Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026: Góp phần xây dựng hệ thống pháp luật ASEAN hiện đại, hài hòa, đồng bộ và thích ứng với yêu cầu của kỷ nguyên số

-Xin Thứ trưởng cho biết, Diễn đàn được tổ chức trong bối cảnh nào và vì sao Việt Nam lựa chọn chủ đề này?

Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 được tổ chức trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, trong đó có hoạt động xây dựng và thi hành pháp luật. AI đang mở ra nhiều cơ hội để nâng cao chất lượng hoạch định chính sách, hoàn thiện hệ thống pháp luật, hỗ trợ tổ chức thi hành pháp luật.

Đối với ASEAN, AI được xác định là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng và chuyển đổi số của khu vực. Tuy nhiên, giữa các quốc gia thành viên vẫn còn sự khác biệt về thể chế, trình độ phát triển, hạ tầng số và năng lực ứng dụng công nghệ. Điều này hạn chế phần nào khả năng hợp tác, kết nối, liên thông dữ liệu và triển khai tầm nhìn, giải pháp chung trong khối ASEAN. Mặc dù ASEAN là khu vực phát triển năng động, tuy nhiên đang phải chịu tác động lớn từ bối cảnh địa chính trị ngoại khối. Chính vì vậy, việc tăng cường trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ thực tiễn và thúc đẩy hợp tác khu vực trong lĩnh vực này là yêu cầu rất cấp thiết. Đây cũng là đòn bẩy, là sức mạnh cộng hưởng để nâng tầm tiếng nói, sức ảnh hưởng của ASEAN với các cường quốc, các khu vực khác trên thế giới.

Trong khuôn khổ Diễn đàn Lãnh đạo Tương lai ASEAN – G7 lần thứ hai được tổ chức tại Nhật Bản vào tháng 9/2025 vừa qua, các nước thành viên đã thảo luận và thống nhất rằng ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp là một lĩnh vực hợp tác mới, quan trọng và giàu tiềm năng. Đây là là chủ đề nghị sự mà các nước cần thường xuyên trao đổi và thúc đẩy hợp tác khu vực trong thời gian tới.

Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo vào tháng 12 năm 2025, là một trong những nước đầu tiên trên thế giới có một luật riêng về nội dung này. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng cho việc nghiên cứu, phát triển và ứng dụng AI theo hướng an toàn, có trách nhiệm; khẳng định chính sách của Việt Nam chủ động hội nhập, hợp tác quốc tế; tham gia xây dựng và định hình chuẩn mực, khung quản trị toàn cầu; bảo đảm lợi ích và chủ quyền quốc gia trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo; khuyến khích hợp tác quốc tế về chia sẻ hạ tầng tính toán hiệu năng cao, dữ liệu, nhân lực, nghiên cứu khoa học và công nhận kết quả đánh giá sự phù hợp.

Trong gần hai thập kỷ qua, Bộ Tư pháp đã chủ động đề xuất và duy trì Diễn đàn Pháp luật ASEAN như một cơ chế trao đổi chuyên sâu về pháp luật và tư pháp trong khu vực (các năm 2008, 2020 và 2022). Có thể thấy, Diễn đàn không phải hoạt động đơn lẻ, mà là một sáng kiến liên tục, thích ứng theo từng giai đoạn phát triển của ASEAN và yêu cầu cải cách pháp luật.

Trên cơ sở đó, tháng 11/2025, tại Hội nghị Bộ trưởng Tư pháp ASEAN lần thứ 13 (ALAWMM 13) và Hội nghị Quan chức Pháp luật cao cấp ASEAN (ASLOM) lần thứ 24 được tổ chức tại Manila, Philippines, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đã đề xuất sáng kiến Việt Nam đăng cai tổ chức Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 với chủ đề “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số”.

Bộ Tư pháp Việt Nam lựa chọn chủ đề này bởi đây là vấn đề mang tính thời sự, phù hợp với xu thế phát triển của thế giới cũng như các định hướng lớn của Đảng và Nhà nước về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia.

Bộ Tư pháp kỳ vọng Diễn đàn tạo không gian để đại diện các nước ASEAN cùng trao đổi những kinh nghiệm thực tiễn, tìm kiếm các giải pháp ứng dụng AI một cách an toàn, có trách nhiệm, góp phần xây dựng hệ thống pháp luật hiện đại, minh bạch và thích ứng với yêu cầu của kỷ nguyên số.

- Theo Thứ trưởng, việc đăng cai Diễn đàn năm 2026 có ý nghĩa như thế nào đối với Việt Nam?

Việc tiếp tục đăng cai tổ chức Diễn đàn năm 2026 thể hiện vai trò chủ động, tích cực và có trách nhiệm của Việt Nam trong ASEAN, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác pháp luật khu vực, khẳng định hình ảnh một quốc gia luôn chủ động đóng góp sáng kiến, thúc đẩy đối thoại và hợp tác vì sự phát triển chung của Cộng đồng ASEAN.

Việc tổ chức Diễn đàn phù hợp với chủ trương của Đảng tại Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 66 NQ/TW ngày 30/4/2025 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới và gần đây là Kết luận số 18 KL/TW ngày 02/4/2026 của Bộ Chính trị về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026-2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng “2 con số”. Kỳ vọng Diễn đàn sẽ huy động trí tuệ, tầm nhìn của khu vực, giúp Việt Nam tìm ra các giải pháp chính sách, giải pháp cụ thể góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu đề ra.

