Trong những năm qua kinh tế - xã hội tỉnh Quảng Nam đã có những bước phát triển khá, tạo nhân tố thuận lợi cơ bản để cấp uỷ và chính quyền các cấp tỉnh Quảng Nam tổ chức triển khai thực hiện sâu rộng Chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật của Chính phủ theo Quyết định số 13/2003/QĐ-TTg và Chỉ thị số 32-CT/TW của Ban Bí thư Trung ương; Và có thể nhìn nhận Chỉ thị số 32- CT/TW của Ban Bí thư Trung ương với tinh thần chủ đạo là coi công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là một bộ phận của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng và là nhiệm vụ của toàn bộ hệ thống chính trị, cũng đã tạo thêm một thuận lợi rất lớn cho địa phương trên lĩnh vực này.
Thực hiện Quyết định số 13/2003/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính, ngày 03/4/2003 UBND tỉnh Quảng Nam đã ban hành Quyết định số 30/2003/QĐ-UBND ban hành Kế hoạch phổ biến, giáo dục pháp luật trên địa bàn tỉnh (giai đoạn 2003 – 2007). Ngoài kế hoạch chung cho cả giai đoạn, hàng năm UBND tỉnh ban hành các kế hoạch cụ thể và một số văn bản chỉ đạo, hướng dẫn địa phương, đơn vị tổ chức thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật theo sát yêu cầu thực tế; trong 5 năm UBND tỉnh Quảng Nam đã ban hành 33 văn bản để chỉ đạo, hướng dẫn công tác này. Bên cạnh việc chủ động quán triệt các Luật và văn bản hướng dẫn thi hành thuộc lĩnh vực ngành quản lý cho cán bộ, công chức; các ngành, địa phương còn phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL), xây dựng kế hoạch tư vấn, trợ giúp pháp lý miễn phí cho các đối tượng cựu chiến binh, nông dân, phụ nữ…
Hội đồng phối hợp công tác phổ biến, giáo dục pháp luật được thành lập theo cấp chính quyền từ tỉnh đến xã với cơ cấu thành phần tham gia là đại diện lãnh đạo các ngành, đoàn thể của từng cấp chính quyền và luôn được tăng cường củng cố phù hợp yêu cầu nhiệm vụ của địa phương trong từng giai đoạn cụ thể. Riêng các ngành cấp tỉnh, lực lượng Công an và Quân sự đã thành lập Hội đồng phối hợp công tác PBGDPL của ngành, Liên đoàn lao động tỉnh lập Tiểu ban PBGDPL; các Hội đồng và Tiểu ban này được tổ chức hoạt động thường xuyên và có hiệu quả. Các sở, ngành khác đã xây dựng đội ngũ chuyên viên pháp chế tham mưu cho lãnh đạo làm tốt công tác PBGDPL trong nội bộ ngành và nhân dân. Đội ngũ làm công tác PBGDPL ở Quảng Nam có sự phát triển đáng kể cả về số lượng lẫn chất lượng, đến nay ở cấp tỉnh 76 người và cấp huyện là 142 người. Hầu hết báo cáo viên cấp tỉnh và hơn 1/3 báo cáo viên cấp huyện hiện nay đã có trình độ đại học luật; 2/3 số báo cáo viên cấp huyện còn lại đã tốt nghiệp đại học khác và đã làm công tác pháp luật từ 5 năm trở lên. Về đội ngũ tuyên truyền viên pháp luật cấp xã cũng có sự trưởng thành đáng kể; ở thời điểm đầu năm 2003, đội ngũ tuyên truyền viên toàn tỉnh chỉ hơn 1000 người với trình độ trung cấp luật và trung cấp khác chiếm tỉ lệ khoảng 1/10, số còn lại mới tốt nghiệp PTTH và PTCS; thì đến nay đội ngũ này đã có số lượng là 1701 người, trong đó có: 62 người có bằng đại học luật; 66 đại học khác, 90 trung cấp luật, 384 trung cấp khác, 912 đã tốt nghiệp PTTH. Hòa giải viên cơ sở, đến nay về số lượng đã tăng gấp đôi với 5.573 người; trong đó có: 28 đại học luật và 24 đại học khác, 121 trung cấp luật và 316 trung cấp khác có kiến thức pháp luật đang là cán bộ cơ sở hoặc già làng, trưởng bản, trưởng thôn …
Với sự nỗ lực cao của toàn hệ thống chính trị, với những nguyên tắc cụ thể như: Phổ biến kịp thời các Luật do Quốc hội ban hành qua các kỳ họp trong năm; Thường xuyên giáo dục nâng cao ý thức chấp hành pháp luật trong cán bộ và nhân dân, đi sâu phổ biến pháp luật theo chuyên đề những nội dung Luật đã ban hành trước đó, phục vụ yêu cầu nhiệm vụ chính trị tại địa phương và đáp ứng nhu cầu tìm hiểu pháp luật cho cán bộ và nhân dân; Thủ trưởng các ngành và đơn vị là người có trách nhiệm tổ chức quán triệt cho cán bộ, công chức (CB,CC) trong toàn ngành, đơn vị nắm vững kiến thức pháp luật liên quan đến hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ ngành, đơn vị; Cơ quan tư pháp các cấp giữ vai trò là cơ quan thường trực của Hội đồng phối hợp giúp UBND các cấp chỉ đạo việc phối hợp tổ chức PBGDPL tại địa phương. Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật tỉnh Quảng Nam đã đạt được những kết quả khả quan.
