Đề xuất hạ độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội

Báo cáo tại cuộc họp, đại diện Cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết, việc ban hành dự thảo Luật nhằm thể chế các quan điểm chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước và phù hợp với thực tiễn thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy hệ thống chính trị và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; phù hợp với thẩm quyền của Quốc hội, Chính phủ và nguyên tắc phân định thẩm quyền trong Chính phủ, của chính quyền địa phương và bổ sung các quy định tạo cơ sở pháp lý cho cơ quan, tổ chức trong quá trình triển khai thực hiện chế độ chính sách về BHXH.

Dự thảo Luật được kết cấu gồm 3 điều, tập trung sửa đổi, bổ sung một số điều liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và thực hiện mô hình tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp; sửa đổi, bổ sung một số quy định về chính sách, chế độ BHXH; bãi bỏ các hồ sơ, thủ tục hành chính về BHXH tại Luật BHXH năm 2024 và giữ nguyên phạm vi điều chỉnh của Luật BHXH năm 2024.

Về nội dung cơ bản, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số nội dung liên quan đến sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp như không quy định về địa vị pháp lý của cơ quan BHXH; chỉ quy định chức năng, quyền hạn và trách nhiệm của cơ quan BHXH, không phải là chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của BHXH Việt Nam.

Về chế độ, chính sách BHXH, Cơ quan chủ trì soạn thảo cho biết, theo quy định, hiện nay một số trường hợp thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nhưng phải tự đóng cả 22% vào quỹ hưu trí và tử tuất, không có phần đóng của người sử dụng lao động.

Về bản chất, các đối tượng này thuộc diện bắt buộc nhưng nghĩa vụ đóng tương tự như nhóm tham gia BHXH tự nguyện nên tạo ra tâm lý so sánh vì tham gia BHXH tự nguyện thì được ngân sách nhà nước hỗ trợ tiền đóng còn tham gia BHXH bắt buộc thì không được hỗ trợ; nhất là đối với nhóm chủ hộ kinh doanh trước đây thuộc diện tham gia BHXH tự nguyện thì được hỗ trợ, đến nay thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc thì không được hỗ trợ.

Do đó, dự thảo Luật sửa đổi bổ sung khoản 5 và khoản 6 Điều 6 Luật BHXH năm 2024 theo hướng Nhà nước có chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH bắt buộc đối với những đối tượng tự đóng nêu trên; đồng thời, khuyến khích các địa phương tùy theo điều kiện kinh tế - xã hội, khả năng cân đối ngân sách, kết hợp huy động các nguồn lực xã hội hỗ trợ thêm tiền đóng BHXH cho nhóm đối tượng này.

Dự thảo Luật cũng bổ sung quy định giao Chính phủ “căn cứ vào điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, khả năng ngân sách nhà nước từng thời kỳ, Chính phủ quy định mức hỗ trợ, đối tượng hỗ trợ và thời gian thực hiện chính sách hỗ trợ tiền đóng BHXH cho người tham gia BHXH bắt buộc thuộc đối tượng quy định tại các điểm g, h, m và n khoản 1 Điều 2 của Luật này”.

Một nội dung đáng chú ý là quy định tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội. Điều 21 Luật BHXH năm 2024 quy định tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội là 75 tuổi với trường hợp thông thường và 70 tuổi đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo.

Theo thống kê của Cục Bảo trợ xã hội, Bộ Y tế, sau khi thực hiện giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ 80 tuổi xuống 75 tuổi thì số người sau độ tuổi nghỉ hưu được hưởng lương hưu, BHXH hằng tháng và trợ cấp hưu trí xã hội tăng thêm khoảng 500 nghìn người, góp phần nâng tỷ lệ người hưởng lên gần 42% vào năm 2025. Tuy nhiên, con số này còn cách xa mục tiêu mà Nghị quyết số 28-NQ/TW đặt ra.

Trong khi đó, số đối tượng hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hằng tháng (do cơ quan BHXH giải quyết) chỉ tăng mới khoảng 100 nghìn người/năm nên nếu không có điều chỉnh chính sách thì sẽ khó hoàn thành được mục tiêu Ban Chấp hành Trung ương đã đặt ra.

Theo đó, dự thảo Luật đề xuất 1 phương án sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 21 theo hướng Chính phủ quyết định điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống đủ 70 tuổi phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế - xã hội và khả năng của ngân sách nhà nước từng thời kỳ nhằm tạo sự linh hoạt cho Chính phủ thực hiện phù hợp khả năng ngân sách nhà nước từng thời kỳ; trình Uỷ ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) quyết định điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống dưới 70 tuổi khi đủ điều kiện cần thiết và thiết kế là phương án 2.

Phương án 1 là giữ như quy định hiện hành (trong trường hợp chưa thể bố trí ngay ngân sách Nhà nước để thực hiện chính sách này).

Các đại biểu tham dự cuộc họp.

