Tổng rà soát là nhiệm vụ trọng tâm, quan trọng nhất của Bộ Tư pháp trong 6 tháng cuối năm

Các đại biểu tham dự đã nghe báo cáo và trao đổi thảo luận về kết quả tổng rà soát hệ thống VBQPPL thuộc lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tư pháp nói chung, của từng đơn vị nói riêng; kết quả cho ý kiến, thẩm định đối với Báo cáo tình hình, sơ bộ kết quả tổng rà soát hệ thống VBQPPL của các Bộ, ngành, cơ quan ở Trung ương và các Báo cáo chuyên đề do các Bộ, ngành xây dựng.

Phát biểu tại buổi làm việc, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh đề nghị trong quá trình tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật cần bám sát, cụ thể hóa các tiêu chí đánh giá. Chẳng hạn, tiêu chí về tính tương thích của pháp luật Việt Nam với các điều ước quốc tế và thông lệ, chuẩn mực pháp lý quốc tế, theo Thứ trưởng, việc đánh giá tính tương thích không nên chỉ giới hạn ở những điều ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia. Đối với một số lĩnh vực, cần nghiên cứu cả các luật mẫu, khuyến nghị và chuẩn mực quốc tế có liên quan, qua đó có thêm cơ sở đánh giá mức độ phù hợp của pháp luật Việt Nam với yêu cầu hội nhập. Chẳng hạn, trong lĩnh vực trọng tài thương mại, hòa giải quốc tế có các luật mẫu của UNCITRAL được nhiều quốc gia tham khảo, áp dụng. Tương tự, đối với những lĩnh vực có tính chất kỹ thuật và liên thông cao như hàng không, hàng hải, đường bộ, việc tuân thủ các chuẩn mực chung của quốc tế là điều kiện quan trọng để Việt Nam có thể hội nhập và tham gia hiệu quả vào các hoạt động giao thông quốc tế.

Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh phát biểu.

Hay về tiêu chí phát hiện những “điểm nghẽn” trong thực tiễn thi hành pháp luật, Thứ trưởng Đặng Hoàng Oanh cho rằng việc rà soát không nên chỉ tiếp cận từ góc độ quản lý nhà nước hoặc dựa trên nhận định của cơ quan xây dựng, tổ chức thi hành pháp luật. Quan trọng hơn là phải khai thác các nguồn “dữ liệu sống” phản ánh trực tiếp quá trình áp dụng pháp luậtnhư dữ liệu từ các bản án, quyết định của Tòa án, các quyết định xử phạt vi phạm hành chính, các phản ánh, kiến nghị của cộng đồng doanh nghiệp và các đối tượng chịu sự tác động của pháp luật. Đây là những nguồn thông tin thực tiễn có thể giúp nhận diện rõ hơn những quy định đang tạo ra vướng mắc, bất cập hoặc không còn phù hợp với yêu cầu phát triển.

Đối với những lĩnh vực đặc biệt khó sửa đổi trong thời gian ngắn, như pháp luật hình sự, dân sự, Thứ trưởng lưu ý cần có cách tiếp cận linh hoạt để xử lý những vấn đề mới phát sinh trong thực tiễn. Trong bối cảnh chưa thể ngay lập tức sửa đổi Bộ luật Hình sự, Bộ luật Dân sự, có thể nghiên cứu sử dụng các quy định về xử lý vi phạm hành chính như một “bộ đệm” để kịp thời xử lý một số vấn đề mới nảy sinh, chẳng hạn liên quan đến tài sản số, giao dịch điện tử xuyên biên giới, sở hữu trí tuệ. Qua đó vừa đáp ứng yêu cầu quản lý trước mắt, vừa tạo cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các quy định pháp luật có tính nền tảng...

Kết luận cuộc làm việc, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật là nhiệm vụ trọng tâm, quan trọng nhất của Bộ Tư pháp trong 6 tháng cuối năm. Chất lượng của đợt rà soát không chỉ quyết định hiệu quả của việc hoàn thiện hệ thống pháp luật mà còn tác động trực tiếp đến chất lượng tổ chức thi hành pháp luật, năng lực điều hành và việc tháo gỡ các điểm nghẽn đối với phát triển kinh tế - xã hội. Khối lượng công việc rất lớn trong khi thời gian thực hiện ngắn, do đó toàn ngành phải tập trung cao độ, bảo đảm các mốc tiến độ đã được xác định bởi đây là những mốc thời gian không thể trì hoãn.

