Ngay sau khi Pháp lệnh Giám định tư pháp (PLGĐTP) có hiệu lực thi hành ngày 01/01/2005, Sở Tư pháp đã xây dựng đề cương giới thiệu PLGĐTP gửi đến các cấp, các ngành làm cơ sở để tuyên truyền, phổ biến nội dung của PLGĐTP đến toàn thể cán bộ, công chức và các tầng lớp nhân dân.
Hàng năm, Sở Tư pháp đã đưa nội dung PLGĐTP và Nghị định số 67/2005/NĐ-CP hướng dẫn thi hành một số điều của PLGĐTP vào kế hoạch tuyên truyền pháp luật của UBND tỉnh. Cùng với công tác tuyên truyền, Sở Tư pháp đã tham mưu, giúp UBND tỉnh trực tiếp triển khai thi hành PLGĐTP. Do đó, trong các văn bản lãnh đạo, chỉ đạo về công tác tư pháp như chỉ thị của Tỉnh uỷ, kế hoạch của UBND tỉnh về triển khai chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác của ngành tư pháp... đều có nội dung đề cập đến việc tăng cường xây dựng, hoàn thiện đội ngũ người GĐTP trên địa bàn tỉnh, đảm bảo hoạt động có chất lượng, hiệu quả.
Về các tổ chức GĐTP: Hiện nay trên địa bàn tỉnh có 01 Phòng Giám định pháp y được thành lập vào tháng 3/2006 - là đơn vị trực thuộc Bệnh viện đa khoa tỉnh, có 1 trưởng phòng là giám định viên (GĐV) làm việc chuyên trách và 17 GĐV làm việc kiêm nhiệm. Ngoài ra, thực hiện chỉ đạo của UBND tỉnh và hướng dẫn của Tổng cục Cảnh sát, Giám đốc công an tỉnh đề nghị và được Viện khoa học kỹ thuật hình sự (KTHS) ra quyết định phân cấp nhiệm vụ giám định KTHS cho Phòng kỹ thuật hình sự với hai nhiệm vụ chính gồm: Giám định tài liệu; giám định dấu vết đường vân. Phòng KTHS có 3 GĐV tư pháp và 2 người GĐTP theo vụ việc.
Về tổ chức của đội ngũ người GĐTP trong các lĩnh vực khác: Thực hiện PLGĐTP, Sở Tư pháp đã tham mưu UBND tỉnh giải thể 03 tổ chức giám định trong các lĩnh vực tài chính kế toán; khoa học kỹ thuật và văn học nghệ thuật; đồng thời miễn nhiệm chức vụ GĐV trưởng của các tổ chức này. Qua khảo sát nhu cầu GĐTP thực tế từ các cơ quan tiến hành tố tụng, Sở Tư pháp đã tham mưu UBND tỉnh xây dựng đội ngũ người GĐTP trên 7 lĩnh vực (gồm: tài chính; khoa học công nghệ; văn hoá thông tin (nay là văn hoá, thể thao và du lịch); giao thông vận tải; xây dựng; tài nguyên môi trường; nông nghiệp, phát triển nông thôn). Đồng thời, tham mưu UBND tỉnh giao cho các sở, ngành nêu trên phối hợp với Sở Tư pháp theo dõi, quản lý, tạo điều kiện cho đội ngũ GĐV trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.
Về cơ sở vật chất, trang thiết bị, phương tiện, kinh phí: Phòng Giám định pháp y được Bệnh viện trang bị phòng làm việc, phòng giám định riêng; được bố trí 1 bộ dụng cụ mổ tử thi và các phương tiện tối thiểu để giám định thương tật; các trường hợp cần đến các chuyên khoa sâu thì Phòng phải nhờ phương tiện khám của chuyên khoa đó; các thiết bị văn phòng dùng chung với phòng hành chính của Bệnh viện; mỗi năm Phòng được bố trí 10 triệu đồng chủ yếu để chi trả công tác phí. Phòng KTHS, Công an tỉnh được bố trí các phòng làm việc rộng rãi, riêng biệt; các phương tiện, dụng cụ, thiết bị dùng để giám định chủ yếu do Viện khoa học kỹ thuật hình sự cung cấp, trang bị, hướng dẫn sử dụng, đã phục vụ kịp thời cho công tác giám định, kinh phí hoạt động do ngành công an bảo đảm theo đúng quy định. Riêng đối với 07 lĩnh vực giám định khác do hoạt động, làm việc kiêm nhiệm nên trang thiết bị, cơ sở vật chất, kinh phí hoạt động... đều do các sở, ngành chủ quản trang bị, tuy nhiên chưa đáp ứng được yêu cầu thực thi nhiệm vụ.