Phát biểu tại phiên họp, các ý kiến trong Hội đồng thẩm định bày tỏ tán thành với sự cần thiết ban hành Luật nhằm thể chế hoá các chủ trương của Đảng, Nhà nước, hướng tới hoàn thiện, phát triển hệ thống BHXH hiện đại, hội nhập quốc tế; thiết lập và hoàn thiện các chính sách an sinh xã hội linh hoạt; đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ số trong thực hiện chính sách xã hội; hoàn thiện pháp luật trong lĩnh vực BHXH, lao động…

Nhất trí với một số nội dung của dự thảo Luật nhưng một số ý kiến cũng chỉ ra rằng phạm vi sửa đổi của dự thảo Luật có dấu hiệu rộng hơn mục tiêu được xác định trong Tờ trình. Theo Tờ trình, mục tiêu chủ yếu của dự án Luật là thực hiện các chủ trương về sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, cắt giảm thủ tục hành chính và hoàn thiện một số chính sách về BHXH.

Tuy nhiên, dự thảo Luật còn sửa đổi nhiều nội dung có tính chất chính sách như cơ chế đầu tư Quỹ BHXH, bảo hiểm hưu trí bổ sung, điều kiện hưởng một số chế độ, nguyên tắc quản lý quỹ. Do đó, các ý kiến này đề nghị cơ quan chủ trì tiếp tục rà soát phạm vi sửa đổi hoặc bổ sung cơ sở giải trình để bảo đảm tính hợp lý của hồ sơ.

Một số ý kiến cũng chỉ ra, Tờ trình dự án Luật nhiều lần khẳng định mục tiêu mở rộng diện bao phủ BHXH, bảo đảm tính liên thông giữa các tầng của hệ thống BHXH. Tuy nhiên, đối với nhiều nội dung sửa đổi cụ thể, đặc biệt là các quy định về bảo hiểm hưu trí bổ sung, trợ cấp hưu trí xã hội và BHXH tự nguyện, Tờ trình chưa phân tích cơ chế tác động của từng chính sách đến việc mở rộng diện bao phủ, cũng như chưa đánh giá khả năng ảnh hưởng đến động lực tham gia BHXH của người lao động. Do đó, đề nghị bổ sung nội dung giải trình để làm rõ mối liên hệ giữa từng chính sách sửa đổi với mục tiêu mở rộng diện bao phủ BHXH.

Thống nhất với đề xuất hạ độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội nhưng một số ý kiến thành viên Hội đồng thẩm định đề nghị nghiên cứu tiếp tục giữ cơ chế giao UBTVQH quyết định việc điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội trên cơ sở đề nghị của Chính phủ như hiện nay. Quy định như vậy vẫn bảo đảm được vai trò của Chính phủ trong việc đề nghị UBTVQH điều chỉnh giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Trong khi đó, phương án giao Chính phủ quyết định điều chỉnh xuống đủ 70 tuổi và trình UBTVQH khi điều chỉnh xuống dưới 70 tuổi tạo ra hai cơ chế quyết định đối với cùng một loại chính sách, chưa làm rõ căn cứ phân định thẩm quyền giữa hai chủ thể và có thể gây khó khăn trong quá trình áp dụng. Ý kiến này cũng đề nghị, trường hợp lựa chọn phương án 2, Cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục rà soát, chỉnh lý quy định để làm rõ căn cứ và phạm vi thẩm quyền của Chính phủ và UBTVQH trong việc điều chỉnh độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Một số ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát dự thảo Luật, quy định theo hướng tập trung hỗ trợ các nhóm người yếu thế, thu nhập không đủ trang trải cho việc đóng BHXH.

Kết luận nội dung cuộc họp, trên cơ sở ý kiến của các thành viên Hội đồng thẩm định tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú thống nhất hồ sơ dự án Luật đủ điều kiện trình Chính phủ xem xét sau khi Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, tiếp thu và hoàn thiện đầy đủ các nội dung đã được góp ý tại cuộc họp.

Theo đó, Thứ trưởng đề nghị Bộ Nội vụ tiếp tục rà soát, làm rõ phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự thảo Luật; giải trình đầy đủ cơ sở của từng nội dung, thể hiện rõ quan điểm của Cơ quan chủ trì soạn thảo, nhất là đối với các nội dung còn có nhiều phương án.

Cùng với đó, cần thuyết minh, giải trình rõ các nội dung của dự thảo Luật nhằm bảo đảm sự phù hợp với các chủ trương, đường lối của Đảng, đặc biệt là các định hướng tại Nghị quyết số 28-NQ/TW của Trung ương về cải cách chính sách BHXH và Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Một nội dung khác được Thứ trưởng nhấn mạnh là rà soát các nội dung để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật cũng như sự thống nhất nội tại trong chính dự thảo Luật, đảm bảo những nội dung bổ sung phải hợp lý, không tạo vướng mắc mới.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú cũng đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục hoàn thiện hồ sơ dự án Luật, nhất là dự thảo Tờ trình và bản thuyết minh.