Tạo đột phá, nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành pháp luật

Báo cáo xin ý kiến tại cuộc họp, Cục trưởng Hồ Quang Huy cho biết, trong dự thảo Báo cáo chuyên đề về những giải pháp tạo đột phá trong TCTHPL, Cục xác định 7 nhóm giải pháp lớn, bao gồm: Hoàn thiện thể chế; Đổi mới phương thức TCTHPL; Thiết lập cơ chế đánh giá, giám sát độc lập về hiệu quả TCTHPL; Xác định cụ thể trách nhiệm người đứng đầu trong TCTHPL, siết chặt kỷ luật, kỷ cương, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật của cơ quan, tổ chức, cá nhân; Đổi mới công tác TCTHPL theo hướng dựa trên dữ liệu, bằng chứng và kết quả đầu ra; Xây dựng VHTTPL, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên quản lý rủi ro và lịch sử TTPL; Bảo đảm các điều kiện cho công tác TCTHPL.

Thảo luận về các giải pháp đột phá trong TCTHPL, các đại biểu thống nhất cho rằng cần có sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy tiếp cận, chuyển từ cách thức quản lý truyền thống sang quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu, công nghệ và các bằng chứng thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả TCTHPL.

Các đại biểu nhấn mạnh, hoàn thiện thể chế phải gắn chặt với nâng cao năng lực tổ chức thực thi của các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Theo đó, việc hoàn thiện pháp luật không chỉ dừng ở xây dựng và ban hành văn bản mà cần quan tâm đồng thời đến khả năng triển khai trong thực tiễn. Trong bối cảnh hệ thống pháp luật hiện nay gồm hàng chục nghìn văn bản và thường xuyên được sửa đổi, bổ sung, việc tiếp cận, tra cứu và hiểu đúng quy định đang trở thành thách thức đối với cả cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân. Vì vậy, các giải pháp TCTHPL cần hướng tới nâng cao khả năng tiếp cận, áp dụng và tuân thủ pháp luật một cách thuận lợi hơn.

Nhiều ý kiến đề nghị đẩy mạnh quản trị dựa trên dữ liệu và tăng cường các công cụ đánh giá định lượng trong TCTHPL. Theo đó, cần thiết lập cơ chế đánh giá sau ban hành văn bản để đối chiếu với kết quả đánh giá tác động trước khi ban hành, qua đó đo lường chính xác hiệu quả thực thi của chính sách. Đồng thời, cần áp dụng phương pháp quản trị dựa trên rủi ro, tính toán đầy đủ chi phí tuân thủ pháp luật và xây dựng bộ tiêu chí đánh giá việc TCTHPL trên cơ sở dữ liệu và bằng chứng thực tiễn. Hệ thống dữ liệu này không chỉ phục vụ đánh giá hiệu quả thực thi mà còn hỗ trợ dự báo xu hướng vi phạm trong từng lĩnh vực để cơ quan quản lý có biện pháp phòng ngừa, xử lý phù hợp.

Các đại biểu cũng đề xuất cần phân hóa giải pháp theo từng nhóm đối tượng nhằm nâng cao hiệu quả TCTHPL. Chẳng hạn, đối với doanh nghiệp, cần nghiên cứu áp dụng cơ chế kiểm soát tuân thủ theo mô hình Standard Cost Model (SCM) để xác định cụ thể số giờ lao động và chi phí tài chính mà doanh nghiệp phải bỏ ra nhằm thực hiện các quy định pháp luật. Trên cơ sở đó, tiếp tục cắt giảm chi phí tuân thủ, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp xây dựng bộ quy tắc ứng xử, đẩy mạnh chuyển đổi số để nâng cao mức độ tuân thủ pháp luật.

Đối với đội ngũ cán bộ, công chức, các ý kiến cho rằng cần tăng cường kỷ luật, kỷ cương hành chính, hoàn thiện cơ chế giải trình, giám sát và áp dụng chế tài nghiêm khắc đối với các hành vi vi phạm. Công tác đánh giá, thi đua cũng cần đổi mới theo hướng không chỉ căn cứ vào số lượng văn bản được ban hành mà phải gắn với chất lượng TCTHPL và trách nhiệm của người đứng đầu.

