Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 thành công tốt đẹp: Khẳng định vai trò của Việt Nam trong thúc đẩy các sáng kiến hợp tác pháp luật khu vực

Chung tay triển khai 4 định hướng hợp tác lớn

Sáng 18/8 đã diễn ra phiên khai mạc với sự tham dự của hàng trăm đại biểu. Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Lê Tiến Châu dự và phát biểu chào mừng tại phiên khai mạc.

Cùng dự phiên khai mạc, về phía Lãnh đạo Bộ Tư pháp có Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng; Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh. Cùng dự có Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam Nguyễn Ngọc Hùng.

Các đại biểu tham dự Diễn đàn chụp ảnh lưu niệm.

Các đoàn đại biểu quốc tế có ông Chin Malin - Quốc vụ khanh Bộ Tư pháp Vương quốc Campuchia; bà Mildred Bernadette B. Alvor, Trợ lý Cố vấn trưởng Nhà nước, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Philippines; Quan chức pháp luật cao cấp Bộ Tư pháp các nước ASEAN; đại diện Ban Thư ký ASEAN; Bộ Tư pháp Nhật Bản; Phái đoàn Thường trực Nhật Bản tại ASEAN; đại diện các tổ chức quốc tế, nhà tài trợ như Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA), Liên minh châu Âu (EU), Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF)...

Phát biểu chào mừng, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu đánh giá cao chủ đề của Diễn đàn năm nay là “Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số”.

Phó Thủ tướng nêu rõ, Việt Nam nhất quán coi trọng vai trò trung tâm của ASEAN trong tiến trình hợp tác pháp luật số của khu vực. Các nguyên tắc, tiêu chuẩn, quy chuẩn về ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp cần được hình thành trước hết trong ASEAN, do ASEAN dẫn dắt, trên cơ sở đồng thuận và tôn trọng chủ quyền của mỗi quốc gia thành viên.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu phát biểu chào mừng.

Bước sang năm thứ hai của hành trình triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Phó Thủ tướng cho rằng ASEAN có đủ điều kiện để trở thành khu vực tiên phong của thế giới về ứng dụng AI có trách nhiệm trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp, qua đó đóng góp tiếng nói của mình vào các khuôn khổ quản trị AI của khu vực và toàn cầu. 

Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu kêu gọi các quốc gia thành viên ASEAN, các đối tác phát triển và tổ chức quốc tế cùng chung tay triển khai 4 định hướng hợp tác lớn.

Thứ nhất, hợp tác phát triển bộ nguyên tắc chung về ứng dụng AI trong công tác xây dựng và TCTHPL trên cơ sở kế thừa Hướng dẫn của ASEAN về quản trị và đạo đức AI.

Thứ hai, chia sẻ tiêu chuẩn, quy chuẩn dữ liệu pháp luật và kinh nghiệm số hóa, rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, tiến tới tra cứu, đối chiếu pháp luật giữa các nước ASEAN thuận lợi hơn, qua đó giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Thứ ba, hợp tác phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật đảm bảo vừa am hiểu pháp luật, vừa nắm vững công nghệ; hỗ trợ nhau về hạ tầng dữ liệu và chuyển giao công nghệ, ưu tiên thành viên còn khó khăn. Qua đó, từng bước thu hẹp khoảng cách năng lực số giữa các quốc gia thành viên, để không quốc gia nào, không ai bị bỏ lại phía sau.

Thứ tư, duy trì các cơ chế đối thoại, tăng cường hợp tác chia sẻ kinh nghiệm, kết nối mạng lưới chuyên gia trong lĩnh vực tư pháp và pháp luật.

“Đặc biệt, cần duy trì các không gian đối thoại như Diễn đàn năm nay, đồng thời phát huy hiệu quả các cơ chế sẵn có như Nhóm làm việc về Quản trị AI trong khuôn khổ Hội nghị Bộ trưởng số ASEAN và Mạng lưới An toàn AI ASEAN để triển khai các sáng kiến, dự án hợp tác cụ thể, chia sẻ kinh nghiệm phát triển, thử nghiệm và ứng dụng hạ tầng AI trong thực tiễn”, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, Lãnh đạo Bộ Tư pháp và các đại biểu tham quan các gian hàng Triển lãm các sản phẩm công nghệ của Việt Nam bên lề Diễn đàn

Về phần mình, Việt Nam cam kết sẽ tiếp tục là thành viên có trách nhiệm; tích cực, chủ động ủng hộ các sáng kiến hợp tác khu vực và quốc tế; sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, đồng thời mong muốn học hỏi cách làm hay, sáng tạo, hiệu quả của các thành viên và đối tác quốc tế.

Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Tư pháp Việt Nam nghiên cứu đầy đủ và có trách nhiệm các ý kiến tại Diễn đàn, phối hợp với cơ quan pháp luật, tư pháp các nước ASEAN đề xuất cụ thể hóa các định hướng nêu trên.

Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng phát biểu khai mạc Diễn đàn

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng kỳ vọng Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 sẽ tập trung trao đổi sâu về bốn nhóm vấn đề. Thứ nhất, nhận diện những xu hướng mới trong quản trị AI và những yêu cầu đặt ra đối với việc xây dựng khuôn khổ pháp lý phù hợp với sự phát triển rất nhanh của công nghệ.

Thứ hai, chia sẻ kinh nghiệm, thực hành tốt về ứng dụng AI trong quá trình xây dựng chính sách và pháp luật, từ khâu nghiên cứu, đánh giá tác động chính sách, tham vấn, soạn thảo đến rà soát, hệ thống hóa và hoàn thiện hệ thống pháp luật, tiến tới nghiên cứu khả năng xây dựng “Pháp luật có thể đọc bằng máy” (Rules as Code).

Thứ ba, trao đổi các giải pháp ứng dụng AI trong TCTHPL, cung cấp các dịch vụ công pháp lý, truyền thông pháp luật, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận công lý để không ai bị bỏ lại phía sau, đồng thời nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước.

Thứ tư, tăng cường hợp tác giữa các cơ quan pháp luật và tư pháp ASEAN, các cơ sở nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức quốc tế nhằm thúc đẩy chia sẻ tri thức, nâng cao hiệu quả thi hành và hoàn thiện khung pháp lý hài hòa, hiện đại, có khả năng thích ứng trước các thách thức pháp lý trong kỷ nguyên số, đào tạo nguồn nhân lực pháp lý có tư duy số (Digital Mindset) và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phục vụ lĩnh vực pháp luật.

Trong diễn văn đặc biệt chào mừng Diễn đàn, bà Mildred Bernadette B. Alvor, Trợ lý Cố vấn trưởng Nhà nước, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Philippines nhấn mạnh: “Nhiệm vụ của chúng ta là sử dụng trí tuệ một cách khôn ngoan và nhân văn. Chúng ta phải xây dựng những khuôn khổ trong đó công nghệ củng cố nhà nước pháp quyền, mở rộng khả năng tiếp cận công lý, bảo vệ các quyền và hỗ trợ cung cấp dịch vụ công tốt hơn, đồng thời bảo đảm rằng trách nhiệm cuối cùng vẫn thuộc về những chủ thể phù hợp những người đang và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước Nhân dân”, bà nói.

Trước phiên khai mạc, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu, Bộ trưởng Việt Nam Hoàng Thanh Tùng, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh, Quốc vụ khanh Bộ Tư pháp Campuchia, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Philippines, Trưởng đoàn các nước thành viên ASEAN… và các đại biểu đã tham quan các gian hàng Triển lãm các sản phẩm công nghệ của Việt Nam bên lề Diễn đàn.

Sôi nổi các phiên toàn thể và thảo luận chuyên đề

Ngay sau phiên khai mạc Diễn đàn Pháp luật năm 2026 đã diễn ra phiên toàn thể 1. Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh và đông đảo đại biểu tham dự phiên toàn thể 1.

Quang cảnh phiên toàn thể 1.

Phát biểu mở đầu phiên toàn thể 1, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, thông qua Diễn đàn mong muốn tăng cường đối thoại, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy hợp tác giữa các nước ASEAN cùng các đối tác quốc tế, qua đó từng bước hình thành những cách thức tiếp cận phù hợp đối với những vấn đề pháp lý mới của kỷ nguyên số.

