Quản lý an toàn thực phẩm phải dựa trên cơ sở dữ liệu, xử lý nghiêm vi phạm

Nhằm giải quyết kịp thời các khó khăn, vướng mắc của Luật An toàn thực phẩm năm 2010; xác định và đề cao trách nhiệm của cơ quan quản lý, doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm và người dân nhằm phòng ngừa, ngăn chặn, khắc phục sự cố an toàn thực phẩm, góp phần chăm sóc, bảo vệ, nâng cao sức khỏe nhân dân, Bộ Y tế xây dựng dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) với nhiều sửa đổi mới như: Thay thế hoạt động “kiểm nghiệm” bằng hoạt động “thử nghiệm” để đảm bảo đồng bộ, thống nhất; bổ sung một số hành vi bị nghiêm cấm cho phù hợp với các văn bản pháp luật hiện hành và thực tiễn; bổ sung trách nhiệm của tổ chức chịu trách nhiệm đưa sản phẩm thực phẩm ra thị trường để nhằm gắn trách nhiệm một chủ thể cụ thể đối với sản phẩm được đăng ký bản công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn sản phẩm; bổ sung quy định thực phẩm sau thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ phải đáp ứng mức giới hạn dư lượng thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật và các tác nhân gây ô nhiễm trong thực phẩm…

Góp ý tại buổi thẩm định, đại diện Sở Y tế Hà Nội cho rằng, đối với quy định về các hành vi cấm, để tăng tính răn đe và phù hợp với đặc thù về an toàn thực phẩm cần nghiên cứu bổ sung hoặc quy định rõ các hành vi có tính nghiêm trọng. Cụ thể như làm giả, sửa chữa, tẩy xóa hồ sơ, dữ liệu truy xuất nguồn gốc sản phẩm; cố ý cung cấp các thông tin sai lệch nhằm che giấu nguồn gốc, chất lượng thực phẩm; tiếp tục sản xuất, kinh doanh khi đã bị đình chỉ hoạt động.

Ngoài ra, cần xem xét các vi phạm đối với thực phẩm dành cho trẻ em, người bệnh, người cao tuổi hoặc các nhóm đối tượng có nguy cơ cao; các vi phạm có tổ chức, có tính hệ thống, xảy ra tại nhiều công đoạn của chuỗi cung ứng nhằm thu lợi bất chính; cố ý không thực hiện việc thu hồi thực phẩm không bảo đảm an toàn thực phẩm, cản trở việc thu hồi theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh phát biểu.

Đại diện Sở Y tế Hà Nội đề nghị nghiên cứu để xác định các hành vi trên là tình tiết tăng nặng khi xử lý về hành chính hoặc là căn cứ để áp dụng các biện pháp xử lý nghiêm khắc hơn theo quy định của pháp luật có liên quan.

Về hệ thống cơ sở dữ liệu an toàn thực phẩm, đại diện Sở Y tế Hà Nội nêu rõ, trong dự thảo có quy định cơ sở kinh doanh thực phẩm phải lưu trữ các thông tin dưới dạng cơ sở dữ liệu và kết nối với hệ thống thông tin về thực phẩm theo lộ trình do Chính phủ quyết định. Do đó, đề nghị làm rõ hơn trong Luật các nguyên tắc cụ thể như: hệ thống cơ sở dữ liệu chất lượng, an toàn thực phẩm là hệ thống thống nhất, liên thông từ Trung ương đến địa phương; dữ liệu phải được chia sẻ giữa các cơ quan quản lý theo chức năng, nhiệm vụ; xác định rõ nhóm dữ liệu tối thiểu phải được cập nhật, gồm cơ sở kinh doanh sản phẩm, kết quả kiểm tra, thử nghiệm, vi phạm, truy xuất, thu hồi sản phẩm; quy định trách nhiệm cập nhật, khai thác, chia sẻ và bảo đảm tính chính xác của dữ liệu; có cơ chế kết nối dữ liệu với các hệ thống có liên quan đến quản lý thực phẩm.

Tại thẩm định, một số thành viên Hội đồng cho rằng về trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử, dự thảo đã có bước tiến khi quy định trách nhiệm của chủ quản nền tảng thương mại điện tử trong việc yêu cầu người bán cung cấp giấy tờ pháp lý. Đồng thời, quy định trách nhiệm liên đới trong trường hợp không thực hiện các biện pháp cần thiết để xảy ra sự cố gây thiệt hại cho người tiêu dùng.

Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo tiếp tục làm rõ nội dung phạm vi nền tảng thương mại điện tử ở đây bao gồm cả các nền tảng có hoạt động livestream, mạng xã hội hoặc hình thức kinh doanh trực tuyến khác; làm rõ các nội dung liên quan đến giám sát, kiểm tra, xử lý, trách nhiệm lưu thông, trách nhiệm lưu giữ thông tin về người bán và giao dịch; trách nhiệm cung cấp thông tin cho cơ quan quản lý nhà nước khi có nhu cầu; trách nhiệm tạm ngừng hoặc gỡ bỏ sản phẩm vi phạm theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền; và cơ chế xử lý đối với người bán không xác định được địa chỉ hoặc hoạt động xuyên biên giới.

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên phát biểu.

Phát biểu tại buổi thẩm định, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh đây là một dự án luật quan trọng, có tác động trực tiếp đến giống nòi, do đó cần được nghiên cứu kỹ lưỡng, quy định đầy đủ, toàn diện và chặt chẽ, bảo đảm tính khả thi. Qua đó, khi được ban hành, Luật sẽ thực sự trở thành cơ sở pháp lý vững chắc để tổ chức triển khai hiệu quả trong thực tiễn.

Đối với quy định xử lý những hành vi vi phạm pháp luật, Thứ trưởng cho rằng khi phát hiện hành vi vi phạm thì phải xử lý nghiêm minh, đồng thời có thể công bố rộng rãi để cộng đồng nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong phòng ngừa vi phạm, thể hiện rõ tinh thần đấu tranh với vi phạm, chứ không chỉ dừng ở việc xử lý. Đối với những doanh nghiệp làm tốt thì phải có tiêu chuẩn, yêu cầu và cơ chế ghi nhận phù hợp. Đồng thời, cần nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc tự chịu trách nhiệm và cảnh báo.

Nhấn mạnh nguyên tắc quản lý dựa trên cơ sở dữ liệu, Thứ trưởng đề nghị làm rõ hơn nguyên tắc này làm cơ sở để hậu kiểm. Về quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân kinh doanh liên quan đến dữ liệu, một trong những nghĩa vụ quan trọng là tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh phải có trách nhiệm khai báo đúng, cập nhật thường xuyên, kịp thời thông tin về sản phẩm và hoạt động sản xuất, kinh doanh vào cơ sở dữ liệu.

Thứ trưởng nêu rõ, đối với vi phạm về an toàn thực phẩm, cần phân biệt giữa các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh có quy mô khác nhau. Có những doanh nghiệp doanh thu rất lớn, trong khi cũng có những cơ sở sản xuất, kinh doanh quy mô nhỏ. Nếu cùng một mức xử lý thì có thể chưa tạo được tác động như nhau. Do đó, cần nghiên cứu cách xác định mức xử lý phù hợp, gắn với quy mô, doanh thu và mức độ vi phạm. Khi đã quy định trách nhiệm thì người vi phạm phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình. Đồng thời, phải nâng cao trách nhiệm của nhà sản xuất, nhất là trách nhiệm đối với chất lượng hàng hóa.