Hiện nay, trên địa bàn huyện Bạch Thông số thôn, bản có ngăn sách đạt tỉ lệ cao, đa số đã có quy chế quản lý hoặc nội quy và sổ theo dõi. Tuy nhiên,việc quản lý, theo dõi, sử dụng, khai thác ngăn sách chưa hiệu quả và không đúng quy định, còn hạn chế, hầu như các ngăn sách không có người đến khai thác, nghiêm trọng hơn, có nơi để xảy ra mất mát, hư hỏng nhưng chưa kịp thời xác định trách nhiệm cụ thể.
Theo kết quả nắm bắt tình hình thực tế cơ sở của Sở Tư pháp Bắc Kạn tại địa bàn huyện Bạch Thông trong tháng 6/2009 vừa qua, tất cả 17/17 xã, thị trấn đã xây dựng và ban hành kế hoạch PBGDPL (100%), và phần lớn đã có quy chế quản lý hoặc nội quy và sổ theo dõi mượn sách. Tổng số ngăn sách/số thôn, bản, tổ phố: 163/164. Số đầu sách trung bình/ngăn sách: 24 đầu sách/ngăn (nơi ít nhất là Mỹ Thanh: 24 đầu sách/ngăn và nhiều nhất là ở Tú Trĩ: 70 đầu sách/ngăn).
Việc ban hành Quy chế quản lý, sử dụng, khai thác ngăn sách; nội quy; lập các loại sổ (sổ đăng ký cá biệt, sổ giao nhận sách, sổ theo dõi mượn sách) chưa được thực hiện theo hướng dẫn. Tuy nhiên, cũng có một số ít các địa phương lập được các loại sổ và xây dựng được nội quy, quy chế (Các đơn vị chưa có: Cao Sơn, Cẩm Giàng, Đôn Phong, Quang Thuận,…). Địa điểm đặt ngăn sách chủ yếu tại nhà họp thôn (107 ngăn) hoặc tại nhà trưởng thôn (57 ngăn).
Việc quản lý, theo dõi, sử dụng, khai thác ngăn sách chưa hiệu quả và không đúng quy định, nghiêm trọng hơn, có nơi để xảy ra mất mát, hư hỏng. Như thôn Nà Xỏm (xã Cẩm Giàng), trước đây chưa có nhà họp thôn, ngăn sách để ở nhà trưởng thôn. Qua quá trình làm nhà, ngăn sách bị di chuyển nhiều, không được bảo quản tốt dẫn đến tình trạng một số sách được cấp bị ngấm nước, mối mọt nên rách, hỏng và mất mát.
Số lượng người đến khai thác ngăn sách ít, chủ yếu người dân chỉ mượn để đọc trong thời gian họp thôn, còn mượn về nhà rất hạn chế. Tất cả các thôn, bản đều không nắm được số liệu cụ thể vì không ghi vào sổ theo dõi mượn sách hoặc do chỉ cho mượn đọc tại chỗ. Nhất là những thôn chưa có nhà họp thôn thì việc quản lý, khai thác và sử dụng ngăn sách pháp luật hầu như yếu, kém. Đơn cử như xã Mỹ Thanh, đoàn công tác của Sở Tư pháp qua kiểm tra cho thấy, những ngăn sách để ở nhà trưởng thôn gần như không bao giờ được động đến. Ngăn sách pháp luật của thôn Khuổi Giuộc, sách còn mới nguyên, được sắp xếp gọn gàng, ngăn nắp, không có mất mát, hư hỏng gì. Theo trưởng thôn cho biết, thì từ ngày xây dựng ngăn sách đến nay, không có ai đến mượn hay đến đọc cả. Tuy nhiên, một số thôn không có người đến mượn sách là do bà con trong thôn không ai biết chữ. Sách chỉ được dùng đến khi trưởng thôn đọc để tuyên truyền, phổ biến pháp luật cho bà con hiểu.
Mặc dù gần như tất cả các thôn của huyện Bạch Thông đều đã xây dựng được ngăn sách pháp luật, nhưng việc khai thác ngăn sách nhìn chung không hiệu quả. Để ngăn sách pháp luật phát huy được vai trò phổ biến pháp luật đến với người dân, huyện Bạch Thông cần đẩy mạnh hơn nữa công tác tuyên truyền, khuyến khích làm cho bà con hiểu được lợi ích của ngăn sách, và từ đó biết tận dụng, khai thác ngăn sách một cách hữu ích hơn.
Thu Cúc