Chiều 10/2, Bộ Tư pháp tổ chức họp thẩm định dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú, Chủ tịch Hội đồng thẩm định chủ trì cuộc họp. Cùng dự có Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu; Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Nguyễn Phương Thủy; Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu; Phó Chủ tịch HĐND TP Hà Nội Phạm Thị Thanh Mai.
Trình bày dự thảo Tờ trình dự án Luật tại cuộc họp, Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Nguyễn Quốc Hoàn chỉ rõ, việc sửa đổi Luật Thủ đô nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn; đưa thể chế, pháp luật về Thủ đô trở thành lợi thế cạnh tranh, động lực then chốt để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững.
Dự án Luật được xây dựng trên quan điểm thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp 2013 đã được sửa đổi, bổ sung một số điều theo Nghị quyết số 203/2025/QH15 của Quốc hội và các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Các cơ chế, chính sách phải có tính đặc thù, vượt trội; kế thừa, phát triển các quy định đã được thực tiễn kiểm nghiệm tốt, khắc phục bất cập, hạn chế của Luật Thủ đô năm 2024; kế thừa Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô; các cơ chế, chính sách đặc thù đang thí điểm cho các tỉnh, TP trực thuộc Trung ương.
Tinh thần xuyên suốt là “trao quyền mạnh hơn - phân cấp, phân quyền toàn diện hơn - trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn”. Cơ chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô phải có trọng tâm, trọng điểm, phù hợp với bối cảnh thực tiễn phát triển của địa phương và phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực của Nhà nước, tạo động lực, đột phá mới cho Thủ đô, từng bước giải quyết các “điểm nghẽn”, thách thức và tạo thể chế thuận lợi, dẫn đường, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.
Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật Nguyễn Quốc Hoàn trình bày dự thảo Tờ trình tại phiên họp.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 Chương, 42 Điều; có quy định mới, đặc thù, đột phá về cơ chế, chính sách phát triển Thủ đô như khẳng định địa vị pháp lý đặc thù của Thủ đô là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia của Thủ đô; nơi đặt trụ sở của các cơ quan Trung ương của Đảng, Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế; là trung tâm lớn về kinh tế; dẫn đầu cả nước, vươn tầm khu vực và quốc tế về văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và giao dịch quốc tế.
Khẳng định giá trị pháp lý của Luật Thủ đô là luật cơ bản, có tính chất đặc thù được ưu tiên áp dụng tại Thủ đô. TP được lựa chọn áp dụng quy định của pháp luật thuận lợi cho phát triển Thủ đô ở các văn bản ban hành sau Luật Thủ đô có quy định khác về cùng một vấn đề.
Bổ sung nguyên tắc về phân quyền cho chính quyền Thủ đô nhằm thể chế hóa chủ trương phân quyền mạnh mẽ, tối đa, toàn diện cho TP Hà Nội, trừ các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại, tôn giáo, dân tộc và các lĩnh vực khác có liên quan đến chủ quyền và lợi ích quốc gia. Song song với đó là hoàn thiện các quy định để đảm bảo tổ chức thực hiện hiệu quả việc giám sát chặt chẽ, kiểm tra và trách nhiệm giải trình khi thực hiện các quy định của Luật.
Liên quan đến phát triển Thủ đô theo Quy hoạch tổng thể Thủ đô, dự thảo Luật bổ sung cơ chế, chính sách đặc biệt để thu hút, sử dụng hiệu quả các nguồn lực tài chính, đầu tư, tổ chức bộ máy, biên chế; mở rộng thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật cho HĐND, UBND TP Hà Nội có quyền ban hành các quy định mới hoặc khác với quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; các Bộ và cơ quan ngang Bộ để thực hiện thẩm quyền của chính quyền địa phương trong việc xây dựng và phát triển Thủ đô.
Quy định về cơ chế thí điểm chính sách, xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới nhằm phục vụ xây dựng và phát triển Thủ đô và Vùng Thủ đô; quy định về quản trị Thủ đô bằng các phương thức quản trị tiên tiến, hiện đại trên ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu số, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo…
Tại cuộc họp, các ý kiến phát biểu nhất trí với sự cần thiết ban hành Luật Thủ đô (sửa đổi) với các cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn như đã nêu tại dự thảo Tờ trình, phù hợp với chủ trương của Đảng, thực tiễn của Thủ đô và yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Dự thảo Luật phù hợp với các chủ trương, đường lối của Đảng; đảm bảo thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng có liên quan, phù hợp với mục đích ban hành, hình thức văn bản, phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của dự thảo Luật.
Dự thảo Luật phù hợp với quy định của Hiến pháp năm 2013; Nghị quyết số 203/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp năm 2013 và tương thích với các cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Cơ bản tán thành với việc dự thảo Luật quy định phân quyền mạnh mẽ, toàn diện, trao thẩm quyền cao nhất cho chính quyền Thủ đô để phát triển, một số ý kiến nhấn mạnh, việc phân quyền trong lĩnh vực kinh tế, tài chính, ngân sách, đầu tư và thị trường phải bảo đảm không làm ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô, an toàn tài chính quốc gia, nguyên tắc thị trường và các cam kết quốc tế của Việt Nam.
Việc phân quyền trong lĩnh vực văn hóa, xã hội, giáo dục, y tế, khoa học công nghệ, môi trường và an sinh xã hội phải bảo đảm quyền con người, quyền công dân, công bằng xã hội, phát triển bền vững và giữ gìn bản sắc, giá trị văn hóa của Thủ đô, vùng Thủ đô.
