thức chỉ đạo, điều hành, tổ chức thực hiện nhiệm vụ; quyết tâm đẩy mạnh cải cách hành chính trong các lĩnh vực hoạt động; do đó công tác Tư pháp năm qua đạt được nhiều kết quả tích cực, tạo đà quan trọng cho năm 2009 và các năm tiếp theo.
Một số kết quả đạt được ở một số lĩnh vực tiêu biểu trong năm 2008:
* Công tác xây dựng và thẩm định văn bản quy phạm pháp luật
Năm 2008 công tác xây dựng, thẩm định VBQPPL và góp ý cho các dự thảo không phải VBQPPL được toàn ngành duy trì triển khai có chất lượng và hiệu quả; năng lực của cán bộ làm công tác thẩm định VBQPPL được tăng cường; phòng Tư pháp các huyện, thành phố đã phân công trách nhiệm cụ thể cho cán bộ trực tiếp làm công tác thẩm định văn bản của địa phương; để chuẩn hoá quy trình soạn thảo, ban hành văn bản QPPL của UBND các cấp theo quy định của Luật Ban hành văn bản QPPL, ngay từ đầu năm Sở Tư pháp đã tham mưu cho UBND tỉnh ban hành Quyết định số 1034/QĐ-UBND ngày 24/4/2008 về quy trình soạn thảo, ban hành văn bản quy phạm pháp luật của UBND tỉnh. Chất lượng thẩm định, góp ý được nâng cao, ý kiến thẩm định thể hiện rõ quan điểm, chính kiến, lập luận, dẫn chứng rõ ràng, có giá trị thiết thực trên các lĩnh vực đất đai, đền bù giải phóng mặt bằng, xây dựng, đầu tư kinh doanh, hội nhập kinh tế quốc tế, di dân tái định cư thuỷ điện Sơn La và công tác đấu tranh phòng chống tệ nạn và tội phạm ma tuý...vv, đáp ứng yêu cầu cải cách Hành chính, cải cách Tư pháp và phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Thông qua công tác xây dựng thẩm định VBQPPL đã giúp cho các cấp chính quyền địa phương nâng cao vai trò quản lý Nhà nước trong công tác chỉ đạo, điều hành thực hiện các nhiệm vụ chính trị của địa phương. Kết quả năm 2008 toàn tỉnh đã thẩm định được: 74 văn bản; tham gia ý kiến 07 dự thảo luật, 03 Nghị định, 01 pháp lệnh, 03 thông tư, 01 Quyết định của Thủ Tướng Chính phủ và 102 dự thảo văn bản QPPL, văn bản áp dụng pháp luật của địa phương. Cụ thể:
- Cấp tỉnh: Thẩm định 50 dự thảo VBQPPL của HĐND và UBND tỉnh (Trong đó 16 Nghị quyết, 34 Quyết định).
- Cấp huyện, thành phố: Các Phòng Tư pháp đã tiến hành thẩm định được 24 VBQPPL do HĐND, UBND cùng cấp ban hành (Trong đó 20 Quyết định, 04 Chỉ thị) và 52 hương ước.
* Công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật
Tiếp tục thực hiện Nghị định số 135/2003/NĐ-CP ngày 14/11/2003 và Chỉ thị số 32/2005/CT-TTg ngày 10/10/2005 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường công tác kiểm tra xử lý VBQPPL. Kết quả như sau:
Cấp tỉnh:
Tự kiểm tra được 315 văn bản (Trong đó kiểm tra thường xuyên: 24 văn bản, kiểm tra theo chuyên đề lĩnh vực tài chính, giáo dục, di dân tái định cư thuỷ điện Sơn La, thuế: 291 văn bản) Qua kiểm tra phát hiện 96 văn bản hết hiệu lực, 219 văn bản còn hiệu lực, trong số các văn bản còn hiệu lực có 126 văn bản có dấu hiệu trái pháp luật (13 văn bản có nội dung không phù hợp với quy định của pháp luật, 60 văn bản vi phạm thẩm quyền, 55 văn bản sai về kỹ thuật trình bày văn bản). Sau kiểm tra Sở đã xây dựng công văn thông báo kết quả kiểm tra đến cơ quan chủ trì soạn thảo và báo cáo UBND tỉnh để xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật.
