Ngày 24/3, Bộ Tư pháp tổ chức Hội thảo tăng cường khả năng tiếp cận của công chúng đối với thi hành án dân sự (THADS) thông qua chế định Thừa phát lại.
Hội thảo nằm trong khuôn khổ Dự án EU JULE giai đoạn II về “Tăng cường pháp luật và tư pháp tại Việt Nam” do Liên minh châu Âu tài trợ, với sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tư pháp và Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP).
Phát biểu khai mạc Hội thảo, bà Nguyễn Thị Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Quản lý THADS nêu rõ, trong tiến trình cải cách tư pháp tại Việt Nam, việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân thông qua công tác THADS luôn là một trong những ưu tiên hàng đầu. Bản án của Tòa án chỉ thực sự có giá trị khi được thực thi hiệu quả trên thực tế. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy áp lực công việc đối với hệ thống các cơ quan THADS nhà nước là rất lớn. Vì vậy, việc triển khai và hoàn thiện chế định Thừa phát lại được xem là một bước đột phá, nhằm thực hiện chủ trương xã hội hóa một số hoạt động tư pháp, giúp người dân có thêm sự lựa chọn và tăng cường hiệu quả thực thi pháp luật.
Thừa phát lại không chỉ đơn thuần là người thực hiện các công việc về tống đạt, lập vi bằng hay xác minh điều kiện thi hành án, mà quan trọng hơn, đây chính là “cánh tay nối dài” giúp thu hẹp khoảng cách giữa người dân và công lý. Thông qua Thừa phát lại, người dân có thể chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi của mình, giúp quá trình thi hành án trở nên linh hoạt, giảm bớt sự phụ thuộc hoàn toàn vào bộ máy hành chính nhà nước.
Tính đến nay, mạng lưới Thừa phát lại đã phủ sóng rộng khắp với 224 Văn phòng tại 30/34 tỉnh, thành phố, quy tụ đội ngũ hơn 400 Thừa phát lại tâm huyết đang hành nghề. Theo đó, từ 10/2024 đến 9/2025, đã thực hiện tống đạt gần 890.000 văn bản (chủ yếu cho các cơ quan Tòa án), góp phần quan trọng giảm tải áp lực hành chính cho hệ thống cơ quan nhà nước; xác lập gần 140.000 vi bằng. Đặc biệt, việc đã bắt đầu có các vụ việc xác minh điều kiện thi hành án và thụ lý tổ chức thi hành án trực tiếp cho thấy tiềm năng to lớn của Thừa phát lại trong việc đẩy nhanh tiến độ giải quyết án dân sự.
Hội thảo là diễn đàn quan trọng để phân tích, đánh giá khách quan thực tiễn góp phần quan trọng vào việc hoàn thiện chính sách, pháp luật về Thừa phát lại và THADS tại Việt Nam trong thời gian tới; lắng nghe các ý kiến chia sẻ từ các chuyên gia của EU và UNDP về kinh nghiệm quốc tế trong việc vận hành hệ thống Thừa phát lại tư nhân, cũng như cách thức các quốc gia phát triển tối ưu hóa sự tương tác giữa người dân và hệ thống thi hành án.
Tại Hội thảo, bà Nguyễn Thị Thanh Hải, Cố vấn trưởng Dự án EU JULE II, UNDP Việt Nam cho biết một trong những mục tiêu quan trọng của Dự án EU JULE giai đoạn II là nâng cao khả năng tiếp cận công lý thông qua việc xây dựng hệ thống pháp luật và tư pháp ngày càng hoàn thiện, đồng bộ, minh bạch và toàn diện. Trong đó, Chương trình đặc biệt chú trọng hỗ trợ thực hiện xã hội hóa các dịch vụ công, nhất là các dịch vụ công trong lĩnh vực tư pháp, nhằm tăng cường khả năng tiếp cận các dịch vụ này cho người dân.
Nhấn mạnh vai trò của Thừa phát lại, bà Nguyễn Thị Thanh Hải cho biết việc xã hội hóa một số hoạt động tư pháp thông qua chế định Thừa phát lại đã trở thành một mô hình phổ biến tại nhiều quốc gia trên thế giới. Tại Việt Nam, chế định Thừa phát lại ngày càng khẳng định vai trò trong quan hệ dân sự, hỗ trợ cơ quan nhà nước, góp phần giảm tải cho hệ thống THADS, qua đó nâng cao hiệu quả, tính kịp thời và đúng pháp luật của hoạt động tư pháp.
Về thực trạng công tác Thừa phát lại, TS. Hoàng Thế Anh, Thẩm tra viên cao cấp, Trưởng Ban Nghiệp vụ Thi hành án hành chính và Thừa hành viên cho biết, hiện tại, toàn quốc có 224 Văn phòng Thừa phát lại; việc thành lập, phát triển tổ chức xã hội - nghề nghiệp của Thừa phát lại được Bộ Tư pháp, UBND cấp tỉnh một số địa phương và các cơ quan liên quan quan tâm, chỉ đạo. Tính đến ngày 30/9/2025, kết quả hoạt động của Thừa phát lại, trong đó có THADS cụ thể như sau: Tống đạt 4.882197 văn bản; lập 619.229 vi bằng; xác minh điều kiện thi hành án 27 việc; tổ chức thi hành án 35 vụ việc.
Để nâng cao chất lượng hoạt động Thừa phát lại và tăng cường tiếp cận của người dân đối với THADS, thông qua Thừa phát lại, TS. Hoàng Thế Anh cho rằng việc hoàn thiện thể chế tạo hành lang pháp lý ổn định cho hoạt động của Thừa phát lại và tăng cường của người dân với công tác THADS qua Thừa phát lại là một trong những nội dung quan trọng cần phải được quan tâm; tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm minh, kịp thời các hành vi vi phạm; kiện toàn bộ máy và bố trí nguồn lực tương xứng cho các cơ quan quản lý nhà nước từ Trung ương đến địa phương; tăng cường truyền thông giúp người dân biết, hiểu và xây dựng lòng tin của người dân đối với Thừa hành viên trong THADS.
Bên cạnh đó, các đại biểu trao đổi các nội dung về vai trò của Thừa phát lại trong hoạt động tống đạt nhằm hỗ trợ hệ thống cơ quan tư pháp và tăng cường sự tiếp cận của người dân - Thực trạng và yêu cầu hoàn thiện quy định của pháp luật; yêu cầu hoàn thiện các quy định về vi bằng nhằm nâng cao vị trí, vai trò của Thừa phát lại (Thừa hành viên) và nhận thức của người dân trong xác lập nguồn chứng cứ cho các quan hệ pháp lý và dân sự; yêu cầu cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong hoạt động Thừa phát lại nhằm tăng cường sự tiếp cận của công chúng và xã hội hóa THADS; kinh nghiệm quốc tế trong quy định pháp luật về Thừa phát lại - Khuyến nghị đối với Việt Nam.
T.Oanh