Để đưa pháp luật đến với mọi tầng lớp nhân dân, Hội đồng phối hợp các cấp, ngành ở địa phương đã sử dụng hoặc kết hợp sử dụng nhiều hình thức phổ biến pháp luật phong phú, tuỳ theo điều kiện cụ thể trên từng địa bàn dân cư cũng như đối tượng hưởng thụ. Ở vùng núi cao, vùng đồng bào dân tộc ít người hình thức tuyên truyền miệng được sử dụng chủ yếu, kết hợp với việc cấp phát tờ rơi, tài liệu hỏi đáp pháp luật cho các trưởng thôn, trưởng bản để truyền đạt thường xuyên cho người dân. Đặc biệt với sáng kiến phối hợp tích cực với các Đội chiếu bóng lưu động để cử Báo cáo viên pháp luật đi đến các thôn, bản ở vùng cao thực hiện kết hợp “phổ biến pháp luật cho dân nghe, chiếu phim cho dân xem”, thu hút được rất nhiều người tham dự. Đây là một hình thức tuyên truyền thiết thực đáng ghi nhận và cần được nghiên cứu vận dụng để nhân rộng ở các huyện vùng núi cao trong thời gian đến. Ở các huyện trung du, đồng bằng bên cạnh hình thức tuyên truyền miệng, còn có các hình thức tuyên truyền trực quan bằng các panô, áp phích; sử dụng băng, đĩa phát trên hệ thống loa truyền thanh cơ sở. Trong hoạt động trợ giúp pháp lý, hoạt động của Các câu lạc bộ trợ giúp pháp lý ở cơ sở, hoạt động trợ giúp pháp lý lưu động của Trung tâm trong những năm qua đã dần trở thành một hình thức PBGDPL được thực hiện khá thường xuyên, thu hút được nhiều lực lượng tham gia PBGDPL dưới hình thức cộng tác viên như Luật sự, Hội viên Hội Luật gia, chuyên viên pháp chế của một số ngành, địa phương ...
Công tác hòa giải ở cơ sở được thực hiện thường xuyên và đều khắp trên địa bàn cả tỉnh với sự tham gia của hàng ngàn hòa giải viên ở các thôn, bản, tổ đoàn kết. Đây là hình thức PBGDPL có tác dụng tích cực trực tiếp từ việc giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp cụ thể trong nhân dân, giúp cho người dân nắm bắt tốt hơn các quy định của pháp luật có liên quan. Tủ sách pháp luật đã được xây dựng ở hầu hết các cơ quan, công sở, doanh nghiệp và 236 xã, phường, thị trấn trong tỉnh đã đáp ứng được nhu cầu tra cứu, áp dụng pháp luật của cán bộ, chính quyền ở cơ sở và một phần nhu cầu tìm hiểu pháp luật của cán bộ, công chức, người lao động và nhân dân nói chung.
Đặc biệt, trong những năm gần đây các trang thông tin điện tử (website) của tỉnh và một số ngành, địa phương đã trở thành phương tiện gần gũi và quen thuộc cho rất nhiều cán bộ, công chức, viên chức và một bộ phận nhân dân truy cập khai thác, tìm hiểu và sử dụng thông tin pháp luật. Hiện nay, đã có rất nhiều người dân ở khu vực thành thị biết vào mạng internet để tìm hiểu cơ chế chính sách của Nhà nước, tìm hiểu pháp luật để phục vụ cho cuộc sống thường ngày của mình, thay vì phải đến các cơ quan hành chính nhà nước để tìm hiểu như trước đây.
Trong các hình thức PBGDPL qua phương tiện thông tin đại chúng, có một điểm sáng nổi lên đáng chú ý là việc Toà án nhân dân phối hợp với Đài truyền thanh huyện để tổ chức đưa thông tin xét xử trực tiếp một số vụ án điển hình lên mạng lưới truyền thanh cơ sở cho nhân dân nghe; đây là cách làm được nhiều cán bộ, nhân dân địa phương hoan nghênh, có tác dụng rất thực tế.
Nhìn chung trong 5 năm qua, công tác PBGDPL ở tỉnh Quảng Nam đã có sự tác động tích cực đến quá trình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương; góp phần bảo đảm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội. Công tác này cũng đã góp phần rất lớn trong việc nâng cao hiểu biết và ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ và nhân dân; thói quen sống và làm việc theo pháp luật đã dần trở thành nền nếp trong đời sống thường ngày của nhân dân. Từ ý thức tôn trọng pháp luật đến hành vi chủ động phòng ngừa, tích cực tấn công các loại vi phạm, tội phạm trở thành nội dung thực hiện gắn chặt với phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở các khu dân cư; bước đầu hình thành được ý thức chủ động, tích cực cho nhiều người dân tự tìm hiểu pháp luật.
Trần Trung Kiên