Kiểm tra theo thẩm quyền 1.385 văn bản (Trong đó 164 văn bản do HĐND các huyện, thành phố gửi đến kiểm tra, Kiểm tra trực tiếp tại 5 huyện: Mộc Châu, Sông Mã, Bắc Yên, Mai Sơn, Yên Châu là 1.221 văn bản) qua kiểm tra phát hiện 319 văn bản trái pháp luật (06 văn bản có nội dung không phù hợp với quy định của pháp luật, 67 văn bản vi phạm thẩm quyền, 246 văn bản sai về kỹ thuật trình bày văn bản). Sở Tư pháp đã thông báo kết quả kiểm tra đến HĐND và UBND 05 huyện để tự kiểm tra, xử lý theo quy định của pháp luật
Trên cơ sở đề nghị và thông báo kết quả kiểm tra văn bản của Sở Tư pháp, UBND tỉnh đã ra quyết định bãi bỏ 31 văn bản ban hành sai thẩm quyền, sửa đổi bổ sung 04 văn bản có nội dung không phù hợp với quy định của pháp luật và 88 văn bản sai về thể thức và kỹ thuật trình bày văn bản.
HĐND và UBND các huyện đã ra Nghị quyết và Quyết định bãi bỏ 14 văn bản, sửa đổi, bổ sung 02 văn bản ; 214 văn bản sai kỹ thuật trình bày văn bản và căn cứ pháp lý đang được các cơ quan ban hành văn bản tiến hành xem xét xử lý theo quy định.
Công tác rà soát, hệ thống hoá cũng đã được quan tâm triển khai thực hiện có hiệu quả. Thực hiện sự chỉ đạo của UBND tỉnh và Bộ Tư pháp, trong năm 2008 Sở đã phối hợp với các ngành hữu quan tiến hành 04 đợt rà soát VBQPPL do HĐND, UBND tỉnh ban hành đó là: rà soát văn bản liên quan đến công tác quy hoạch; rà soát văn bản thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp; rà soát văn bản về lĩnh vực Y tế từ năm 1998 đến tháng 6/2008, rà soát văn bản liên quan đến Thuế, an toàn giao thông, an sinh xã hội. Kết quả đã rà soát được 246 văn bản (Trong đó có 198 văn bản QPPL, 48 văn bản áp dụng pháp luật), qua rà soát phát hiện 20 văn bản hết hiệu lực, 226 văn bản còn hiệu lực, trong đó có 39 văn bản có nội dung không phù hợp cần sửa đổi, 06 văn bản cần bãi bỏ. Sau các đợt rà soát Sở Tư pháp đã báo cáo và đề nghị UBND tỉnh sửa đổi, bổ sung, bãi bỏ, thay thế các văn bản không còn phù hợp nêu trên.
Cấp huyện:
Tự kiểm tra được 2.492 văn bản (21 văn bản QPPL,2.471 văn bản áp dụng pháp luật), qua kiểm tra phát hiện 49 văn bản có dấu hiệu trái pháp luật chủ yếu sai nội dung, thẩm quyền ban hành và thể thức văn bản. Phòng Tư pháp các huyện đã có ý kiến kiến nghị sửa đổi, bổ sung cho phù hợp.
Kiểm tra theo thẩm quyền 1.034 văn bản QPPL và văn bản áp dụng pháp luật của cấp xã, phường, thị trấn. Qua kiểm tra phát hiện 269 văn bản có dấu hiệu trái pháp luật, chủ yếu sai về kỹ thuật trình bày văn bản; các Phòng Tư pháp đã có ý kiến kiến nghị với HĐND, UBND các xã, phường, thị trấn đã ban hành các văn bản trên tự xử lý theo quy định của pháp luật.
