Xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh: Phát triển thị trường gắn với kiểm soát rủi ro

Báo cáo tại buổi thẩm định, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) Trần Hữu Linh cho biết, hệ thống pháp luật hiện hành mới chỉ quy định khung đối với hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở Giao dịch hàng hóa, trong khi nhiều vấn đề phát sinh trên thực tế chưa được điều chỉnh đầy đủ, đồng bộ. Các quy định hiện còn phân tán ở nhiều luật chuyên ngành như Luật Thương mại, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Điện lực…, song chưa có cơ chế thống nhất cho toàn bộ hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú phát biểu kết luận.

Trên cơ sở yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý, dự thảo Luật được xây dựng với 5 nhóm chính sách lớn. Trong đó, chính sách đầu tiên tập trung xác định rõ phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc áp dụng pháp luật và mối quan hệ giữa Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh với các luật chuyên ngành khác. Bộ Công Thương đề xuất quản lý tổng thể thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, bao gồm cả giao dịch qua Sở Giao dịch hàng hóa và giao dịch phi tập trung, đồng thời làm rõ cơ chế áp dụng pháp luật đối với hoạt động tất toán bằng tiền hoặc giao nhận hàng hóa thực tế.

Chính sách thứ hai hướng tới hoàn thiện quy định về sản phẩm, phương thức giao dịch và chủ thể tham gia thị trường theo thông lệ quốc tế. Dự thảo đề xuất bổ sung nhiều loại hợp đồng phái sinh như hợp đồng tương lai, hợp đồng hoán đổi, hợp đồng chênh lệch; đồng thời xây dựng hệ sinh thái đầy đủ cho các chủ thể tham gia thị trường, từ tổ chức vận hành, trung gian hỗ trợ đến nhà đầu tư trực tiếp giao dịch.

Đối với chính sách thứ ba về hạ tầng thị trường, Bộ Công Thương đề xuất xây dựng mô hình đồng bộ, hiện đại với Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập nhằm tăng cường quản trị rủi ro, bảo đảm an toàn hệ thống và giảm phụ thuộc vào hạ tầng giao dịch nước ngoài. Hệ thống này bao gồm nền tảng giao dịch điện tử, hệ thống quản lý dữ liệu tập trung, cơ chế kết nối với ngân hàng thanh toán, kho hàng và cơ quan quản lý nhà nước.

Với chính sách thứ tư, dự thảo hướng tới xây dựng môi trường pháp lý mang tính kiến tạo, phát triển theo hướng phân cấp, phân quyền, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Bộ Công Thương đề xuất áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các mô hình Sở Giao dịch chuyên biệt, sản phẩm mới và giải pháp công nghệ mới trong lĩnh vực giao dịch hàng hóa phái sinh.

Chính sách thứ năm tập trung vào các giao dịch có yếu tố nước ngoài. Theo đó, dự thảo đề xuất thiết lập cơ chế liên thông giữa Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam với các Sở Giao dịch hàng hóa nước ngoài; quy định điều kiện, quyền và trách nhiệm của nhà đầu tư trong và ngoài nước; đồng thời xây dựng cơ chế quản lý đối với hoạt động thanh toán bù trừ và quản trị rủi ro xuyên biên giới.

Bộ Công Thương cho biết, việc triển khai Luật sẽ đòi hỏi nguồn lực lớn về nhân sự, công nghệ và hạ tầng dữ liệu. Tuy nhiên, về lâu dài, khung pháp lý thống nhất, minh bạch sẽ góp phần giảm rủi ro pháp lý, nâng cao khả năng phòng ngừa biến động giá hàng hóa và thúc đẩy sự phát triển bền vững của thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam.

Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) Trần Hữu Linh phát biểu tại buổi thẩm định.

Góp ý tại buổi thẩm định, đại diện Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) đánh giá cao việc xây dựng dự thảo Luật một cách công phu, toàn diện và bày tỏ sự đồng tình với 5 nhóm chính sách. Tuy nhiên, đại diện MXV cho rằng dự thảo còn thiếu quy định về hợp đồng kỳ hạn - công cụ hiện được sử dụng phổ biến trên thị trường OTC và đã được quy định trong Luật Thương mại, do đó cần rà soát, bổ sung để bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và tạo hành lang pháp lý minh bạch cho thị trường.

Dưới góc độ chuyên gia kinh tế, PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu giá (Bộ Tài chính) đề xuất dự thảo Luật cần làm rõ hơn phạm vi điều chỉnh và địa vị pháp lý của giao dịch hàng hóa phái sinh; lượng hóa sâu hơn tác động về chi phí, lợi ích và rủi ro của chính sách; hoàn thiện mô hình hạ tầng thị trường, nhất là cơ chế thanh toán bù trừ, ký quỹ, dữ liệu và giám sát thị trường; đồng thời xây dựng lộ trình mở cửa thận trọng, phù hợp với năng lực quản lý và điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, việc xây dựng Luật cần bảo đảm nguyên tắc phát triển thị trường đi đôi với an toàn hệ thống; mở rộng giao dịch gắn với minh bạch; đổi mới đi cùng kỷ luật; hội nhập song hành với kiểm soát rủi ro; đồng thời đặt lợi ích của doanh nghiệp sản xuất - kinh doanh, người dân và nền kinh tế lên trên mục tiêu tăng quy mô giao dịch đơn thuần.

Phát biểu kết luận buổi thẩm định, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, nghiên cứu bổ sung cơ chế, chính sách riêng về quản trị rủi ro nhằm bảo đảm thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam phát triển an toàn, ổn định và hiệu quả.

Theo Thứ trưởng, bên cạnh việc kết nối với thị trường phái sinh quốc tế, cần chú trọng xây dựng thị trường hàng hóa phái sinh mang tính đặc thù, phát huy lợi thế của Việt Nam đối với các mặt hàng chủ lực, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro biến động giá, hạn chế tình trạng “được mùa mất giá”…

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú cũng đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục hoàn thiện các nội dung liên quan đến quản lý nhà nước và định hướng quản lý nhà nước đối với thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, trong đó cần làm rõ hơn cơ chế phối hợp, phân công trách nhiệm và thẩm quyền của các cơ quan quản lý.

Thứ trưởng cũng lưu ý hồ sơ cần tiếp tục được hoàn thiện, trong đó tập trung nâng cao chất lượng Tờ trình, bổ sung, phân tích sâu hơn kinh nghiệm quốc tế và các bài học thực tiễn phù hợp để tham khảo, vận dụng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách pháp luật tại Việt Nam.

H.G