Đối với người dân, cần đổi mới mạnh mẽ công tác phổ biến, giáo dục pháp luật theo hướng ứng dụng công nghệ số; phát triển các công cụ tra cứu pháp luật thuận tiện, đẩy mạnh hợp nhất và pháp điển hóa văn bản để hệ thống pháp luật trở nên dễ tiếp cận, dễ hiểu và dễ thực hiện hơn. Đồng thời, cần có các giải pháp truyền thông riêng đối với các nhóm đối tượng đặc thù như trẻ em, phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số.

Bên cạnh đó, nhiều đại biểu đề xuất tạo bước đột phá về ứng dụng khoa học, công nghệ trong TCTHPL, trong đó nghiên cứu nâng cấp các phần mềm hiện có thành nền tảng quản trị tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data), phục vụ theo dõi, phân tích, cảnh báo và hỗ trợ ra quyết định trong quá trình TCTHPL.

Để hoàn thiện hệ thống giải pháp, các đại biểu cũng kiến nghị nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt là mô hình của Liên minh châu Âu (EU) trong việc thu thập dữ liệu và đánh giá hiệu quả thực thi pháp luật của các quốc gia thành viên, từ đó lựa chọn, xây dựng bộ tiêu chí đánh giá phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Cho rằng các nhóm giải pháp trong dự thảo hiện vẫn còn dàn trải, chưa tạo được những điểm nhấn đủ mạnh, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh đề nghị tập trung xây dựng 5 nhóm giải pháp mang tính đột phá.

Thứ nhất, tăng cường trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong TCTHPL theo nguyên lý: cơ quan quản lý nhà nước ở lĩnh vực nào, phạm vi nào thì phải chịu trách nhiệm toàn diện đối với việc TCTHPL trong lĩnh vực, phạm vi đó. Theo Thứ trưởng, TCTHPL phải được thực hiện theo phương thức chủ động, dựa trên dữ liệu thay vì chỉ dựa vào hồ sơ, giấy tờ hay việc ban hành văn bản. Kết quả TCTHPL cũng cần được lượng hóa thông qua các tiêu chí “6 rõ”, trong đó phản ánh rõ tác động tích cực đối với phát triển kinh tế - xã hội, mức độ giảm vi phạm pháp luật và sự chuyển biến về VHTTPL của người dân.

Thứ hai, nâng cao vai trò của chính quyền cơ sở và cộng đồng dân cư trong TCTHPL. Thứ trưởng đề nghị xác định cấp xã là địa bàn trọng tâm để xây dựng VHTTPL. Đội ngũ lãnh đạo, cán bộ cơ sở phải thực sự là những người gương mẫu trong chấp hành và TCTHPL để người dân noi theo. Đồng thời, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phải được đổi mới theo hướng gần dân, sát dân, xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của người dân, tránh tình trạng tuyên truyền hình thức.

Thứ ba, đẩy mạnh công tác truyền thông và sức mạnh của mạng xã hội trong TCTHPL. Theo Thứ trưởng, trong bối cảnh chuyển đổi số, cần tận dụng tối đa hệ thống báo chí, các nền tảng mạng xã hội và sự tham gia của mỗi công dân để tạo sức mạnh tổng hợp trong tuyên truyền, giám sát và nâng cao hiệu quả TCTHPL.

Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực pháp lý chất lượng cao. Thứ trưởng nhấn mạnh cần tập trung xây dựng đội ngũ pháp chế chuyên trách có chất lượng tại các bộ, ngành và địa phương; đồng thời đề nghị triển khai ngay trên phạm vi cả nước các đề án về phát triển nguồn nhân lực pháp chế mà không cần tiếp tục thực hiện thí điểm. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của đội ngũ luật sư và các tổ chức bổ trợ tư pháp trong việc hỗ trợ chính quyền các cấp TCTHPL.