Tiến hành rà soát được 27.779 văn bản (Trong đó có 246 văn bản QPPL, 27.533 văn bản áp dụng pháp luật), phát hiện được 357 văn bản đã hết hiệu lực, 27.422 văn bản còn hiệu lực, 117 văn bản vi phạm. Phòng Tư pháp các huyện, thành phố đã kiến nghị HĐND, UBND cùng cấp bãi bỏ các văn bản trên.
Tóm lại trong năm 2008 công tác kiểm tra VBQPPL được ngành Tư pháp triển khai tích cực và đạt chất lượng, hiệu quả cao. Với việc thường xuyên giúp UBND tỉnh tự kiểm tra các văn bản do UBND tỉnh ban hành và kiểm tra theo thẩm quyền các văn bản do HĐND, UBND các huyện gửi đến đã nhanh chóng phát hiện các văn bản có dấu hiệu trái pháp luật kịp thời đề nghị cơ quan có thẩm quyền huỷ bỏ, bãi bỏ hay sửa đổi, bổ sung. Việc kiểm tra văn bản trực tiếp tại địa bàn đã đánh giá đúng được tình hình ban hành văn bản QPPL của địa phương, phát hiện những sơ hở, thiếu sót trong quá trình ban hành văn bản, kịp thời chấn chỉnh những vấn đề còn tồn tại nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả công tác ban hành văn bản QPPL. Thông qua những kết quả cụ thể, công tác KTVB đã từng bước bảo đảm trật tự, kỷ cương trong hoạt động xây dựng, ban hành văn bản, hạn chế tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn trong hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước ở địa phương, bảo đảm sự chỉ đạo quản lý thống nhất trong bộ máy hành chính, thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội, củng cố an ninh quốc phòng và thực hiện các chính sách khác ở địa phương.
* Công tác Tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật
Công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật là một trong những nhiệm vụ lớn của ngành Tư pháp, do đó luôn được lãnh đạo Sở tập trung chỉ đạo và tổ chức thực hiện. Với phương châm: Đổi mới hình thức, phương pháp trong công tác PBGDPL, thực hiện phương châm hướng về cơ sở, mở rộng đối tượng và phạm vi Phổ biến tuyên truyền pháp luật, từng bước nâng cao trình độ và hiểu biết về pháp luật cho cán bộ, chiến sĩ các lực lượng vũ trang và nhân dân các dân tộc trong tỉnh. Năm 2008 công tác tuyên truyền, PBGDPL được toàn ngành triển khai đồng bộ, có hiệu quả từ tỉnh đến cơ sở; các cơ quan Tư pháp (Sở Tư pháp, Phòng Tư pháp, ban Tư pháp) đã thực hiện tốt vai trò là cơ quan tham mưu và Thường trực Hội đồng PHCTPBGDPL các cấp như: xây dựng kế hoạch công tác PBGDPL năm 2008 của tỉnh, huyện, xã sát với nhu cầu thực tiễn, phù hợp với các đối tượng, địa bàn; nội dung tuyên truyền tập trung vào các văn bản liên quan đến hội nhập kinh tế quốc tế, các văn bản pháp luật trong những lĩnh vực có liên quan trực tiếp đến đời sống người dân, được dư luận xã hội quan tâm, các văn bản luật mới được ban hành có hiệu lực thi hành trong năm 2008; tích cực triển khai các hình thức PBDGPL đa dạng phù hợp đặc điểm, tình hình của địa phương. Hội đồng phối hợp PBGDPL các cấp tiếp tục duy trì hoạt động theo quy chế và được kiện toàn kịp thời theo Nghị định số 13/2008/NĐ-CP; Nghị định số 14/2008/NĐ-CP của Chính phủ về tổ chức các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, huyện. Tổ chức tốt các đợt tuyên truyền cao điểm, theo chuyên đề về phòng chống ma tuý, an toàn giao thông; pháp luật về bình đẳng giới...vv. Tích cực phối hợp chặt chẽ với các ngành thành viên, các ngành, các cấp, các tổ chức đoàn thể, các cơ quan thông tin đại chúng để đẩy mạnh công tác phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhân dân. Triển khai tốt công tác kiểm tra ở một số Hội đồng PHCTPBGDPL các huyện, thành phố và một số ngành thành viên theo kế hoạch của UBND tỉnh.
