Chỉ cho - nhận con nuôi vì lợi ích tốt nhất của trẻ em

Trình bày tóm tắt Tờ trình dự án Luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật Nuôi con nuôi gồm 4 chương, 30 điều, sửa đổi 23 điều, bổ sung 7 điều, lược bỏ 29 điều, giảm 22 điều so với Luật hiện hành. Trong đó, về điều kiện của người được nhận làm con nuôi, dự thảo Luật quy định điều kiện của người được nhận làm con nuôi phải là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt (trừ trường hợp nuôi con nuôi trong phạm vi gia đình) để bảo đảm chỉ những trẻ em không có cơ hội sống trong gia đình gốc mới được giải quyết cho làm con nuôi, tôn trọng quyền của trẻ em được sống cùng cha, mẹ đẻ, không tách trẻ em khỏi gia đình gốc một cách không cần thiết.

Về điều kiện của người nhận làm con nuôi, dự thảo Luật bổ sung quy định cấm nhận con nuôi đối với người đã bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo; sửa đổi quy định cấm nhận con nuôi đối với người chưa được xóa án tích thành người đã từng bị kết án về một trong các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người; tội loạn luân; tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình; tội dụ dỗ, ép buộc hoặc chứa chấp người dưới 18 tuổi phạm pháp; các tội phạm về ma túy. Quy định này nhằm bảo đảm con nuôi được sống trong môi trường gia đình an toàn, lành mạnh.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày Tờ trình.

Về yêu cầu đối với việc giải quyết nuôi con nuôi, dự thảo Luật đặt ra yêu cầu ghép trẻ (cơ quan có thẩm quyền lựa chọn người nhận con nuôi phù hợp đối với một trẻ em cụ thể, dựa trên việc đánh giá toàn diện giữa điều kiện, khả năng nuôi dưỡng của người nhận con nuôi với đặc điểm, hoàn cảnh của trẻ em) đối với cả việc giải quyết nuôi con nuôi trong nước và nuôi con nuôi có yếu tố nước ngoài, nhằm tránh tình trạng người nhận con nuôi trong nước tự đi tìm trẻ em để nhận làm con nuôi, phát sinh các tiêu cực do có sự trao đổi, thỏa thuận giữa bên cho và bên nhận con nuôi, thậm chí tạo cơ hội cho những đối tượng trung gian trục lợi từ việc môi giới cho, nhận con nuôi bất hợp pháp.

Về sự tham gia của người làm công tác xã hội trong giải quyết nuôi con nuôi và sau khi giải quyết nuôi con nuôi, dự thảo Luật bổ sung quy định cho phép người làm công tác xã hội tham gia hỗ trợ giải quyết nuôi con nuôi và sau khi giải quyết nuôi con nuôi để nâng cao chất lượng của công tác giải quyết nuôi con nuôi. Người làm công tác xã hội hỗ trợ giải quyết nuôi con nuôi theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền quyết định việc nuôi con nuôi, bao gồm: công chức, viên chức, người lao động làm công tác xã hội; người làm công tác bảo vệ trẻ em, công tác văn hóa - xã hội cấp xã; người làm công tác xã hội khác theo quy định của pháp luật…

Thẩm tra sơ bộ dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp (UBPLTP) của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực UBPLTP tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Nuôi con nuôi, nhất trí phạm vi sửa đổi, bổ sung và thấy rằng nội dung của dự thảo Luật phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, cơ bản bảo đảm tính thống nhất với hệ thống pháp luật. Đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, bổ sung vào dự thảo Luật các nội dung nhằm thể chế hóa yêu cầu về nâng cao năng lực, đạo đức, trách nhiệm của những chủ thể làm công tác trẻ em và bổ sung quy định về công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc giải quyết nuôi con nuôi theo đúng yêu cầu của Chỉ thị số 28-CT/TW của Bộ Chính trị; nghiên cứu thể chế hóa các yêu cầu, mục tiêu về đổi mới chăm sóc trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt nêu tại Thông báo số 432-TB/VPTW của Văn phòng Trung ương Đảng.

Các đại biểu dự họp.

Về điều kiện nhận con nuôi, Thường trực UBPLTP cơ bản tán thành với quy định của dự thảo Luật.