Đồng thời, cần nghiên cứu thêm về cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình nhằm thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực đồng bộ, chặt chẽ trong quá trình thực hiện Luật Thủ đô; bảo đảm việc áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù đúng thẩm quyền, đúng mục tiêu, minh bạch, hiệu quả và phù hợp với lợi ích quốc gia, dân tộc.
Góp ý về quy định về chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp đối với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đại diện Bộ Tài chính đề nghị làm rõ căn cứ, lý do điều chỉnh, đồng thời đánh giá tác động đầy đủ của đề xuất nâng mức trích lập cho nghiên cứu và phát triển; bổ sung cơ chế kiểm soát chặt chẽ để tránh nguy cơ lợi dụng chính sách thông qua sáp nhập, giải thể doanh nghiệp để hưởng ưu đãi thuế…
Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu phát biểu tại cuộc họp.
Phát biểu tại cuộc họp, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu khẳng định giá trị, ý nghĩa của Luật Thủ đô hiện hành; đồng thời cho biết, Hà Nội đang thực hiện 3 trụ cột bao gồm Quy hoạch tổng thể Thủ đô, Luật Thủ đô (sửa đổi) và Nghị quyết thay thế Nghị quyết số 15-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
Ông Nguyễn Xuân Lưu nêu bật tư duy mới trong xây dựng Luật là kiến tạo phát triển, không phải là quản lý mà là quản trị và kiến tạo; phân cấp, phân quyền theo hướng TP Hà Nội làm, TP Hà Nội chịu trách nhiệm.
Nêu rõ quan điểm trong xây dựng Luật là “nhanh nhưng không tư lợi”, ông Nguyễn Xuân Lưu cho biết, TP sẽ thận trọng trong việc thực hiện các nội dung thí điểm và công khai để người dân, các cơ quan đơn vị giám sát.
Nhấn mạnh vị trí, vai trò của Luật Thủ đô với Thủ đô Hà Nội, với quốc gia, với dân tộc và với quốc tế, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội khẳng định, TP sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến phát biểu, phối hợp với Bộ Tư pháp để xây dựng dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) có sức sống lâu bền và tư duy mới, đáp ứng các yêu cầu đề ra.
Đồng thời, TP cũng đã chuẩn bị sẵn sàng để ban hành ngay các văn bản, nghị quyết làm cơ sở cho việc triển khai thi hành Luật ngay sau khi Luật được Quốc hội thông qua.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu phát biểu tại cuộc họp.
Phát biểu tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, qua nhiều lần chủ trì các hội đồng thẩm định, đây là một trong những hội đồng có thành phần đông đủ, quy mô lớn và có nhiều ý kiến sâu sắc nhất.
Các nội dung của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) cơ bản đã được cơ quan soạn thảo chuẩn bị công phu, có giải trình, tiếp thu nghiêm túc các ý kiến góp ý.
Liên quan đến tiêu chí, điều kiện áp dụng các cơ chế, chính sách đặc thù, Thứ trưởng cho rằng, cần xác định rõ đây là đạo luật có tính chất đặc thù, do đó phải chấp nhận những quy định khác với pháp luật chung, nhưng phải được giới hạn chặt chẽ, có điều kiện cụ thể và bảo đảm thống nhất trong hệ thống pháp luật.
Về phân quyền, Thứ trưởng nhấn mạnh, cần trao thẩm quyền mạnh mẽ hơn cho chính quyền TP Hà Nội, đồng thời thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực, trách nhiệm giải trình đầy đủ, rõ ràng.
Các cơ chế, chính sách đặc thù chỉ áp dụng đối với những vấn đề có tính chất liên kết vùng, liên quan trực tiếp đến phát triển Thủ đô, không áp dụng đại trà.
Bên cạnh đó, cần quy định rõ nguyên tắc ưu tiên áp dụng Luật Thủ đô và các nghị quyết của Hội đồng nhân dân thành phố đối với những nội dung đã được phân quyền, bảo đảm tính khả thi, chủ động trong tổ chức thực hiện và phù hợp với chủ trương phân quyền của Quốc hội.
Kết luận nội dung cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh việc thẩm định dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) là cần thiết nhằm bảo đảm dự thảo đáp ứng đầy đủ yêu cầu thực tiễn và phù hợp với các chủ trương, định hướng đã được đặt ra.
Về tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, Thứ trưởng cơ bản nhất trí với hồ sơ dự án, song đề nghị tiếp tục rà soát một số nội dung còn chưa thật sự rõ, nhất là các quy định liên quan đến liên kết Vùng, cơ chế đầu tư các dự án lớn, quản lý đất đai, thu hồi đất và tổ chức thực hiện các chính sách đặc thù.
Thứ trưởng cho rằng, đây là đạo luật có tính chất đặc thù nên có thể thiết kế những quy định khác với pháp luật chung, nhưng phải giới hạn phạm vi áp dụng, có điều kiện cụ thể, bảo đảm kiểm soát chặt chẽ và không làm phát sinh rủi ro về ổn định kinh tế vĩ mô, quốc phòng, an ninh, đối ngoại cũng như các cam kết quốc tế.
Đồng thời, cần làm rõ cơ chế phân quyền, phân cấp gắn với trách nhiệm giải trình, nguồn lực tài chính và nhân lực để bảo đảm tính khả thi khi triển khai.
Thứ trưởng cũng đề nghị tiếp tục hoàn thiện hồ sơ, rà soát kỹ các quy định chuyển tiếp, cơ chế thử nghiệm chính sách và tăng cường thiết kế các công cụ giám sát nhằm bảo đảm các cơ chế đặc thù được thực hiện đúng thẩm quyền, hiệu quả và thống nhất trong hệ thống pháp luật, qua đó tạo cơ sở để dự án Luật đủ điều kiện trình cấp có thẩm quyền xem xét.
Tường Minh