Với vai trò là cơ quan tham mưu giúp UBND tỉnh quản lý Nhà nước về công tác PBGDPL ở địa phương, năm 2008 Sở Tư pháp Sơn La đã thực hiện tốt công tác tham mưu, chỉ đạo, hướng dẫn nghiệp vụ tuyên truyền PBGDPL cho HĐPHCTPBGDPL các huyện, thành phố. Nhằm tiếp tục tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân, năm 2008 Sở Tư pháp đã tham mưu cho UBND tỉnh ban hành Chỉ thị số 12/CT-UBND ngày 28 tháng 5 năm 2008 Về việc triển khai thực hiện Quyết định số 37/2008/QĐ-TTg ngày 12 tháng 3 năm 2008 của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt Chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật từ năm 2008 đến 2012; Chỉ thị số 29/CT-UBND ngày 11 tháng 10 năm 2008 của UBND tỉnh về củng cố nâng cao chất lượng hoạt động hoà giải trên địa bàn tỉnh.
Tham mưu cho UBND tỉnh tổ chức thành công Hội nghị tổng kết 10 năm thực hiện pháp lệnh hoà giải ở cơ sở và Quyết định số 1067/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về xây dựng tủ sách pháp luật ở xã, phường, thị trấn.
Sơ kết giai đoạn I Đề án số 4 trong chương trình 212 của Chính phủ; phối hợp chặt chẽ với các ngành (Mặt Trận tổ quốc tỉnh, Ban dân tộc......tiếp tục triển khai có hiệu quả các đề án theo chương trình 212 của Chính phủ về Chương trình hành động quốc gia PBGDPL và nâng cao ý thức chấp hành pháp luật cho cán bộ, nhân dân ở xã, phường, thị trấn từ năm 2005 đến năm 2010 trên địa bàn toàn tỉnh...Tiếp tục chỉ đạo và duy trì mô hình hoạt động của các Câu lạc bộ "Tuổi trẻ phòng chống tội phạm"; "Câu lạc bộ mẹ chồng, nàng dâu" nhằm đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền pháp luật về phòng, chống tội phạm nói chung và phòng, chống ma tuý nói riêng và hướng tới xây dựng và nhân rộng các Câu lạc bộ tại các xã trên địa bàn toàn tỉnh.
Công tác quản lý và khai thác tủ sách pháp luật ở cơ sở xã, phường, thị trấn và các cơ quan, đơn vị, trường học trong tỉnh tiếp tục được duy trì và hoạt động có hiệu quả, hiện tại toàn tỉnh có 204 tủ sách pháp luật ở xã, phường, thị trấn và 186 tủ sách pháp luật trong cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, trường học; bình quân mỗi tủ sách có trên 30 đầu sách pháp luật để phục vụ nhân dân. Hàng năm các xã và các đơn vị đều cấp kinh phí mua bổ sung đầu sách mới để phục vụ tốt nhu cầu tìm hiểu pháp luật của cán bộ và nhân dân trên địa bàn và cơ quan đơn vị. Thông qua việc khai thác tủ sách pháp luật đã góp phần nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị ở cơ sở, đồng thời nâng cao hiểu biết, ý thức sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật của cán bộ, nhân dân.
Hoạt động hoà giải ở cơ sở là một hình thức tuyên truyền, phổ biến pháp luật trực tiếp, thiết thực với người dân; thông qua công tác hoà giải ở cơ sở đã góp phần không nhỏ trong việc giải quyết những xích mích, mâu thuẫn phát sinh trong cộng đồng, qua đó làm giảm thiểu tình trạng khiếu kiện ở cơ sở. Năm 2008 các tổ hoà giải ở cơ sở đã hoà giải thành 1.110/1.304 vụ việc đạt tỷ lệ 85% . Ngành Tư pháp đã thường xuyên phối hợp với Mặt trận Tổ quốc các cấp trong công tác chỉ đạo, hướng dẫn, củng cố, kiện toàn các tổ hoà giải ở cơ sở, từng bước đưa công tác này đi vào nề nếp. Đến nay toàn tỉnh có 3.137 tổ hoà giải trên 2.866 số thôn, bản, tổ dân phố trong toàn tỉnh và có tổng số 17.030 hoà giải viên. Hàng năm các tổ hoà giải trên địa bàn tỉnh đều được tổ chức tập huấn, bồi dưỡng nghiệp vụ hoà giải và kiến thức pháp lý cần thiết cho công tác này ở cơ sở. Một số địa phương có tỷ lệ hoà giải thành đạt cao là: Mường La 100%, Mộc Châu đạt 97%, Bắc Yên đạt 96%...