Bộ trưởng yêu cầu các đơn vị phải phối hợp chặt chẽ trong quá trình rà soát, khắc phục tình trạng phối hợp hình thức, làm theo kiểu “cưỡi ngựa xem hoa” hoặc chỉ đưa ra ý kiến “nhất trí” chung chung. Để có đủ thông tin và căn cứ đánh giá, các đơn vị cần chủ động tổ chức hội thảo, tọa đàm, trao đổi với chuyên gia, các hiệp hội, cơ quan, tổ chức và những đối tượng chịu sự tác động của pháp luật.

Bộ trưởng đặc biệt yêu cầu nâng cấp chất lượng báo cáo, từ báo cáo của từng đơn vị đến báo cáo tổng hợp của Bộ. Một số báo cáo hiện nay còn sơ sài, chưa đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, công tác thẩm định phải được thực hiện thực chất, trong đó cơ quan thẩm định phải chỉ rõ báo cáo còn thiếu nội dung gì, căn cứ nào chưa chính xác, vấn đề nào chưa được phân tích đầy đủ và đề xuất nào chưa gắn với kết quả đánh giá thực tiễn.

Theo Bộ trưởng, kết quả tổng rà soát phải đi vào thực chất, sắc bén và cụ thể, tránh cách làm chung chung, chỉ dừng ở việc trích dẫn các nghị quyết, chủ trương của Đảng mà không chỉ ra được vấn đề pháp lý cụ thể. Đối với từng bất cập, phải xác định rõ văn bản nào mâu thuẫn, chồng chéo với văn bản nào, nguyên nhân và căn cứ xác định sự mâu thuẫn, chồng chéo đó.

Đặc biệt, sản phẩm cuối cùng của đợt rà soát phải là một “gói tổng thể”, trong đó xác định được phương án sửa đổi cụ thể đối với từng văn bản, đồng thời có khả năng giải quyết nhiều yêu cầu đặt ra. Việc sửa đổi không chỉ nhằm tháo gỡ các vướng mắc trong thực tiễn mà còn phải bảo đảm tính tương thích với pháp luật và thông lệ quốc tế, đáp ứng yêu cầu sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và các yêu cầu mới đặt ra trong quá trình phát triển…

Về tiến độ, Bộ trưởng yêu cầu các đơn vị tập trung hoàn thành các mốc công việc quan trọng: ngày 15/8 báo cáo Chính phủ; ngày 31/8 báo cáo Ban Chỉ đạo tổng rà soát; ngày 01/9 gửi báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Trước mắt, phải “tạm khóa” dữ liệu của đợt 1 để xây dựng báo cáo trình Chính phủ vào ngày 15/8; ngay sau đó tiếp tục triển khai đợt 2, không để việc kết thúc một đợt rà soát làm gián đoạn tiến độ chung.

Bộ trưởng cũng yêu cầu bảo đảm đầy đủ các điều kiện phục vụ công tác rà soát. Về kinh phí, phải thực hiện theo nguyên tắc công việc đến đâu, kinh phí đến đó; Cục Kế hoạch - Tài chính phối hợp chặt chẽ với các đơn vị để xử lý những yêu cầu về kinh phí đặc thù. Về công nghệ, Cục Công nghệ thông tin phải bảo đảm phần mềm phục vụ báo cáo vận hành thông suốt, dữ liệu được tổng hợp đầy đủ và chính xác. Đồng thời, cần nghiên cứu khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ công tác rà soát, qua đó nâng cao năng suất và hiệu quả công việc nếu điều kiện cho phép.

Bộ trưởng yêu cầu huy động mạnh mẽ nguồn lực chuyên gia vào quá trình rà soát và thẩm định. Các đơn vị phải chủ động mời chuyên gia, các hiệp hội như VCCI, các Bộ, ngành liên quan tham gia góp ý, đặc biệt đối với những vấn đề có tính liên ngành. Lãnh đạo các đơn vị phải trực tiếp chỉ đạo, “cầm tay chỉ việc”, chịu trách nhiệm về chất lượng sản phẩm; trong trường hợp cần thiết, lãnh đạo đơn vị phải trực tiếp tham gia xây dựng, hoàn thiện báo cáo, không được khoán trắng cho chuyên viên.

Về nội dung, Bộ trưởng yêu cầu tập trung vào các chuyên đề rà soát chuyên sâu, nhất là những lĩnh vực đang nhận được nhiều sự quan tâm như đất đai theo Nghị quyết 21, biển theo Nghị quyết 20, Kết luận 09 về về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, các quy định liên quan đến sắp xếp đơn vị hành chính… Đồng thời, phải đặc biệt lưu ý đến số lượng lớn các thông tư và những công văn có nội dung mang tính chất quy phạm, bởi đây cũng là nguồn có thể phát sinh vướng mắc, chồng chéo trong thực tiễn áp dụng pháp luật.