Thứ năm, tạo đột phá về cơ chế tài chính cho công tác TCTHPL. Theo Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh, nguồn lực tài chính dành cho lĩnh vực pháp luật hiện vẫn còn hạn chế và đây là một trong những “điểm nghẽn” lớn cần sớm tháo gỡ. Vì vậy, cần nghiên cứu xây dựng cơ chế tài chính đủ mạnh, tạo điều kiện để các cơ quan chủ động thuê chuyên gia, đầu tư hạ tầng và các điều kiện bảo đảm cho công tác TCTHPL, góp phần giảm vi phạm pháp luật, nâng cao hiệu quả quản trị và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng kết luận cuộc họp.

Kết luận cuộc họp, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng ghi nhận nỗ lực của đơn vị chủ trì trong việc chuẩn bị Báo cáo chuyên đề, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát, hoàn thiện cả về nội dung và hình thức, bảo đảm đúng tính chất của một báo cáo chuyên đề. Theo đó, Báo cáo cần tăng cường phân tích, đánh giá, sử dụng số liệu minh chứng để làm rõ các nhận định, tránh chỉ dừng ở việc tổng hợp thông tin. Đối với phạm vi nghiên cứu, đây là vấn đề có ý nghĩa quan trọng, mang tính thời sự, Bộ trưởng yêu cầu tiếp tục đầu tư nghiên cứu, làm sâu sắc hơn.

Bộ trưởng đề nghị đơn vị chủ trì tiếp tục hoàn thiện Báo cáo theo đúng kế hoạch, đồng thời tổ chức lấy ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học và các cơ quan, đơn vị liên quan để tiếp thu, hoàn thiện nội dung. Trong quá trình xây dựng Báo cáo cần đặt trong tổng thể các đề án khác của Bộ, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất, tránh trùng lặp và tận dụng tối đa kết quả nghiên cứu của các đề án có liên quan. Bên cạnh đó, cần tiếp tục rà soát, cập nhật đầy đủ các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, nhất là Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, các nghị quyết trụ cột, các nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ ba, cùng các bài viết, bài phát biểu và ý kiến chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước để cụ thể hóa trong Báo cáo.

Về nội dung Báo cáo, Bộ trưởng yêu cầu tiếp tục điều chỉnh bố cục, làm rõ hơn bối cảnh và yêu cầu đặt ra đối với công tác TCTHPL; tăng cường đầu tư cho phần đánh giá thực trạng, bảo đảm các nhận định về kết quả đạt được, tồn tại, hạn chế có căn cứ, sức thuyết phục và gắn kết chặt chẽ với hệ thống giải pháp đề xuất. Đồng thời, cần mở rộng đánh giá về các điều kiện bảo đảm cho công tác TCTHPL, nhất là nguồn nhân lực, kinh phí, cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ triển khai nhiệm vụ.

Đối với hệ thống giải pháp, Bộ trưởng đề nghị nghiên cứu, sắp xếp theo các nhóm nội dung lớn nhằm làm nổi bật tính đột phá. Trong đó, tập trung vào các nhóm giải pháp về nâng cao trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, người đứng đầu và các cơ quan có thẩm quyền trong TCTHPL; tăng cường gắn kết giữa công tác xây dựng pháp luật với TCTHPL, bảo đảm pháp luật sau khi được ban hành được triển khai kịp thời, hiệu quả, đồng thời thiết lập cơ chế phản hồi từ thực tiễn để hoàn thiện chính sách, pháp luật; lấy nền tảng số, công nghệ số và dữ liệu làm công cụ chủ yếu trong TCTHPL; xây dựng các giải pháp cụ thể, thiết thực nhằm thúc đẩy VHTTPL; đồng thời quan tâm bảo đảm các điều kiện về nhân lực, kinh phí, trang thiết bị và các nguồn lực cần thiết để nâng cao hiệu quả công tác TCTHPL.