* Công tác Trợ giúp pháp lý
Tập trung triển khai Luật Trợ giúp pháp lý và các văn bản hướng dẫn thi hành, năm 2008 Sở Tư pháp đã trình UBND tỉnh Đề án quy hoạch mạng lưới trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước và chi nhánh trung tâm giai đoạn 2008-2010, định hướng đến năm 1015. Chủ động tham mưu cho UBND tỉnh thành lập Hội đồng phối hợp liên ngành trợ giúp pháp lý trong hoạt động tố tụng, thành lập tổ thư ký hội đồng, xây dựng ban hành Quy chế hoạt động của hội đồng, tổ chức phiên họp của Hội đồng bàn và triển khai hoạt động của Hội đồng trong thời gian tiếp theo. Hoạt động trợ giúp pháp lý theo chương trình, mục tiêu Quốc gia giảm nghèo, chương trình 135 giai đoạn 2 được triển khai thực hiện khá đồng bộ, trong đó tập trung chỉ đạo, hướng dẫn thành lập các câu lạc bộ trợ giúp pháp lý theo chương trình, mục tiêu Quốc gia giảm nghèo, chương trình 135 giai đoạn 2. Đến nay Sở Tư pháp đã chỉ đạo, hướng dẫn thành lập 64/88 câu lạc bộ tại các xã thuộc chương trình 135 giai đoạn 2 và 63/63 câu lạc bộ thuộc các xã theo chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo, nâng tổng số câu lạc bộ trợ giúp pháp lý trong toàn tỉnh là 128 câu lạc bộ; duy trì công tác chỉ đạo, kiểm tra tổ chức hoạt động của các câu lạc bộ trợ giúp pháp lý đã thành lập, đảm bảo cho các câu lạc bộ hoạt động có hiệu quả.
Đẩy mạnh công tác tập huấn nghiệp vụ trợ giúp pháp lý, năm 2008 tổ chức 05 hội nghị tập huấn nghiệp vụ trợ giúp pháp lý gắn với công tác tuyên truyền PBGDPL cho lãnh đạo các Sở ban ngành đoàn thể của tỉnh, các cộng tác viên TGPL, Chủ tịch UBND các xã, phường, thị trấn, chủ nhiệm các câu lạc bộ TGPL với tổng số đại biểu tham dự 05 hội nghị là 689 đại biểu.
Triển khai tốt mô hình tổ chức hoạt động TGPL tại trung tâm và các câu lạc bộ và tổ trợ giúp pháp lý, tăng cường công tác TGPL lưu động; phối hợp chặt chẽ với chính quyền, tổ chức chính trị-xã hội các cấp, phát huy vai trò Tư pháp xã, phường, tổ hoà giải trong việc trợ giúp pháp lý. Đã tổ chức TGPL lưu động được 24 đợt, đến 24 xã, 65 bản của 11 huyện, thành phố trong tỉnh, trực tiếp phát 26.327 tờ rơi, tờ gấp pháp luật và 896 băng catsett (tiếng Mông, tiếng Thái)...
Có thể nói rằng, năm 2008 toàn ngành Tư pháp Sơn La đã đạt được những kết quả tích cực, đáp ứng niềm tin, lòng mong mỏi của Đảng, Nhà nước và nhân dân các dân tộc Sơn La. Xứng đáng là điểm sáng trong công tác Tư pháp các tỉnh Tây Bắc./.
Bùi Huy Toàn, Sở Tư pháp Sơn La