Chủ động kiểm soát rủi ro pháp lý để doanh nghiệp phát triển bền vững, an toàn

Khoảng trống quản trị dễ phát sinh rủi ro pháp lý

Phát biểu khai mạc, ông Cao Đăng Vinh, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp cho biết, cùng với quá trình mở rộng quy mô và đa dạng hóa hoạt động, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh ngày càng tham gia sâu hơn vào các quan hệ kinh tế, thương mại. Điều này kéo theo sự gia tăng về mức độ phức tạp của các quan hệ pháp lý trong nội bộ, từ tổ chức bộ máy, phân công và phân quyền, thẩm quyền ra quyết định đến quản lý hợp đồng, lao động, tài chính, tài sản, dữ liệu và trách nhiệm của người quản lý.

Theo ông Cao Đăng Vinh, nếu các nội dung này không được thiết lập và kiểm soát chặt chẽ, những khoảng trống trong quản trị nội bộ có thể trở thành nguồn phát sinh vi phạm, tranh chấp và thiệt hại cho doanh nghiệp.

Thực tế, một bộ phận doanh nghiệp, hộ kinh doanh chưa thực sự coi trọng việc kiểm soát rủi ro pháp lý trong quản trị nội bộ. Quy trình, quy chế hoạt động còn thiếu hoặc chưa được cập nhật; trách nhiệm, thẩm quyền chưa được phân định rõ; cơ chế kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm nội bộ còn hạn chế.

Ông Cao Đăng Vinh, Phó Cục trưởng Cục Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp phát biểu khai mạc hội nghị. (ảnh Thuỳ Linh)

Nhiều rủi ro chỉ được nhận diện khi tranh chấp hoặc vi phạm đã xảy ra, khiến chi phí khắc phục tăng cao, đồng thời ảnh hưởng đến hoạt động, uy tín và khả năng phát triển của doanh nghiệp. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng ở tuân thủ pháp luật mà cần chủ động xây dựng cơ chế kiểm soát rủi ro ngay từ khâu tổ chức, quản trị và điều hành.

Bà Trịnh Thị Thúy Nga, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, Cục Pháp luật dân sự - kinh tế, Bộ Tư pháp cho rằng, trong nền kinh tế thị trường và quá trình hội nhập, doanh nghiệp, hộ kinh doanh không thể phát triển bền vững nếu chỉ tập trung vào doanh thu, thị phần và lợi nhuận mà xem nhẹ các nguy cơ pháp lý.

Theo bà Nga, một quyết định kinh doanh không phù hợp quy định pháp luật, một hợp đồng thiếu chặt chẽ hay sai phạm liên quan đến thuế, lao động, điều kiện kinh doanh, bảo vệ người tiêu dùng đều có thể kéo theo chi phí xử lý, thiệt hại về tài chính và ảnh hưởng đến uy tín doanh nghiệp. Do đó, kiểm soát rủi ro pháp lý cần được coi là một bộ phận của quản trị doanh nghiệp, thay vì chỉ được xem như hoạt động hỗ trợ khi vấn đề đã phát sinh.

Tuy nhiên, doanh nghiệp không nhất thiết phải nắm toàn bộ hệ thống pháp luật. Điều quan trọng là nhận diện được những quy định tác động trực tiếp đến hoạt động của mình, xác định các khâu có nguy cơ phát sinh rủi ro, biết thời điểm cần tham vấn chuyên môn và thiết lập quy trình để sai sót pháp lý được phát hiện, xử lý từ sớm.

Bà Trịnh Thị Thúy Nga, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa phát biểu tại hội nghị. (ảnh Thuỳ Linh)

Đối với hộ kinh doanh, việc kiểm soát rủi ro cần được thực hiện theo hướng đơn giản, thiết thực, phù hợp với quy mô. Trong đó, những yêu cầu cơ bản như hồ sơ pháp lý đầy đủ, hợp đồng rõ ràng, chứng từ minh bạch, kiểm soát nghĩa vụ thuế, duy trì điều kiện kinh doanh và tham vấn trước đối với các giao dịch có rủi ro cao có thể giúp hạn chế đáng kể nguy cơ pháp lý.

Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hệ thống quản trị pháp lý cần được xây dựng tương xứng với quy mô và mức độ rủi ro. Khi doanh nghiệp mở rộng hoạt động, giao dịch lớn hơn và thị trường rộng hơn, yêu cầu về kiểm soát pháp lý cũng cần được nâng lên.