Ngoài ra, để tiếp tục hoàn thiện quy định này, Thường trực UBPLTP đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo: (i) tiếp tục nghiên cứu, rà soát các quy định có liên quan của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) về các loại tội phạm, đánh giá, cân nhắc kỹ lưỡng để xác định chính xác, đầy đủ các trường hợp không được nhận con nuôi, tránh việc bỏ sót các loại tội phạm có thể ảnh hưởng đến lợi ích của con nuôi;

(ii) nghiên cứu, cân nhắc kỹ các trường hợp cá nhân đã từng bị kết án về các tội phạm trong nhóm các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người nhưng người phạm tội thực hiện xuất phát từ yếu tố khách quan, không có lỗi cố ý hoặc có lỗi cố ý gián tiếp, vô ý với hậu quả mà không phải từ ý muốn chủ quan của người đó hoặc tính chất, mức độ của hành vi phạm tội của cá nhân không thực sự đe dọa đến môi trường sống lành mạnh của trẻ em có thể được nhận con nuôi nhằm bảo đảm tính nhân văn của quy định;

(iii) cân nhắc loại trừ trường hợp người đang chấp hành án phạt tù được tha tù trước hạn có điều kiện được nhận con nuôi do một cá nhân đang chấp hành án phạt tù được tha tù trước thời hạn có điều kiện có thể phải quay lại chấp hành tiếp hình phạt tù còn lại. Trong trường hợp này, nếu người đó đã nhận con nuôi thì mục đích nuôi con nuôi sẽ không đạt được.

Về người làm công tác xã hội, đa số ý kiến trong Thường trực UBPLTP nhất trí với quy định về tiêu chuẩn, trách nhiệm của người làm công tác xã hội tham gia hỗ trợ giải quyết nuôi con nuôi và sau khi giải quyết nuôi con nuôi. Tuy nhiên, Nghị định số 110/2024/NĐ-CP của Chính phủ về công tác xã hội đã có quy định về người làm công tác xã hội, trong đó quy định về tiêu chuẩn của người làm công tác xã hội không đồng nhất với quy định về tiêu chuẩn của người làm công tác xã hội tại dự thảo Luật, do đó, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, làm rõ. Đồng thời, đề nghị nghiên cứu, bổ sung quy định về quyền, các khoản hỗ trợ cho người làm công tác xã hội tham gia hỗ trợ giải quyết nuôi con nuôi.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho ý kiến về dự án Luật.

Cho ý kiến tại Phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, mục tiêu xuyên suốt của dự án Luật là phải đặt lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trung tâm; thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng về bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em; ưu tiên giữ trẻ trong gia đình gốc; nội luật hóa Công ước La Hay năm 1993 về bảo vệ trẻ em và hợp tác trong lĩnh vực nuôi con nuôi quốc tế; đẩy mạnh phân cấp, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong điều kiện hiện nay.

Đề cập tới 3 chính sách cần quan tâm, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, đó là siết chặt điều kiện giải quyết nuôi con nuôi; phát triển cộng đồng xã hội, nâng chất lượng giám sát nhận con nuôi; cải cách thủ tục hành chính, phân cấp và chuyển đổi số.

“Tư duy là phải lấy trẻ em làm trung tâm, chuyển từ tạo điều kiện nhận con nuôi sang chỉ nhận nuôi khi thực sự vì lợi ích tốt nhất của trẻ em và không có giải pháp nào khác trong gia đình gốc. Đây là điều tiến bộ trong 15 năm thi hành Luật Nuôi con nuôi 2010”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh; đồng thời lưu ý cần quy định rõ, lượng hóa tiêu chí lợi ích tốt nhất của trẻ em và hoàn cảnh đặc biệt; đầu tư nguồn lực đào tạo cho mạng lưới cộng tác viên công tác xã hội và cơ quan thực hiện ghép trẻ; bổ sung chế tài mạnh đối với hành vi môi giới trái phép trên không gian mạng…

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu kết luận.

Phát biểu kết luận nội dung thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nêu rõ, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Nuôi con nuôi năm 2010 với mục đích, nguyên tắc chung để sửa đổi Luật này là nhằm chăm sóc và bảo vệ tốt nhất cho trẻ em, lấy trẻ em làm trung tâm và chỉ nhận nuôi vì lợi ích tốt nhất của trẻ em, gắn với phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính và chuyển đổi số; có giải pháp khắc phục những khó khăn, thách thức trong công tác nhận nuôi con nuôi.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ chỉ đạo Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, làm rõ thể chế hóa tại dự thảo Luật các nội dung nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao năng lực, đạo đức, trách nhiệm của các chủ thể làm công tác trẻ em; nghiên cứu thể chế hóa yêu cầu, mục tiêu đổi mới về việc chăm sóc trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt; bổ sung quy định về công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc giải quyết nuôi con nuôi; tiếp tục rà soát các quy định của dự thảo Luật với các luật có liên quan để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.