Thanh Hoá có 11 huyện miền núi và 7 huyện đồng bằng trung du có xã miền núi với tổng số 222 xã, 2070 thôn - bản. Dân số là 1.044.092 người chiếm 1/3 dân số toàn tỉnh, gồm các dân tộc: Thái, Mường, Dao, Khơ Mú, Mông, Thổ, Kinh. Điều kiện kinh tế - xã hội của miền núi còn nhiều khó khăn chậm phát triển. Ở vùng cao còn tồn tại phong tục, tập quán lạc hậu không phù hợp với nếp sống văn hoá và các quy định của pháp luật; nhận thức pháp luật của người dân cũng như công tác tuyên truyền pháp luật đang còn hạn chế. Vì vậy tình trạng vi phạm pháp luật việc di cư tự do, mê tín dị đoan, tệ nạn ma túy, việc kết hôn, khai sinh không đăng ký... vẫn còn tồn tại.
Nhằm nâng cao hiểu biết về pháp luật cho cán bộ, nhân dân miền núi, ngày 13/11/2003, Sở Tư pháp đã tham mưu cho UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Đề án " Nâng cao nhận thức pháp luật cho đồng bào các dân tộc miền núi Thanh Hoá " (Đề án). Ngay sau khi Đề án được ban hành, với vai trò là cơ quan thường trực Hội đồng phối hợp phổ biến giáo dục pháp luật, Sở Tư pháp đã lập kế hoạch và triển khai tập huấn, trang bị tủ sách, phát hành tài liệu, tờ gấp pháp luật... cho 3 huyện vùng cao là Quan Sơn, Quan Hóa và Mường Lát. Được sự quan tâm, ủng hộ của Đảng ủy, chính quyền các cấp, bước đầu triển khai Đề án đã tạo nên sự chuyển biến mạnh mẽ trong việc nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật của cán bộ, nhân dân.
Trong những năm tiếp theo, Đề án được tiếp tục triển khai đồng loạt đến toàn bộ 11 huyện miền núi và 7 huyện có xã miền núi. Đến cuối năm 2007, là năm thứ 4 thực hiện cũng là thời điểm hết hạn Đề án. Song, qua quá trình kiểm tra, sơ kết, tổng kết, Tỉnh ủy, HĐND - UBND tỉnh đã đánh giá cao hiệu quả kinh tế - xã hội mà Đề án mang lại, vì vậy đã quyết định kéo dài thời hạn thực hiện Đề án đến năm 2010.
Bước sang năm 2008, phát huy những kết quả đã đạt được Sở Tư pháp đã tiếp tục phối hợp với các huyện miền núi tổ chức 11 lớp tập huấn pháp luật gần 1000 cán bộ, công chức là Chủ tịch, phó chủ tịch, cán bộ tư pháp xã; cán bộ Phòng Tư pháp của 11 huyện miền núi... Như vậy, tính đến năm 2008, đã có hơn 7.000 lượt người thuộc 222 xã, thị trấn miền núi đã được tập huấn về nhiều nội dung pháp luật liên quan đến việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của các cấp chính quyền và đời sống của nhân dân miền núi. Công tác xây dựng quản lý và khai thác tủ sách pháp luật cho các thôn bản theo Đề án cũng đã được thực hiện đúng kế hoạch. Trong năm 2008, đã xây dựng mới thêm 77 tủ sách pháp luật và bổ sung sách pháp luật cho 230 tủ, nâng tổng số tủ sách pháp luật thôn, bản miền núi lên 307 tủ. Việc phổ biến pháp luật thông qua việc biên tập và phát hành tài liệu, tờ gấp pháp luật cũng đã được triển khai kịp thời. Đến năm 2008, Sở Tư pháp đã phối hợp với các ngành hữu quan biên soạn 15.400 cuốn sách hỏi đáp pháp luật, 30.000 tờ gấp pháp luật cấp phát cho bí thư chi bộ, trưởng thôn, già làng, trưởng bản và bổ sung cho tủ sách pháp luật thôn bản miền núi.
Nội dung tuyên truyền là những văn bản pháp luật liên quan thiết thực đến đời sống của nhân dân miền núi và hoạt động của các cơ quan nhà nước, như: pháp luật về tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân, nghiệp vụ đăng ký và quản lý hộ tịch; pháp luật về thưc hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn, Pháp lệnh dân số; chế độ ưu đãi đối với dồng bào dân tộc thiểu số; chính sách phát triển kinh tế trang trại, Luật bảo vệ và phát triển rừng, Luật biên giới quốc gia; pháp luật về tín ngưỡng tôn giáo, xây dựng nếp sống lành mạnh trong việc cưới, tang, lễ hội; đấu tranh phòng chống tệ nạn ma túy...
Cùng với việc triển khai Đề án, Hội đồng phối hợp công tác phổ biến giáo dục pháp luật của tỉnh hằng năm đều tiến hành kiểm tra đánh giá việc thực hiện tại các huyện. Kết quả cho thấy việc tập trung phổ biến pháp luật cho nhân dân ở những vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, nơi người dân có nhận thức pháp luật đang còn thấp thì việc tuyên truyền những nội dung pháp luật thiết thực bằng nhiều hình thức đơn giản, phù hợp với điều kiện vùng núi đã thu hút được sự quan tâm và ủng hộ đông đảo của nhân dân và Đảng ủy, chính quyền các cấp. Do đó, đã tạo nên sự chuyển biến mạnh mẽ, tích cực trong công tác tuyên truyền pháp luật của hệ thống chính quyền cơ sở cũng như trong việc nâng cao ý thức pháp luật cho cán bộ và nhân dân, giảm bớt tình trạng vi phạm pháp luật, xóa bỏ các hủ tục lạc hậu, xây dựng nếp sống lành mạnh, góp phần giữ vững và tăng cường niềm tin của nhân dân miền núi, vùng sâu, vùng xa đối với Đảng và Nhà nước.
Triển khai Đề án năm 2009, Thanh Hóa sẽ tiếp tục tuyên truyền những nội dung pháp luật liên quan thiết thực đến đời sống của người dân miền núi. Đảm bảo cho mọi người dân đều được tiếp cận pháp luật, đồng thời lựa chọn những văn bản mới được ban hành để tuyên truyền; tiếp tục phân nhóm các đối tượng để lựa chọn các nội dung tuyên truyền phù hợp; triển khai tập huấn cho cán bộ nòng cốt ở thôn, bản và giáo viên dạy giáo dục công dân của các trường PTCS và PTTH của 11 huyện miền núi; cung cấp tài liệu, tờ gấp pháp luật cho các hộ dân và đề cương pháp luật phát trên hệ thống loa truyền thanh xã; xây dựng thêm 90 tủ sách pháp luật cho các thôn, bản đã có nhà văn hóa của 11 huyện miền núi và 7 huyện có xã miền núi, bổ sung thêm sách pháp luật cho các tủ sách pháp luật đã và đang khai thác, sử dụng.
Có thể khẳng định việc triển khai Đề án miền núi đúng tiến độ, linh hoạt bằng nhiều hình thức, nội dung đa dạng phù hợp đã góp phần làm thay đổi tích cực diện mạo của đời sống nhân dân miền núi: nhận thức pháp luật của cán bộ và nhân dân ngày càng được nâng cao, dân chủ được phát huy, chính trị ổn định; kinh tế, văn hóa xã hội phát triển; nhân dân doàn kết một lòng, từng buớc thực hiện tốt việc xóa đói giảm nghèo./.
Xuân Hạnh - STP Thanh Hoá