Đề xuất quy định bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã

Qua thảo luận, các đại biểu bày tỏ tán thành với việc xây dựng Luật nhằm khắc phục hạn chế, khó khăn, vướng mắc của Luật hiện hành; đổi mới hoạt động PBGDPL; bảo đảm quyền tiếp cận thông tin pháp luật, quyền tham gia góp ý, phản ánh, kiến nghị về chính sách, pháp luật; tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số; góp phần xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả của công tác PBGDPL tại cơ sở, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà (Đoàn TP Hà Nội) ủng hộ phương án quy định bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL ở cấp xã và cho rằng đây là quy định cần thiết, có cơ sở pháp lý chặt chẽ và đáp ứng đúng đòi hỏi của thực tiễn.

Dẫn phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và nhiều đại biểu QH tại phiên thảo luận Tổ về dự án Luật này đã khẳng định luật pháp chỉ khái quát hóa một số vấn đề của cuộc sống; cái gốc bền vững để giữ gìn kỷ cương xã hội vẫn là đạo đức, truyền thống, văn hóa và phong tục tập quán tốt đẹp, đại biểu chỉ ra rằng, mục tiêu của giáo dục pháp luật không chỉ là làm rõ nội hàm của những điều luật, mà quan trọng hơn là phải làm sao để việc tuân thủ pháp luật trở thành hành vi tự giác, tự thân.

“Hơn nữa, địa bàn cấp xã là nơi sát dân nhất, nơi diễn ra mọi sinh hoạt, ứng xử hàng ngày. Nếu không có một thiết chế điều phối đủ mạnh để gắn kết chặt chẽ pháp luật với các chuẩn mực đạo đức, chúng ta rất khó xây dựng được một xã hội văn minh, an toàn từ gốc”, đại biểu nói.

Bên cạnh đó, dẫn số liệu báo cáo của Bộ Tư pháp, đại biểu khẳng định, mô hình này đáp ứng nhu cầu khách quan của cơ sở và đã được kiểm chứng trên thực tế.

“Thực tế cho thấy, địa phương nào đã chủ động vận hành Hội đồng phối hợp PBGDPL cấp xã, công tác PBGDPL đạt hiệu quả rõ rệt nhờ cơ chế điều phối liên ngành thuận lợi, huy động được sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị cơ sở. Ngược lại, địa phương nào không lập Hội đồng, công tác này thường bị “khoán trắng” cho cán bộ tư pháp xã, dẫn đến có tình trạng tuyên truyền mang tính hình thức, không thực chất và thiếu hiệu quả”, đại biểu phân tích thêm.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Ngoài ra, quy định bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL ở cấp xã không làm phát sinh biên chế hay phình bộ máy. “Quy định bắt buộc thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL cấp xã là giải pháp thực tế, đưa pháp luật gắn với đạo đức, văn hóa của từng thôn, xóm, bản, làng mà không làm phát sinh thêm ngân sách hay biên chế. Đây chính là bệ đỡ pháp lý vững chắc để xây dựng một xã hội thượng tôn pháp luật”, đại biểu nêu quan điểm.

Đồng quan điểm, đại biểu Phan Thị Mỹ Dung (Đoàn Tây Ninh) cũng đề nghị bỏ cụm từ “có thể” tại dự thảo Luật, mà quy định cứng việc thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL tại cấp xã.

Phân tích lý do, đại biểu cho rằng, nếu đã xác định Hội đồng là một thiết chế phối hợp liên ngành để tư vấn, điều phối và huy động nguồn lực cho công tác PBGDPL thì việc thành lập Hội đồng không nên chỉ dừng ở mức “có thể”, bị tùy thuộc vào quyết định của từng cơ quan, địa phương. Như vậy sẽ phụ thuộc rất nhiều vào sự quan tâm của từng địa phương, từng người đứng đầu.

“Điều 3 của dự thảo Luật đã khẳng định công tác PBGDPL là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống chính trị và xã hội, trong đó Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, nòng cốt trong chỉ đạo, quản lý và tổ chức thực hiện. Khi đã xác định đây là trách nhiệm mang tính hệ thống thì thiết chế phối hợp để thực hiện trách nhiệm đó cũng cần được thiết kế thống nhất. Việc quy định “có thể thành lập” thì trên thực tế sẽ dẫn đến tình trạng nơi có, nơi không; nơi tổ chức thường xuyên, nơi hoạt động hình thức; nơi có đầu mối phối hợp, nơi không có đầu mối rõ ràng. Điều này làm giảm tính thống nhất của chính sách pháp luật”, đại biểu nói.

