Ngày 29/8, tại tỉnh Khánh Hòa, Bộ Tư pháp đã tổ chức Tọa đàm Định hướng hoàn thiện Luật Hòa giải ở cơ sở nhằm đáp ứng yêu cầu của tình hình mới.
Tọa đàm dưới sự chủ trì của Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc; ông Lê Vệ Quốc - Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp); bà Ngô Quỳnh Hoa - Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý.
Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, hòa giải ở cơ sở là một thiết chế giải quyết tranh chấp tại cơ sở mang đậm nét văn hóa truyền thống, đạo lý tốt đẹp của dân tộc Việt Nam. Hoạt động hòa giải nhằm xóa bỏ bất đồng, mâu thuẫn giữa các bên để hàn gắn lại mối quan hệ đã bị phá vỡ trên tinh thần đoàn kết, “tương thân tương ái”. Tổ hòa giải là tổ chức tự quản của quần chúng của nhân dân, do nhân dân bầu ra ở cơ sở để giải quyết các vi phạm pháp luật và tranh chấp trong nội bộ nhân dân. Chính vì vậy, công tác hòa giải ở cơ sở thể hiện quyền làm chủ của Nhân dân, giữ vai trò quan trọng góp phần ổn định trật tự trong đời sống xã hội.
Luật Hòa giải ở cơ sở được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 20/6/2013, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2014. Trong hơn 10 năm qua, Luật đã từng bước đi vào cuộc sống, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho công tác hòa giải tại cơ sở được triển khai một cách đồng bộ, hiệu quả trên phạm vi cả nước. Đội ngũ hòa giải viên ngày càng được củng cố và phát triển cả về số lượng và chất lượng. Các mô hình hòa giải tiêu biểu đã được xây dựng và nhân rộng. Tỷ lệ hòa giải thành đạt mức tương đối cao, nhiều địa phương duy trì ở mức trên 80%, có nơi đạt trên 90%.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, thực tiễn cũng cho thấy còn nhiều vấn đề đặt ra. Bên cạnh đó, tình hình kinh tế - xã hội trong nước, quốc tế đã và đang có nhiều biến đổi sâu sắc. Yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, yêu cầu bảo đảm quyền tiếp cận pháp luật, quyền được giải quyết tranh chấp một cách hiệu quả, công bằng, không tốn kém, càng đòi hỏi chúng ta phải nhìn nhận lại một cách toàn diện, khách quan và thực tiễn đối với thiết chế hòa giải ở cơ sở. Việc sửa đổi, hoàn thiện Luật Hòa giải ở cơ sở là một yêu cầu tất yếu, nhằm thích ứng với bối cảnh mới, đảm bảo Luật tiếp tục là công cụ hiệu lực, hiệu quả trong việc xây dựng và giữ gìn trật tự, kỷ cương pháp luật tại cơ sở.
.jpg)
Quang cảnh Tọa đàm.
“Bộ Tư pháp sẽ tiếp thu đầy đủ, nghiêm túc các ý kiến tại Tọa đàm để phục vụ cho công tác tổng kết 12 năm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở, cũng như nghiên cứu đề xuất các định hướng sửa đổi, hoàn thiện Luật trong thời gian tới, trình Chính phủ, Quốc hội xem xét theo lộ trình xây dựng pháp luật (dự kiến trình Quốc hội vào tháng 10/2026)”, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết.
Tại Tọa đàm, các đại biểu đã trao đổi, thảo luận, đánh giá toàn diện tình hình thực hiện Luật Hòa giải ở cơ sở trong 12 năm qua; xác định những tồn tại, hạn chế, bất cập và nguyên nhân trong quá trình thực thi Luật; thảo luận về yêu cầu, mục tiêu, định hướng sửa đổi, bổ sung Luật trong thời gian tới; góp ý về một số nội dung cụ thể cần sửa đổi, bổ sung trong Luật và các văn bản hướng dẫn thi hành…
Bà Ngô Quỳnh Hoa, Phó Cục trưởng Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý.
