Đổi mới tư duy, hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Đổi mới tư duy pháp luật, chuyển từ hoàn thiện văn bản sang hoàn thiện hệ sinh thái pháp luật

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú cho biết, Bộ Tư pháp được giao nhiệm vụ xây dựng Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”. Triển khai các nhiệm vụ của Đề án, Bộ Tư pháp đã tổ chức nhiều hội thảo, tọa đàm, các tổ nghiên cứu và hội thảo lý luận để từ đó tiếp tục hoàn thiện nội dung Đề án.

Nhấn mạnh đây là nhiệm vụ rất quan trọng và cũng đặt ra nhiều vấn đề mới, Thứ trưởng cho rằng cần phải xác định cách tiếp cụ thể để xây dựng được một đề án có chất lượng, đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Đặc biệt, Đề án vừa phải kế thừa những nền tảng đã có, đồng thời phải phát triển các nghị quyết, kết luận liên quan, trong đó có Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; Kết luận số 09-KL/TW của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong giai đoạn mới.

Theo Thứ trưởng, trong bối cảnh hiện nay, việc sáp nhập Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và pháp luật với Ban Chỉ đạo Trung ương về cải cách tư pháp để thành Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật cũng đặt ra yêu cầu mới. Điều đó cho thấy hoàn thiện pháp luật phải gắn chặt với tổ chức thi hành pháp luật.

Vì vậy, Hội thảo là dịp để các chuyên gia, nhà khoa học trao đổi, đóng góp những vấn đề có tính lý luận và thực tiễn, qua đó giúp Bộ Tư pháp tiếp tục hoàn thiện Đề án.

Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý Nguyễn Văn Cương phát biểu.

Từ những phân tích thực tế, GS.TS Võ Khánh Vinh, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và xã hội Việt Nam khẳng định, hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới là nhiệm vụ chính trị - pháp lý có ý nghĩa chiến lược, trực tiếp phục vụ xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đổi mới quản trị quốc gia, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, kiểm soát quyền lực Nhà nước, thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế và bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc.

Theo đó, GS.TS Võ Khánh Vinh gợi mở một số nội dung xây dựng Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Cụ thể là Chiến lược phải đặt đổi mới tư duy về pháp luật ở vị trí xuất phát; phải chuyển từ hoàn thiện văn bản pháp luật sang hoàn thiện hệ sinh thái pháp luật; lấy hệ giá trị pháp luật làm nền tảng; xây dựng hệ tiêu chí đánh giá mức độ hoàn thiện của hệ thống pháp luật đặt trọng tâm vào đổi mới phương thức xây dựng và thi hành pháp luật; gắn hoàn thiện pháp luật với phát triển dữ liệu pháp luật, pháp luật số và nguồn nhân lực pháp luật chất lượng cao.

Lấy hiệu quả phát triển làm tiêu chí đánh giá chất lượng thể chế

Theo GS.TS Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội khóa XIII, việc nhận diện đầy đủ các yếu tố ảnh hưởng và xác lập quan điểm phát huy tối đa vai trò của các yếu tố này trong quá trình hoàn thiện hệ thống pháp luật có ý nghĩa lý luận và thực tiễn đặc biệt quan trọng.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, theo GS.TS Phan Trung Lý cần tập trung vào một số định hướng như: Một là, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy xây dựng pháp luật theo tinh thần kiến tạo phát triển; lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm; lấy hiệu quả phát triển làm tiêu chí đánh giá chất lượng thể chế.

Hai là, xây dựng hệ thống pháp luật ổn định, thống nhất, minh bạch, có tính dự báo cao, khắc phục triệt để tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn và khoảng trống pháp lý.

Ba là, đổi mới toàn diện quy trình lập pháp theo hướng khoa học, chuyên nghiệp, số hóa; nâng cao chất lượng đánh giá tác động chính sách, phản biện xã hội và kiểm soát lợi ích cục bộ trong xây dựng pháp luật.

Bốn là, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ số trong toàn bộ quá trình xây dựng, rà soát, hệ thống hóa và tổ chức thi hành pháp luật.

Năm là, xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác xây dựng pháp luật có trình độ quốc tế, tư duy đổi mới, năng lực hoạch định chính sách và đạo đức nghề nghiệp cao.

Sáu là, hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực trong xây dựng pháp luật; tăng cường trách nhiệm giải trình, công khai, minh bạch và phòng, chống lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ, bảo đảm mọi chính sách pháp luật đều hướng tới lợi ích quốc gia - dân tộc và lợi ích chính đáng của người dân, doanh nghiệp.

Tại Hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học trao đổi các nội dung về đổi mới tư duy, nhận thức về pháp luật, hệ thống pháp luật và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới; giá trị cốt lõi của hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới; các yếu tố ảnh hưởng tới việc hoàn thiện hệ thống pháp luật trong kỷ nguyên mới; một số yêu cầu đặt ra đối với hoàn thiện hệ thống pháp luật trong kỷ nguyên phát triển mới; những yêu cầu của tiến trình phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới đặt ra đối với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam từ nay đến năm 2045; vai trò pháp luật và mối quan hệ giữa thể chế pháp luật và các thể chế khác...

M.Khang