Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn tỉnh trong những năm qua có những chuyển biến quan trọng cả về nhận thức cũng như chất lượng tổ chức các hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật, nhiều điển hình tốt, cách làm sáng tạo, mô hình hoạt động hiệu quả…đã và đang phát huy tác dụng tích cực, đóng góp vào phong trào chung của cả nước. Đạt được kết quả đó là sự nỗ lực phấn đấu, khắc phục mọi khó khăn Đảng uỷ, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể các cấp, trong đó một yếu tố quyết định đến hiệu quả của việc phổ biến, giáo dục pháp luật là việc xác định rõ, lựa chọn đúng nội dung, hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật.
Thực tế, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng uỷ, HĐND, UBND thì Hội đồng phối hợp công tác phổ biến, giáo dục pháp luật các cấp đã định hướng rõ nội dung cần tuyên truyền, phổ biến trong từng giai đoạn, việc định hướng nội dung đã bám sát các chủ trương, chính sách của Đảng trong phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ chính trị của ngành, của địa phương, lấy tiêu chí đặc điểm đối tượng tuyên truyền làm cơ sở để xây dựng và triển khai kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật, gắn công tác phổ biến, giáo dục pháp luật với thực tiễn chấp hành pháp luật, cụ thể, với các tầng lớp nhân dân: đã phổ biến sâu rộng các quy định pháp luật gắn trực tiếp với cuộc sống của nhân dân, trong đó chú trọng phổ biến và hướng dẫn nhân dân thực hiện các quyền, nghĩa vụ cụ thể theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định; với cán bộ, công chức: tập trung phổ biến, quán triệt, học tập các quy định pháp luật về cán bộ, công chức, Luật thực hành tiết kiệm, chống lãng phí, Luật phòng, chống tham nhũng, Pháp luật về kinh tế quốc tế; Quy chế dân chủ ở cơ quan, đơn vị; với tầng lớp thanh thiếu niên: phổ biến kiến thức pháp luật gắn trực tiếp với cuộc sống, học tập của các em, như Luật bảo vệ chăm sóc, giáo dục trẻ em; pháp luật về giao thông, Luật Thanh niên, Luật Nghĩa vụ quân sự…; với lực lượng vũ trang nhân dân: tập trung tuyên truyền pháp luật về nghĩa vụ quân sự, Luật quốc phòng, Luật phòng cháy chữa cháy, Pháp luật về giao thông, Luật công an nhân dân, Luật sĩ quan, quân đội nhân dân…; với người lao động, người quản lý và cán bộ công đoàn trong doanh nghiệp: đã tập trung phổ biến về Bộ luật lao động, Luật phá sản doanh nghiệp, pháp luật về thương mại, tài chính, ngân hàng, hợp tác đầu tư, xuất nhập khẩu, công đoàn, kết hợp phổ biến các chủ trương, chính sách về hội nhập kinh tế quốc tế… Ngoài ra căn cứ vào nhiệm vụ chính trị tình hình kinh tế – xã hội các ngành, các cấp đã chỉ đạo phổ biến, giáo dục pháp luật các văn bản qui phạm pháp luật của Trung ương, của HĐND, UBND tỉnh phù hợp với từng địa bàn cụ thể thông qua một số biện pháp nhiều hình thức có hiệu quả với phương châm “Hướng mạnh công tác phổ biến giáo dục pháp luật về cơ sở”.
Có thể nói, trong thời gian qua Hội đồng phối hợp công tác phổ biến, giáo dục pháp luật các cấp đã định hướng nội dung tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật một cách đầy đủ, kịp thời, phù hợp với yêu cầu, nhiệm vụ chính trị của từng ngành, từng địa phương. Đồng thời, thông qua hoạt động công vụ của từng cơ quan, đơn vị đã kịp thời hướng dẫn công dân trình tự thủ tục hành chính liên quan trực tiếp đến người dân, thường xuyên niêm yết công khai các quy trình thủ tục pháp luật thông qua hoạt động quản lý nhà nước và áp dụng pháp luật như tiếp dân; Thi hành án dân sự, Đoàn đại biểu quốc hội và Hội đồng Nhân dân các cấp tiếp xúc cử tri, thông qua các phiên toà lưu động, thông qua các hoạt động thanh tra…
Bên cạnh việc xác định rõ nội dung tuyên truyền, phổ biến, các cấp uỷ đảng, chính quyền đã lãnh đạo, chỉ đạo Hội đồng phổi hợp công tác phổ biến, giáo dục pháp luật các cấp mà ngành Tư pháp là cơ quan thường trực phải thường xuyên đổi mới hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật phù hợp với đặc điểm đối tượng, địa bàn để đưa pháp luật thực sự đến với nhân dân. Những hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật truyền thống tiếp tục được thực hiện có hiệu quả với nhiều cải tiến phong phú, sáng tạo về hình thức, nội dung, phương thức thể hiện.
