Bảo vệ quyền con người, quyền công dân đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới

TS Nguyễn Văn Cương, Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý và TS Nguyễn Hữu Huyên, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế - Bộ Tư pháp đồng chủ trì Hội thảo.

Tại Hội thảo, GS.TS Vũ Công Giao - Trường Đại học Luật Hà Nội đã trình bày tham luận “Hoàn thiện hệ thống pháp luật về quyền con người, quyền công dân đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới”.

Theo GS.TS Vũ Công Giao, trong kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc, việc hoàn thiện pháp luật về quyền con người, quyền công dân cần được coi là một bộ phận cấu thành của chiến lược phát triển đất nước nói chung. Pháp luật cần chuyển từ quản lý sang phục vụ, kiến tạo và tiếp cận dựa trên quyền; lấy phẩm giá, quyền và lợi ích hợp pháp của con người làm trung tâm, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh, lợi ích công bằng biện pháp hợp pháp, cần thiết, tương xứng. Mục tiêu không phải là ban hành nhiều văn bản hay quy định pháp luật hơn, mà là hoàn thiện hệ thống pháp luật theo hướng tăng cường tính dân chủ, công bằng, thống nhất, minh bạch, ổn định, dễ tiếp cận và có khả năng tự điều chỉnh trước những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn bảo đảm quyền con người, quyền công dân.

GS.TS Vũ Công Giao - Trường Đại học Luật Hà Nội phát biểu tại Hội thảo.

Giai đoạn 2026-2030 cần tập trung vào những nhiệm vụ có thể tạo chuyển biến trực tiếp, đó là cụ thể hóa đầy đủ quyền hiến định; hoàn thiện luật nền tảng và cơ chế hạn chế quyền; bảo vệ nhóm yếu thế; vận hành có trách nhiệm trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng; củng cố tiếp cận công lý... Giai đoạn 2031-2045 cần tiếp tục hiện đại hóa cấu trúc, phát triển thiết chế bảo vệ quyền và điều chỉnh các quan hệ về các quyền con người mới. Mỗi nhiệm vụ phải gắn với trách nhiệm, nguồn lực, thời hạn, chỉ số cấu trúc - quá trình - kết quả và đánh giá sau ban hành.

Giá trị cuối cùng của quá trình hoàn thiện pháp luật cần được đo bằng khả năng người dân nhận biết quyền, sử dụng thủ tục, tiếp cận dịch vụ, tham gia và được khắc phục khi quyền bị xâm phạm. Chỉ khi xây dựng pháp luật, tổ chức thi hành và nguồn lực được nối thành một chu trình thống nhất thì quyền con người, quyền công dân mới thực sự được bảo vệ, bảo đảm một cách hiệu quả, thực chất và trở thành mục tiêu, động lực và thước đo của sự phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Trong bài tham luận “Hoàn thiện pháp luật về quyền dân sự, chính trị đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”, PGS.TS Tường Duy Kiên - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh đã nêu định hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyền dân sự, chính trị ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

PGS.TS Tường Duy Kiên - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh nêu định hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyền dân sự, chính trị ở Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Cụ thể, tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp luật về quyền dân sự, chính trị trên cơ sở Hiến pháp năm 2013, Nghị quyết số 27-NQ/TW về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, đồng thời bám sát định hướng của Văn kiện Đại hội XIV của Đảng về lấy “tôn trọng, bảo đảm, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, hạnh phúc và sự hài lòng của Nhân dân” làm mục tiêu, thước đo của phát triển đất nước.

Trong giai đoạn 2026-2030, cần ưu tiên hoàn thiện các luật trực tiếp liên quan đến quyền dân sự, chính trị, trước hết là pháp luật tiếp cận thông tin số, bảo vệ dữ liệu cá nhân, an ninh mạng, báo chí, tín ngưỡng, tôn giáo, khiếu nại, tố cáo, trợ giúp pháp lý và tố tụng tư pháp. Trọng tâm của giai đoạn này là khắc phục khoảng trống pháp lý, tăng tính minh bạch, khả thi của pháp luật và bảo đảm mọi hạn chế quyên con người, quyền công dân phải được quy định bằng luật, vì lý do chính đáng, cần thiết và tương xứng…

Trong bài tham luận “Quyền con người trong bối cảnh chuyển đổi số: Thực trạng và định hướng hoàn thiện”, PGS.TS Nguyễn Hiền Phương - Trường Đại học Luật Hà Nội nhấn mạnh bối cảnh chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc môi trường, điều kiện và phương thức thực hiện quyền con người. Theo PGS.TS Nguyễn Hiền Phương, pháp luật về chuyển đổi số cần được định hướng từ cách tiếp cận “quản lý công nghệ” sang cách tiếp cận “quản trị công nghệ dựa trên quyền con người”. Trong đó, yêu cầu bao trùm, minh bạch, trách nhiệm giải trình và bảo vệ nhóm yếu thế phải được đặt ở vị trí trung tâm.

Về định hướng hoàn thiện pháp luật, PGS.TS Nguyễn Hiền Phương cho rằng giai đoạn 2026 - 2030 cần tập trung hoàn thiện và tổ chức thực thi khung pháp luật nền tảng đã được ban hành. Trọng tâm là tiếp tục rà soát, bổ sung và hướng dẫn áp dụng các quy định của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 và Nghị định số 356/2025/NĐ-CP, Luật Trí tuệ nhân tạo năm 2025 và Nghị định số 142/2026/NĐ-CP, Luật An ninh mạng năm 2025 và Luật Giao dịch điện tử năm 2023. Nhiệm vụ trọng tâm của giai đoạn này là chuyển các nguyên tắc bảo vệ quyền trong môi trường số thành tiêu chuẩn, quy trình và cơ chế trách nhiệm cụ thể để có thể áp dụng được trong thực tiễn.