Phát biểu kết luận, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết, Tọa đàm đã thu hút nhiều ý kiến sâu sắc, khách quan và tâm huyết từ đại diện các Sở Tư pháp, các cán bộ làm công tác hòa giải ở cơ sở, đại diện của các sở, ban, ngành, tổ chức chính trị - xã hội, các hòa giải viên trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa.
Sau khi đánh giá tình hình thực hiện Luật Hòa giải ở cơ sở nói riêng và thực trạng triển khai công tác hòa giải ở cơ sở nói chung tại các địa phương, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc kết luận một số nội dung để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở và định hướng hoàn thiện Luật Hòa giải ở cơ sở.
Đại diện Sở Tư pháp tỉnh Quảng Ngãi trao đổi tại Tọa đàm.
Cụ thể, thứ nhất, để công tác hòa giải ở cơ sở ngày càng tốt hơn, việc sửa đổi, bổ sung Luật Hòa giải ở cơ sở hiện nay là cần thiết, nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thời đại mới, nhất là trong bối cảnh đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới theo Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị.
Việc sửa đổi Luật Hòa giải ở cơ sở không chỉ là yêu cầu pháp lý, mà còn là nhiệm vụ cấp bách để nâng cao hiệu lực quản lý Nhà nước, phát huy vai trò của cộng đồng trong giải quyết tranh chấp, góp phần ổn định xã hội và phát triển kinh tế.
Thứ hai, việc nghiên cứu, sửa đổi bổ sung Luật Hòa giải ở cơ sở cần đánh giá kỹ lưỡng thực trạng, nhận diện đầy đủ, bất cập, để từ đó tham mưu sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật Hòa giải ở cơ sở bảo đảm khả thi, thực chất, bám sát đòi hỏi và yêu cầu của thực tiễn.
Thứ ba, định hướng nội dung sửa Luật sẽ tập trung vào một số nội dung như: mở rộng phạm vi hòa giải phù hợp với các quy định hiện hành, quy định cụ thể hơn các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật được hoặc không được thực hiện hòa giải, giúp hòa giải viên xử lý nhanh chóng vụ việc hòa giải; sửa đổi các quy định của Luật nhằm đảm bảo sự đồng bộ, thống nhất với quy định của Luật Ngân sách nhà nước, Bộ luật Tố tụng dân sự và các văn bản pháp luật khác; sửa đổi các quy định về thẩm quyền của UBND cấp tỉnh, cấp xã phù hợp với quy định về chính quyền địa phương hai cấp và chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền…
Thứ tư, trong giai đoạn hiện nay, để thực hiện tốt công tác hòa giải, lãnh đạo các Sở Tư pháp cần tiếp tục tham mưu cho lãnh đạo UBND các địa phương quan tâm hơn nữa đến công tác hòa giải ở cơ sở. Đồng thời, tiếp tục tăng cường công tác lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp đối với công tác hòa giải cơ sở; bảo đảm thực hiện có hiệu quả công tác quản lý Nhà nước về hòa giải ở cơ sở theo đúng quy định của Luật Hòa giải cơ sở và các văn bản hướng dẫn thi hành. Lãnh đạo tỉnh chỉ đạo sát sao thì lãnh đạo xã cũng sẽ quan tâm, tạo điều kiện cho công tác hòa giải ở cơ sở, qua đó nâng cao hiệu quả công tác hòa giải ở cơ sở.
“Thay mặt Bộ Tư pháp, tôi trân trọng ghi nhận và tiếp thu tất cả các ý kiến quý báu được nêu ra tại Tọa đàm. Chúng tôi sẽ tổng hợp đầy đủ, nghiên cứu kỹ lưỡng, phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan của Quốc hội để xây dựng dự án sửa đổi Luật một cách khoa học, toàn diện, bảo đảm tính khả thi, phù hợp với yêu cầu phát triển đất nước và hội nhập quốc tế”, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Ngọc cho biết.
Anh Đức - Đình Phùng