Tuyên truyền miệng vẫn được coi là hình thức chủ yếu trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, được sử dụng qua các hội nghị, các lớp tập huấn, bồi dưỡng pháp luật theo chuyên đề, theo cơ sở, theo nhu cầu của từng nhóm đối tượng hoặc theo địa bàn, khu cụm dân cư ở cơ sở.
Hoạt động biên soạn, phát hành tài liệu tuyên truyền pháp luật đã được chú trọng với việc đã dạng hoá các loại tài liệu, tăng cường in ấn sách pháp luật bỏ túi, Bản tin Tư pháp, cẩm nang pháp luật, tờ gấp pháp luật, băng catsett … với nội dung đơn giản, dễ hiểu, phù hợp vơi từng loại đối tượng để phát hành tới cán bộ, nhân dân trong tỉnh.
Việc tuyên truyền phổ biến, giáo dục pháp luật trên các phương tiện thông tin đại chúng, hệ thống loa phát thanh được quan tâm, các cơ quan Báo, Đài phát thanh – Truyền hình, Đài phát thanh cấp huyện, Đài truyền thanh cấp xã đã tích cực đưa thông tin, giới thiệu các văn bản pháp luật một cách thường xuyên, hoặc thông qua trao đổi, giải đáp pháp luật theo yêu cầu của khán thính giả và mở các chuyên mục như: “Tìm hiểu chế độ, chính sách”, “Văn bản mới”, “Hỏi đáp pháp luật”, “Câu chuyện pháp luật”, “Toàn dân phòng chống ma tuý”… đặc biệt Chuyên trang, chuyên mục “Pháp luật và đời sống” được cải tiến, nâng cao chất lượng thường xuyên, nội dung, hình thức ngày càng phong phú, tạo được sự quan tâm, đồng tình của các cấp, các ngành, đoàn thể và công chúng.
Trong những năm qua, các cấp, các ngành đã tích cực tổ chức các cuộc thi tìm hiểu pháp luật, lồng ghép nội dung pháp luật vào các cuộc thi văn hoá, văn nghệ, tiêu biểu như: “Hội thi Công an phụ trách xã giỏi”, “Bảo vệ cơ quan, doanh nghiệp giỏi”, “Toàn dân tham gia phòng chống ma tuý” của Công an tỉnh, Hội thi “Hoà giải viên giỏi” lần thứ II của ngành Tư pháp; Thi tìm hiểu Luật an toàn giao thông trong học sinh khối tiểu học, khối công nhân, viên chức, lao động… Các cuộc thi này được tổ chức ngay từ cơ sở, thu hút hàng ngàn người là cán bộ và nhân dân tham gia. Ngoài ra, còn có rất nhiều cuộc thi khác được các ngành, các đoàn thể tổ chức lồng ghép với nội dung tìm hiểu pháp luật …Thông qua các cuộc thi, kiến thức pháp luật thuộc nhiều lĩnh vực đã được chuyển tải, tuyên truyền đến đối tượng, góp phần cung cấp tri thức pháp luật, nâng cao ý thức pháp luật cho công chúng.