Về đội ngũ GĐTP: Kể từ khi thành lập lại tỉnh (10/1991), tỉnh Kon Tum đã bổ nhiệm GĐV tư pháp trên 5 lĩnh vực gồm: pháp y; KTHS; khoa học kỹ thuật; tài chính kế toán và văn hoá nghệ thuật. Sau khi có PLGĐTP, tỉnh tiếp tục bổ nhiệm GĐV thêm 4 lĩnh vực gồm: giao thông vận tải; xây dựng; nông nghiệp và phát triển nông thôn; tài nguyên môi trường. Bổ nhiệm tại mỗi huyện, thị xã 01 GĐV pháp y nhằm phục vụ nhu cầu tại chỗ ở địa phương. Bên cạnh đó, đã miễn nhiệm 16 GĐV trên một số lĩnh vực; bổ nhiệm 34 GĐV mới (lĩnh vực pháp y 3 GĐV cấp tỉnh, 9 GĐV cấp huyện; tài chính 2 GĐV; kỹ thuật hình sự 01 GĐV; nông nghiệp và phát triển nông thôn 5 GĐV; tài nguyên và môi trường 2 GĐV; giao thông vận tải 7 GĐV; văn hoá thông tin 1 GĐV; xây dựng 2 GĐV; khoa học công nghệ 2 GĐV). Tổng số GĐV đã được bổ nhiệm từ trước khi có GĐV, như vậy hiện nay tỉnh Kon Tum có tổng số 48 GĐV trên 9 lĩnh vực, trong đó 47/48 GĐV đã được Bộ Tư pháp cấp thẻ GĐV. Nhìn chung, đội ngũ GĐVTP của tỉnh Kon Tum hiện tại có phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp đảm bảo yêu cầu. 100% có trình độ đại học chuyên ngành, trong đó có 6 GĐV pháp y có trình độ trên đại học; hầu hết có kinh nghiệm công tác chuyên ngành trên 5 năm, nhiều đồng chí giữ các chức vụ lãnh đạo trong các cơ quan, đơn vị với tuổi đời bình quân là 43 tuổi. Hiện nay tỉnh Kon Tum có 2 người được công nhận là người GĐTP theo vụ việc và đều thuộc Phòng kỹ thuật hình sự, Công an tỉnh, các lĩnh vực khác không có người GĐTP theo vụ việc.
Kết quả hoạt động GĐTP: Trong 4 năm qua các tổ chức giám định và các GĐV tư pháp đã thực hiện được 1.230 vụ việc giám định. Việc thực hiện giám định của đội ngũ GĐV tư pháp của tỉnh chưa phạm phải sai sót lớn, không có trường hợp nào phải giám định lại và được các cơ quan trưng cầu chấp nhận sử dụng kết quả.
Có thể khẳng định rằng, sau 4 năm thực hiện PLGĐTP, tỉnh Kon Tum đã xây dựng được một đội ngũ người GĐV có chất lượng, hoạt động theo quyền, nghĩa vụ, trình tự, thủ tục, nội dung được quy định trong PLGĐTP và các luật tố tụng, cơ bản đáp ứng nhu cầu giám định trên thực tế, phục vụ kịp thời, có hiệu quả việc giải quyết các vụ án của các cơ quan tiến hành tố tụng. Tổ chức và hoạt động GĐTP trên địa bàn tỉnh bước đầu bảo đảm phù hợp với định hướng, nội dung cải cách tư pháp hiện nay. Tuy nhiên, vẫn còn những tồn tại, hạn chế, đó là việc triển khai PLGĐTP chưa đồng bộ; chất lượng giám định một số vụ việc còn hạn chế; thời gian giám định một số trường hợp còn bị kéo dài; một số bộ phận người giám định chưa tâm huyết với công việc được giao./.
Phạm Văn Chung