Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng: Cơ chế đột phá phải đi cùng “van”, “khóa” kiểm soát quyền lực
11/08/2026
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh quan điểm trao quyền mạnh cho đô thị đặc biệt để tạo động lực phát triển nhưng phải đi cùng cơ chế kiểm soát chặt chẽ. (Ảnh trong bài: quochoi.vn)
Giải trình, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội về dự án Luật Phát triển đô thị, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh quan điểm trao quyền mạnh để tạo động lực phát triển nhưng phải đi cùng cơ chế kiểm soát chặt chẽ. Theo đó, mọi cơ chế đột phá phải bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, an toàn tài chính, quốc phòng, an ninh và không được biến thành cơ chế hợp thức hóa sai phạm.
Sáng 11/8, cuối phiên thảo luận tại hội trường theo chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đã tiếp thu, giải trình các ý kiến của đại biểu Quốc hội về dự án Luật Phát triển đô thị.
Không áp dụng đại trà cơ chế vượt trội, phải tương xứng với năng lực đô thị
Về phạm vi điều chỉnh và việc áp dụng cơ chế đặc thù tại Điều 1, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng giải thích lý do dự thảo Luật giao Chính phủ quyết định việc áp dụng đối với các thành phố chưa là đô thị đặc biệt, thay vì quy định theo hướng các địa phương đương nhiên được áp dụng các chính sách vượt trội.
Theo cơ quan soạn thảo, cách tiếp cận này nhằm bảo đảm các chính sách đột phá được triển khai thận trọng, có kiểm soát, đồng thời tạo dư địa để Chính phủ đánh giá năng lực thực tế của từng địa phương trước khi cho phép áp dụng.
Trước hết, việc áp dụng chính sách phải tương xứng với năng lực của đô thị. Các cơ chế đột phá thường đòi hỏi trình độ quản trị, năng lực tổ chức thực hiện và nguồn lực tài chính ở mức cao, trong khi những điều kiện này không phải địa phương nào cũng đáp ứng như nhau. Việc giao Chính phủ quyết định sẽ giúp đánh giá sát hơn năng lực thực thi của từng địa phương, từ đó xác định phạm vi chính sách phù hợp.
Bên cạnh đó, cơ chế này nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Theo cơ quan soạn thảo, nếu mở rộng đại trà quyền ban hành các quy định khác với quy định của Trung ương có thể dẫn tới nguy cơ làm phân mảnh khuôn khổ pháp lý hoặc tình trạng “địa phương hóa” pháp luật.
Việc giao Chính phủ quyết định cũng tạo sự linh hoạt trong điều hành, cho phép kịp thời áp dụng chính sách đối với những động lực tăng trưởng mới theo lộ trình phát triển, thay vì mỗi trường hợp lại phải chờ sửa luật hoặc trình Quốc hội ban hành một nghị quyết đặc thù riêng.
Đồng thời, cơ chế này nhằm tránh tình trạng các địa phương cùng chạy đua ưu đãi, dẫn tới cạnh tranh không lành mạnh và phân tán nguồn lực quốc gia.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng tiếp thu, giải trình các ý kiến của đại biểu Quốc hội về dự án Luật Phát triển đô thị.
Một nội dung được Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng đặc biệt nhấn mạnh là yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh. Đây được xác định là nguyên tắc nền tảng và xuyên suốt trong thiết kế các cơ chế đột phá của dự thảo Luật.
Theo đó, dự thảo thiết lập những “vùng cấm” đối với các thẩm quyền đột phá. Các TP thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật không được ban hành văn bản quy định khác hoặc thí điểm chính sách trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo. Thủ tướng Chính phủ cũng có quyền đình chỉ, bãi bỏ văn bản của địa phương nếu xét thấy văn bản đó ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia và an ninh.
Cơ chế kiểm soát được thiết kế chặt chẽ đối với các lĩnh vực trọng yếu, trong đó có quy hoạch. Việc lập, điều chỉnh quy hoạch tổng thể thành phố và các không gian đặc thù như không gian ngầm, không gian tầm cao phải có ý kiến thống nhất bằng văn bản của Bộ Quốc phòng và Bộ Công an.
Đối với không gian tầm thấp và tầm cao, dự thảo đặt yêu cầu ưu tiên cho các công trình lưỡng dụng, sẵn sàng phục vụ nhu cầu quân sự khi cần thiết. Với các dự án đầu tư, nhà đầu tư chiến lược phải có cam kết bằng văn bản về việc đáp ứng các điều kiện bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường.
Phân quyền mạnh nhưng phải “có van, có khóa”
Một điểm đáng chú ý trong giải trình của Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng là cơ chế kiểm soát quyền lực gắn với kiểm soát đa tầng, đáp ứng đúng yêu cầu “có van, có khóa”.
Cụ thể, tại Điều 3 và Điều 4, các “van” điều tiết được thiết kế nhằm bảo đảm ổn định vĩ mô. Việc phân quyền không được làm ảnh hưởng đến an toàn tài chính quốc gia và phải tôn trọng các quy luật của thị trường.
Trong xây dựng thể chế, Điều 7 quy định ngay cả trường hợp đô thị đặc biệt ban hành văn bản khác với quy định của Trung ương cũng vẫn phải tuân thủ quy trình chặt chẽ về đánh giá tác động, tham vấn ý kiến các Bộ, ngành; đồng thời báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Chính phủ trong thời hạn 7 ngày kể từ ngày ban hành.
Đối với các cơ chế thí điểm (sandbox), dự thảo Luật cũng đặt ra giới hạn về thời gian. Các cơ chế sandbox tại Điều 8 và Điều 30 có thời gian tối đa 5 năm, được gia hạn không quá 5 năm và phải dừng ngay nếu gây ảnh hưởng tiêu cực.
Quản lý tài chính, đầu tư cũng là một “chốt chặn” quan trọng. Việc huy động vốn thông qua trái phiếu, vay nợ phải nằm trong hạn mức nợ công được phê duyệt, qua đó kiểm soát rủi ro đối với nợ địa phương. Với các dự án lớn, Chính phủ vẫn giữ quyền quyết định bổ sung ngân sách có mục tiêu, bảo đảm vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương.
Đặc biệt, dự thảo đề cao cơ chế “hậu kiểm”, chuyển từ tư duy “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” gắn với trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu.
Theo cơ quan soạn thảo, chính sách đặc thù chỉ được áp dụng khi có kết luận thanh tra, bản án có hiệu lực pháp luật; đồng thời nghiêm cấm việc sử dụng cơ chế đặc thù để hợp thức hóa các sai phạm do tham nhũng, trục lợi.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng khẳng định cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ phối hợp với cơ quan thẩm tra tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu tối đa các ý kiến xác đáng của đại biểu Quốc hội, rà soát kỹ lưỡng, hoàn thiện dự thảo Luật để trình Quốc hội xem xét, quyết định.