Câu lạc bộ pháp luật là một hình thức phổ biến giáo dục pháp luật, một tổ chức sinh hoạt pháp lý tự nguyện của những người có nhu cầu tìm hiểu pháp luật. Khai thác được thế mạnh đó, trong những năm qua đã tổ chức chỉ đạo thành lập, phát triển nhiều mô hình câu lạc bộ như Câu lạc bộ “Tuổi trẻ với pháp luật”, Câu lạc bộ “Phụ nữ với pháp luật”, Câu lạc bộ “Nông dân với pháp luật” đặc biệt sự phát triển của mô hình câu lạc bộ “Phụ nữ với pháp luật” và Câu lạc bộ “Nông dân với pháp luật”. Các câu lạc bộ được thành lập và tổ chức hoạt động có hiệu quả, từng bước đáp ứng nhu cầu tìm hiểu pháp luật của các đối tượng. Đặc biệt, trong năm 2006, mô hình câu lạc bộ trợ giúp pháp lý được thành lập ở gần 20 xã trong tỉnh đang được nhân rộng, đã và đang phát huy tác dụng trong việc tư vấn, trợ giúp pháp lý và phổ biến, giáo dục pháp luật đến người dân ở cơ sở.
Tủ sách pháp luật tiếp tục được xây dựng và củng cố, hiện có 100% số xã, phường, thị trấn của tỉnh và nhiều cơ quan, doanh nghiệp, trường học đã có tủ sách pháp luật; các cấp uỷ, chính quyền thường xuyên chỉ đạo UBND cấp xã và các ngành hữu quan nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng tủ sách pháp luật, thực hiện việc luân chuyển sách giữa tủ sách pháp luật của xã với tủ sách pháp luật của Bưu điện văn hoá xã để bảo đảm thuận lợi cho việc tìm hiểu pháp luật của nhân dân.
Phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua việc dạy và học pháp luật trong nhà trường, dưới sự chỉ đạo của cấp uỷ, của UBND tỉnh, Sở Tư pháp phối hợp với Sở Giáo dục thống nhất chỉ đạo hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật trong trường học, với phương châm là: Thực hiện nghiêm túc chương trình giảng dạy môn giáo dục công dân và môn học pháp luật theo qui định của Bộ Giáo dục, kết hợp giữa nội dung môn học với những hoạt động bổ trợ, ngoại khoá giúp cho học sinh vừa nắm vững kiến thức đại cương về nhà nước và pháp luật, vừa cặp nhật được nội dung các văn bản pháp luật do nhà nước ban hành. Từ đó tạo môi trường giáo dục lành mạnh cho học sinh, sinh viên cả trong và ngoài nhà trường, với các hình thức đa dạng phong phú như: thảo luận, liên hệ thực tế, tổ chức các cuộc thi tìm hiểu pháp luật, mời cán bộ chuyên gia nói chuyện trao đổi pháp luật, lồng ghép với các sinh hoạt tập thể khác.
Tăng cường thực hiện phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua hoạt động trợ giúp pháp lý, tư vấn pháp luật. Từ khi Chỉ thị 32-CT/TW, Chỉ thị 26-CT/TU được ban hành, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật thông qua hoạt động Trợ giúp pháp lý ngày càng được quan tâm tập trung, đầu tư, có hiệu quả cao, việc tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật trực tiếp cho đối tượng chính sách và người nghèo đã trở thành một nội dung quan trọng và cần thiết khi tiến hành các hoạt động Trợ giúp pháp lý và phổ biến pháp luật.
Thực hiện phổ biến giáo dục pháp luật thông qua hoạt động hoà giải cơ sở. Với mục tiêu thông qua hoà giải để tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật từ đó góp phần hạn chế vi phạm pháp luật, mâu thuẫn xích mích trong nội bộ nhân dân, đến nay toàn tỉnh đã có 3.573 tổ hoà giải với 20.676 hoà giải viên ở tất cả các thôn, xóm, tổ dân phố, cụm dân cư thuộc các xã, phường, thị trấn trên địa bàn tỉnh. Tỷ lệ hoà giải thành 85,7%.
Với việc xác định rõ nội dung, hình thức phổ biến, giáo dục pháp luật cùng với sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp Đảng uỷ, chính quyền, các ban, ngành, các tổ chức đoàn thể đã tổ chức nhiều hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật tích cực, có hiệu quả tác động đến ý thức chấp hành pháp luật của các tầng lớp nhân dân, góp phần nâng cao dân trí pháp lý, giữ vững ổn định chính trị, thúc đẩy phát triển kinh tế.
Nguyễn Thị Lệ Huyền