Bên cạnh đó, theo đại biểu, cấp xã là nơi trực tiếp đưa pháp luật đến với người dân. Trong mô hình tổ chức chính quyền địa phương hiện nay, cấp xã ngày càng trực tiếp thực hiện rất nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước, giải quyết thủ tục hành chính và tiếp xúc thường xuyên với người dân, doanh nghiệp; cũng là nơi phát sinh rất nhiều nhu cầu giải thích, hướng dẫn, tuyên truyền và tổ chức thi hành pháp luật. Như vậy, trách nhiệm ở cấp xã là trách nhiệm thực tế, thường xuyên và rất lớn.

Vẫn theo đại biểu, quy định bắt buộc sẽ khắc phục tình trạng phân tán trách nhiệm. Bởi, đặc điểm của công tác PBGDPL là liên quan đến rất nhiều ngành, lĩnh vực và nhóm đối tượng; các hình thức phổ biến pháp luật đã bao gồm từ báo chí, nền tảng số, trí tuệ nhân tạo, trợ giúp pháp lý, tư vấn pháp luật, hòa giải, xét xử, xử lý vi phạm hành chính, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo cho đến giáo dục trong nhà trường… Nếu không có một đầu mối phối hợp liên ngành được xác lập ổn định thì rất khó bảo đảm sự thống nhất về nội dung, phương pháp, đối tượng và nguồn lực.

Đặc biệt, nhìn từ thực tiễn tổ chức bộ máy ở cấp xã, đại biểu chỉ ra, hiện nay, tại mỗi UBND cấp xã thường chỉ bố trí 1 đến 2 công chức trực tiếp tham mưu thực hiện công tác tư pháp, và công chức này thuộc Văn phòng HĐND và UBND; cấp xã không tổ chức một phòng hoặc bộ phận chuyên môn độc lập về công tác tư pháp. Trong khi đó, phạm vi công việc về tư pháp ở cấp xã là rất rộng, tham mưu nhiều nhiệm vụ.

Như vậy, nếu quy định “có thể” thì công tác tham mưu cho UBND cấp xã về PBGDPL sẽ phụ thuộc chủ yếu vào 1 hoặc 2 công chức này. Khi đó, dù có trách nhiệm và năng lực đến đâu cũng khó có thể một mình đảm nhiệm vai trò tham mưu, đề xuất, điều phối toàn bộ công tác PBGDPL trên địa bàn, trong khi công tác này liên quan đến rất nhiều chủ thể: công an, giáo dục, văn hóa - xã hội, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, các cơ quan, đơn vị, trường học, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư…

Trong bối cảnh đó, đại biểu nhấn mạnh, việc thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL cấp xã sẽ tạo ra một cơ chế bảo đảm về mặt tổ chức, giúp giảm áp lực cho công chức tham mưu tư pháp; đồng thời chuyển công tác PBGDPL từ việc “một vài công chức làm tham mưu” sang “cả hệ thống chính trị cùng phối hợp thực hiện”.

“PBGDPL là khâu cuối cùng nhưng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng để pháp luật đi vào cuộc sống. Muốn người dân hiểu pháp luật, biết sử dụng pháp luật và tự giác tuân thủ pháp luật thì công tác này phải được tổ chức thống nhất, thường xuyên và có đầu mối phối hợp rõ ràng”, đại biểu nhấn mạnh.

Đại biểu Phan Thị Mỹ Dung cũng đề nghị bổ sung thêm ở Điều 18 dự thảo Luật quy định cứng trong các chương trình mục tiêu quốc gia, trong các đề án có liên quan đến các đối tượng đặc thù được nêu tại Điều 16 Luật này phải có tiêu chí bắt buộc về tiếp cận pháp luật của các đối tượng đặc thù để nguồn lực về ngân sách, kinh phí và nhân lực cho công tác BPGDPL của đối tượng đặc thù được đảm bảo toàn diện hơn.

“Một người khuyết tật, người thuộc hộ nghèo được nhà nước hỗ trợ nhưng không biết quyền tiếp cận dịch vụ, quyền trợ giúp pháp lý, quyền khiếu nại, tố cáo thì chính sách chưa thật sự trao quyền cho họ. Hay nói cách khác, PBGDPL phải được coi là một “hạ tầng mềm” của các chương trình chính sách xã hội”, đại biểu nói.