Đổi mới toàn diện Luật về văn bản quy phạm pháp luật nhằm nâng cao chất lượng hệ thống pháp luật

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh nhấn mạnh Luật về văn bản quy phạm pháp luật không chỉ quy định về quy trình, thủ tục xây dựng văn bản, mà còn là đạo luật có vai trò nền tảng đối với toàn bộ công tác xây dựng, ban hành, tổ chức thi hành, kiểm tra, rà soát và hoàn thiện pháp luật. Chất lượng của Luật này sẽ tác động trực tiếp đến chất lượng của hệ thống pháp luật, đến hiệu quả quản trị quốc gia, môi trường đầu tư, kinh doanh và việc bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Đến nay, Bộ Tư pháp đã hoàn thiện Hồ sơ chính sách của dự án Luật và lấy ý kiến Thành viên Chính phủ. Về cơ bản, các ý kiến Thành viên Chính phủ đều thống nhất với định hướng đổi mới toàn diện dự án Luật trên cơ sở 05 nhóm chính sách lớn, gồm: tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật; xác định rõ thẩm quyền ban hành và phạm vi điều chỉnh giữa Luật với các văn bản khác; tiếp tục đổi mới quy trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo hướng linh hoạt, kịp thời, hiệu quả và có kiểm soát; tăng cường gắn kết giữa xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; hoàn thiện cơ chế giải thích, hướng dẫn áp dụng và đánh giá văn bản sau ban hành; nâng cao chất lượng đội ngũ, tăng cường tính chuyên nghiệp và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong công tác xây dựng pháp luật.

Trên cơ sở các chính sách sẽ được thông qua, Bộ Tư pháp đã bước đầu thể chế hóa thành các quy định cụ thể của dự thảo Luật, trước mắt tập trung vào hai nhóm chính sách về tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và xác định rõ thẩm quyền, phạm vi nội dung ban hành văn bản.

Thứ trưởng nhấn mạnh, Bộ Tư pháp xác định việc xây dựng Luật về văn bản quy phạm pháp luật không chỉ là sửa đổi một đạo luật về kỹ thuật xây dựng pháp luật, mà còn là cơ hội để tiếp tục đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật, nâng cao chất lượng thể chế và xây dựng một quy trình lập pháp, lập quy hiện đại, chuyên nghiệp, linh hoạt nhưng chặt chẽ, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Theo báo cáo tại Hội thảo, dự thảo Luật tinh gọn hệ thống theo nguyên tắc mỗi chủ thể có thẩm quyền chỉ ban hành một hình thức văn bản quy phạm pháp luật, có lộ trình thực hiện phù hợp. Theo đó, dự thảo Luật quy định các chủ thể sau ban hành dưới một hình thức văn bản là Quốc hội ban hành “luật”, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành “pháp lệnh”, Chủ tịch nước ban hành “lệnh”, Chính phủ ban hành “nghị định” và bỏ hình thức “nghị quyết liên tịch”. Nguyên tắc xuyên suốt là tinh gọn hình thức nhưng không làm mất hoặc thu hẹp nội dung thuộc thẩm quyền của cơ quan, người có thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Đối với việc xây dựng nội dung văn bản quy phạm pháp luật, dự thảo bổ sung quy định về luật có tính nền tảng, gồm Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Tố tụng hành chính. Theo đó, trong quá trình xây dựng, ban hành luật, phải rà soát, đối chiếu nội dung dự thảo với các luật có tính nền tảng có liên quan và không trái với các nguyên tắc cơ bản của các luật này, trừ trường hợp Quốc hội có quy định khác.

Đồng thời, dự thảo xác định yêu cầu xây dựng quy phạm pháp luật công và quy phạm pháp luật tư. Quy phạm pháp luật công được định hướng quy định cụ thể, chi tiết, xác định rõ cơ quan, người có thẩm quyền, nhiệm vụ, quyền hạn và thời hạn thực hiện thủ tục. Quy phạm pháp luật tư được định hướng ưu tiên quy định khung, nguyên tắc; tôn trọng quyền tự do, tự nguyện cam kết, thỏa thuận, tự định đoạt và tự chịu trách nhiệm; trường hợp hạn chế các quyền này bằng điều cấm phải có căn cứ và được thuyết minh rõ trong hồ sơ.

Tại Hội thảo, các ý kiến trao đổi tập trung vào một số nội dung trọng tâm về mối quan hệ giữa pháp luật chung và pháp luật chuyên ngành, đặc biệt là nguyên tắc áp dụng pháp luật, tiêu chí xác định trường hợp luật chuyên ngành được quy định khác và cơ chế kiểm soát sự khác biệt nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật; phương án tinh gọn hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, việc xác định rõ vị trí, chức năng của từng loại văn bản; phương án xử lý các trường hợp ngoại lệ, quy định chuyển tiếp và lộ trình triển khai phù hợp, bảo đảm tính khả thi và ổn định của hệ thống pháp luật.

Quang cảnh Hội thảo.

Đồng thời, trao đổi các nội dung về cơ chế giao quy định chi tiết và kiểm soát việc ban hành văn bản quy định chi tiết, trong đó, các đại biểu cho ý kiến về tiêu chí xác định nội dung giao; yêu cầu đối với điều khoản giao; thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan được giao; đồng thời đề xuất các giải pháp kiểm soát việc ban hành văn bản quy định chi tiết nhằm bảo đảm vừa nâng cao chất lượng luật, vừa tăng tính linh hoạt, kịp thời của hệ thống pháp luật theo tinh thần đổi mới công tác xây dựng pháp luật.