Việc Bộ Tư pháp Việt Nam đăng cai tổ chức Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 với chủ đề về AI vừa kế thừa sự phát triển của các kỳ Diễn đàn trước, vừa mở ra một hướng tiếp cận mới mang tính chiến lược - chuyển từ hợp tác truyền thống sang hợp tác mang tính ứng dụng, chủ động thực thi, đem lại hiệu quả thực chất và giải quyết các vấn đề thực tiễn trong khu vực. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc quốc gia sử dụng thành tựu khoa học công nghệ để nâng cao chất lượng thể chế; góp phần duy trì nền tảng đối thoại quan trọng về lĩnh vực pháp luật và tư pháp trong kỷ nguyên số; khẳng định vai trò dẫn dắt, tích cực và chủ động của Việt Nam trong các hoạt động vì mục tiêu chung của khu vực.

- Xin Thứ trưởng cho biết thời gian, địa điểm và quy mô của Diễn đàn?

Theo kế hoạch, Diễn đàn sẽ diễn ra từ ngày 18 đến 19/8/2026 tại Hà Nội, theo hình thức trực tiếp.

Dự kiến sẽ có khoảng 150 đại biểu tham dự, gồm Lãnh đạo Chính phủ, Lãnh đạo các Bộ, ngành của Việt Nam; Đại diện Lãnh đạo Bộ Tư pháp các nước ASEAN, Trưởng ASLOM của 10 nước thành viên ASEAN, Ban Thư ký ASEAN, Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA), Đại sứ các nước ASEAN tại Việt Nam, Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam, Đại diện Đại sứ quán một số nước đối tác của ASEAN như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Trưởng đại diện một số tổ chức quốc tế tại Việt Nam như UNDP, UNICEF và đại diện OECD.

Diễn đàn dự kiến mời các Lãnh đạo, diễn giả, chuyên gia uy tín đến từ nhiều quốc gia với nhiều phiên thảo luận khác nhau nhằm tạo điều kiện để các bên trao đổi nhiều góc nhìn khác nhau về chính sách, công nghệ và kinh nghiệm thực tiễn trong ứng dụng AI.

- Diễn đàn hướng tới những mục tiêu gì, thưa Thứ trưởng?

Diễn đàn được tổ chức nhằm: (i) Chia sẻ kinh nghiệm, thực hành tốt của các quốc gia ASEAN về ứng dụng AI trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số; (ii) Thúc đẩy nâng cao năng lực số của các cơ quan pháp luật, tư pháp và đội ngũ cán bộ trong hoạt động chuyên môn; (iii) Tăng cường hợp tác quốc tế và liên kết khu vực về chuyển đổi số và ứng dụng AI trong xây dựng và thi hành pháp luật, qua đó góp phần hỗ trợ ASEAN nâng cao hiệu quả thi hành và hoàn thiện khung pháp lý hài hòa, hiện đại, có khả năng thích ứng trước các thách thức pháp lý trong kỷ nguyên số.

Thông qua Diễn đàn, chúng tôi mong muốn chia sẻ các mô hình hay, kinh nghiệm tốt của các quốc gia; thúc đẩy nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ pháp luật, tư pháp; đồng thời tăng cường hợp tác khu vực trong nghiên cứu, xây dựng chính sách và ứng dụng AI.

Xa hơn, Diễn đàn sẽ góp phần thúc đẩy quá trình hoàn thiện khung pháp lý hiện đại, hài hòa và thích ứng với những thách thức mới của kỷ nguyên số, hướng tới một Cộng đồng ASEAN có nền quản trị pháp luật hiệu quả và bền vững.

-Những nội dung nổi bật nào sẽ được thảo luận tại Diễn đàn, thưa Thứ trưởng?

Chương trình Diễn đàn được thiết kế theo hướng kết hợp giữa chia sẻ kinh nghiệm, trao đổi chính sách và thảo luận chuyên sâu.

Các chủ đề trọng tâm bao gồm: thực trạng ứng dụng AI trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật; phát triển cổng thông tin pháp luật quốc gia; kinh nghiệm của các nước ASEAN về xây dựng khung pháp lý cho AI; AI trong hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận pháp luật; AI tạo sinh trong hoạt động công; cũng như các định hướng tăng cường hợp tác giữa các cơ quan pháp luật và tư pháp ASEAN.

Đặc biệt, các phiên thảo luận bàn tròn sẽ tập trung vào những vấn đề rất mới như "AI cho Chính phủ số" và "Khai thác AI cho quản trị thông minh", tạo cơ hội để các chuyên gia trao đổi sâu về cơ hội cũng như những thách thức đặt ra.

- Bộ Tư pháp Việt Nam kỳ vọng sẽ thu được những kết quả gì sau Diễn đàn?

Chúng tôi kỳ vọng Diễn đàn sẽ không chỉ dừng lại ở việc trao đổi học thuật mà còn tạo nền tảng cho những hợp tác thực chất giữa các quốc gia ASEAN. Thông qua các tham luận, thảo luận và chia sẻ kinh nghiệm, Bộ Tư pháp các nước sẽ có thêm cơ sở để hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực ứng dụng AI trong hoạt động pháp luật và tư pháp.

Đối với Bộ Tư pháp Việt Nam, những kinh nghiệm quốc tế sẽ là nguồn tham khảo quan trọng trong quá trình tiếp tục đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, triển khai hiệu quả các chủ trương lớn của Đảng về hoàn thiện thể chế và chuyển đổi số quốc gia.

Cuối cùng, Việt Nam mong muốn cùng các nước ASEAN xây dựng một hệ sinh thái hợp tác cởi mở, chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ lẫn nhau để AI thực sự trở thành động lực nâng cao chất lượng xây dựng và thi hành pháp luật, đóng góp vào sự phát triển bền vững của Cộng đồng ASEAN trong kỷ nguyên số.

- Trân trọng cám ơn Thứ trưởng!