Luật Thi hành án dân sự năm 2025 đặt ra yêu cầu cao hơn về hiệu lực tổ chức thi hành pháp luật, không chỉ dừng ở việc hoàn thành chỉ tiêu mà hướng tới bảo đảm thực chất quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Để Luật thực sự đi vào cuộc sống, vấn đề cốt lõi không chỉ nằm ở quy định pháp luật, mà ở năng lực tổ chức thực thi và những giải pháp mang tính hệ thống, đồng bộ.
Thi hành án – khâu quyết định hiệu lực của pháp luật
Thi hành án dân sự là bước cuối cùng trong quá trình thực thi pháp luật, nơi các bản án, quyết định của Tòa án được hiện thực hóa. Nếu không được tổ chức thi hành đầy đủ, kịp thời, các phán quyết sẽ khó phát huy giá trị trên thực tế, làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Trong bối cảnh hiện nay, yêu cầu đối với hệ thống thi hành án không chỉ dừng ở việc hoàn thành chỉ tiêu, mà còn phải giảm án tồn đọng, rút ngắn thời gian xử lý, nâng cao tính minh bạch và củng cố niềm tin của người dân. Đây chính là sự chuyển dịch từ “hoàn thành nhiệm vụ” sang “tạo ra kết quả thực chất”.
Nhận diện đúng các tiêu chí đánh giá hiệu quả
Thực tiễn cho thấy, hiệu quả thi hành Luật Thi hành án dân sự có thể được đánh giá thông qua một số tiêu chí cơ bản như: giảm số lượng án tồn đọng, nhất là các vụ việc kéo dài; tăng tỷ lệ thi hành xong về việc và về tiền; rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ; hạn chế phát sinh khiếu nại, tố cáo; và bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của các bên.
Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở việc “đếm kết quả cuối cùng” thì chưa phản ánh đầy đủ bản chất của quá trình tổ chức thi hành. Điều quan trọng hơn là phải đánh giá toàn diện từ khâu chuẩn bị, tổ chức thực hiện đến kiểm tra, giám sát, qua đó nhận diện đúng những điểm nghẽn mang tính hệ thống để có giải pháp phù hợp.
Những yếu tố quyết định hiệu quả thi hành
Hiệu quả thi hành Luật phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó nổi bật là tổ chức bộ máy, chất lượng đội ngũ, điều kiện bảo đảm và cơ chế phối hợp liên ngành.
Một bộ máy được tổ chức hợp lý, phân công rõ ràng, gắn với cơ chế kiểm soát quyền lực sẽ giúp nâng cao trách nhiệm công vụ và hạn chế sai sót. Đội ngũ công chức thi hành án không chỉ cần vững về pháp luật mà còn phải giỏi về nghiệp vụ, có kỹ năng xử lý tình huống và khả năng thích ứng với môi trường làm việc hiện đại.
Bên cạnh đó, điều kiện về cơ sở vật chất, kinh phí và hạ tầng số giữ vai trò ngày càng quan trọng. Trong khi đó, thi hành án dân sự là lĩnh vực có tính liên ngành cao, liên quan đến nhiều cơ quan như tòa án, ngân hàng, cơ quan đăng ký tài sản. Do vậy, nếu thiếu cơ chế phối hợp chặt chẽ, nhiều vụ việc sẽ bị kéo dài, phát sinh vướng mắc.
Nhận diện đúng “điểm nghẽn”
Thực tiễn cho thấy, hiệu quả thi hành án vẫn chịu tác động bởi nhiều yếu tố như chất lượng đội ngũ, điều kiện bảo đảm và cơ chế phối hợp liên ngành. Trong đó, xử lý tài sản thi hành án tiếp tục là khâu phức tạp, dễ phát sinh vướng mắc và khiếu nại.
Quy trình từ xác minh tài sản, định giá, đấu giá đến chuyển quyền đòi hỏi sự chính xác và minh bạch. Chỉ cần một khâu bị chậm trễ hoặc thiếu thống nhất, toàn bộ quá trình thi hành án có thể bị kéo dài, làm gia tăng án tồn đọng và giảm hiệu quả thực thi.
Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong một số trường hợp chưa thật sự chặt chẽ, dẫn đến tình trạng “đứt gãy” trong quá trình tổ chức thi hành.
Chuẩn bị tốt – triển khai hiệu quả
Để Luật Thi hành án dân sự năm 2025 đi vào cuộc sống, việc chuẩn bị các điều kiện triển khai giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Điều này bao gồm hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn, tổ chức tập huấn nghiệp vụ, chuẩn bị nguồn nhân lực và đầu tư hạ tầng kỹ thuật.
Thực tế cho thấy, nếu khâu chuẩn bị không đầy đủ, việc triển khai sẽ thiếu thống nhất và khó đạt hiệu quả. Ngược lại, chuẩn bị bài bản sẽ tạo nền tảng để hệ thống vận hành thông suốt ngay từ đầu.
Giải pháp trọng tâm
Để nâng cao hiệu quả thi hành Luật, cần triển khai đồng bộ một số giải pháp.
Trước hết, tăng cường tuyên truyền, phổ biến pháp luật theo hướng thiết thực, gắn với giải đáp vướng mắc trong thực tiễn, bảo đảm sự thống nhất trong nhận thức và hành động.
Thứ hai, đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu, đặc biệt đối với các lĩnh vực phức tạp như xử lý tài sản, cưỡng chế thi hành án, giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Thứ ba, hoàn thiện kịp thời hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành, bảo đảm rõ ràng, thống nhất và khả thi.
Thứ tư, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu thi hành án dân sự và kết nối với các hệ thống liên quan. Đây là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao hiệu suất công việc, đồng thời tăng tính minh bạch và khả năng kiểm soát.
Thứ năm, tăng cường phối hợp liên ngành, xác định rõ trách nhiệm và thời hạn xử lý của từng cơ quan, qua đó hạn chế tình trạng chồng chéo, kéo dài.
Đặc biệt, cần gắn việc triển khai Luật với kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và bảo vệ người thi hành công vụ, bảo đảm hoạt động thi hành án được thực hiện minh bạch, liêm chính.
Hướng tới kết quả thực chất
Hiệu quả thi hành Luật Thi hành án dân sự năm 2025 phụ thuộc trước hết vào năng lực tổ chức thực hiện. Do đó, yêu cầu đặt ra là phải chuyển mạnh từ tư duy “làm đúng quy trình” sang “làm ra kết quả”.
Khi các bản án được thi hành nghiêm minh, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân được bảo đảm, pháp luật mới thực sự phát huy hiệu lực. Đây cũng là thước đo quan trọng của cải cách tư pháp và hiệu quả quản trị nhà nước trong giai đoạn mới.
Bình An