Từ xử lý rủi ro sang chủ động phòng ngừa

Từ góc độ chuyên gia, TS.LS Nguyễn Hải An, Chuyên gia pháp lý cao cấp về Kinh doanh thương mại, Công ty Luật TNHH Vietlink, nhấn mạnh vai trò của quá trình nhận diện, đánh giá và kiểm soát các nguy cơ pháp lý phát sinh từ hoạt động doanh nghiệp. Đây là cơ sở để phòng ngừa tranh chấp, hạn chế thiệt hại tài chính và bảo vệ uy tín thương hiệu.

Theo chuyên gia, mục tiêu quản trị rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp không chỉ là phát hiện vi phạm mà còn bảo vệ tài sản, bảo đảm các quyết định điều hành được thực hiện đúng pháp luật và nâng cao tính minh bạch trong các giao dịch.

Để đạt được mục tiêu này, doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ phù hợp, phân định rõ trách nhiệm và thẩm quyền; tăng cường minh bạch thông tin, trong đó có báo cáo tài chính, nguồn gốc sản phẩm; đồng thời xây dựng phương án ứng phó khủng hoảng, xử lý sự cố truyền thông và khiếu nại của khách hàng. Việc thường xuyên rà soát mức độ tuân thủ các quy định pháp luật liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng là yêu cầu cần thiết.

TS.LS Nguyễn Hải An, Chuyên gia pháp lý cao cấp về Kinh doanh thương mại, Công ty Luật TNHH Vietlink chia sẻ về nhận diện, kiểm soát rủi ro pháp lý trong quản trị nội bộ doanh nghiệp. (ảnh Thuỳ Linh)

Tại hội nghị, TS. Chu Thị Lam Giang, Chuyên gia pháp lý cao cấp Công ty Luật TNHH Vietlink, Giảng viên Khoa Pháp luật Dân sự, Đại học Luật Hà Nội, tập trung phân tích rủi ro pháp lý trong hợp đồng. Theo chuyên gia, việc ký kết được hợp đồng chưa đồng nghĩa với một hợp đồng an toàn hay bảo đảm khả năng thu hồi tiền. Doanh nghiệp cần kiểm soát rủi ro xuyên suốt từ quá trình đàm phán, ký kết đến thực hiện hợp đồng, đồng thời chú trọng chứng cứ, trách nhiệm của các bên và cơ chế xử lý khi phát sinh vi phạm. Mục tiêu cuối cùng của quản trị hợp đồng là bảo đảm lợi ích kinh tế dự kiến với mức rủi ro pháp lý có thể kiểm soát.

Theo Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa Trịnh Thị Thúy Nga, việc hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp trong thời gian tới cần chuyển mạnh từ cung cấp thông tin pháp luật sang nâng cao năng lực tự quản trị pháp lý. Chương trình hỗ trợ pháp lý liên ngành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh giai đoạn 2026-2030 được phê duyệt tại Quyết định số 84/QĐ-TTg là cơ sở quan trọng để thúc đẩy định hướng này.

Mục tiêu của hỗ trợ pháp lý không phải làm thay doanh nghiệp công việc pháp lý, mà giúp doanh nghiệp từng bước hình thành năng lực tự nhận diện rủi ro, tổ chức kiểm soát và xây dựng văn hóa tuân thủ. Cần hình thành hệ sinh thái kiểm soát rủi ro pháp lý với sự tham gia của ba chủ thể: Nhà nước xây dựng khuôn khổ và công cụ hỗ trợ; các tổ chức nghề nghiệp, chuyên gia pháp lý cung cấp tri thức và dịch vụ; doanh nghiệp, hộ kinh doanh chủ động tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về năng lực tuân thủ của mình.

TS. Chu Thị Lam Giang, Chuyên gia pháp lý cao cấp Công ty Luật TNHH Vietlink, chia sẻ tại hội nghị. (ảnh Thuỳ Linh)

Cũng tại Hội nghị, các đại biểu đã tham luận, trao đổi và đối thoại, làm rõ nhiều nội dung thiết thực như yêu cầu pháp lý đối với tổ chức và quản trị nội bộ; xây dựng điều lệ, quy chế, quy trình hoạt động; phân công, phân quyền và kiểm soát thẩm quyền; trách nhiệm của người quản lý; quản lý hợp đồng, lao động, tài chính, tài sản và các nguồn lực của doanh nghiệp. Các ý kiến đồng thời phân tích những rủi ro pháp lý thường gặp, đề xuất giải pháp nhận diện, phòng ngừa và kiểm soát phù hợp với quy mô, đặc điểm của từng doanh nghiệp, hộ kinh doanh.

Qua hội nghị, các đại biểu có thêm những kinh nghiệm, giải pháp thiết thực trong tổ chức quản trị và tuân thủ pháp luật, góp phần hạn chế vi phạm, tranh chấp và tổn thất, đồng thời nâng cao khả năng chủ động ứng phó với rủi ro pháp lý trong quá trình hoạt động.