Với tinh thần đó, phiên toàn thể 1 là dịp để chúng ta đi sâu hơn vào những vấn đề nền tảng của các ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật, từ đó cùng tìm kiếm những giải pháp thực tiễn và định hướng hợp tác trong thời gian tới. Bộ trưởng tin tưởng rằng những trao đổi thẳng thắn, cởi mở và giàu tính thực tiễn của các diễn giả đại biểu tại phiên này sẽ đóng góp quan trọng vào thành công của Diễn đàn và vào nỗ lực chung trong việc xây dựng một nền pháp luật thích ứng với công nghệ, nhưng đồng thời định hướng và bảo đảm công nghệ phục vụ con người và sự phát triển bền vững.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh điều hành phiên toàn thể 1 của Diễn đàn. Phiên toàn thể 1 đã nghe tham luận và thảo luận các nội dung: Báo cáo dẫn đề của Việt Nam về ứng dụng AI trong xây dựng và hoàn thiện pháp luật ở Việt Nam: Thực trạng, thách thức và triển vọng; Ứng dụng AI trong phát triển Cổng thông tin pháp luật quốc gia: Nâng cao khả năng tiếp cận, tra cứu và hỗ trợ thi hành pháp luật trong kỷ nguyên số; Khung pháp luật và chính sách của các quốc gia ASEAN về chuyển đổi số và ứng dụng AI trong xây dựng và thi hành pháp luật; Kinh nghiệm ứng dụng AI trong hỗ trợ người dân và doanh nghiệp tiếp cận pháp luật.

Chiều 18/8 diễn ra phiên toàn thể 2 với sự tham gia của Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh cùng đông đảo các đại biểu.

Tại phiên toàn thể 2, các đại biểu đã trình bày tham luận: Các mô hình và thực tiễn tốt về ứng dụng AI trong xây dựng và THPL; Định hướng tăng cường hợp tác giữa các cơ quan pháp luật và tư pháp ASEAN trong lĩnh vực chuyển đổi số và ứng dụng AI; Các mô hình và thực tiễn tốt về trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm: Kinh nghiệm của châu Âu.

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh điều hành phiên làm việc chiều 18/8.

Cuối ngày làm việc đầu tiên là phiên thảo luận chuyên đề về “Trọng tài trong kỷ nguyên số”. Tại phiên thảo luận, các diễn giả cho rằng công nghệ đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong cách thức tổ chức và vận hành hoạt động trọng tài. Những nội dung được đề cập là việc tích hợp các quy tắc và quy trình trọng tài vào các nền tảng số; tăng cường hợp tác về trọng tài giữa ASEAN và Nhật Bản trong kỷ nguyên số.

Qua thảo luận, các chuyên gia cho rằng công nghệ số và AI đang mở ra nhiều cơ hội nâng cao hiệu quả hoạt động trọng tài, song việc ứng dụng cần đi cùng các yêu cầu về bảo mật, minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự giám sát của con người.

Phiên làm việc sáng 19/8 trong khuôn khổ Diễn đàn.

Sáng 19/8, Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 bước vào ngày làm việc thứ 2 với các tọa đàm chuyên sâu; tập trung thảo luận những vấn đề đang được cộng đồng quốc tế đặc biệt quan tâm như bảo đảm chủ quyền AI quốc gia và thúc đẩy quản trị hợp tác trong khu vực ASEAN; cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm trong xây dựng và triển khai các chính sách AI.

Trong phiên thảo luận chuyên đề Định hướng chủ quyền quốc gia về AI và quản trị hợp tác trong khu vực công của ASEAN, các đại biểu thống nhất cho rằng, ASEAN cần trở thành khu vực ứng dụng hiệu quả AI và đóng góp tích cực vào việc hình thành các chuẩn mực và khuôn khổ quản trị AI trên phạm vi toàn cầu. 

Với sự đa dạng về hệ thống pháp luật, trình độ phát triển và năng lực số của các quốc gia thành viên, ASEAN cần thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa đối thoại chính sách, chia sẻ kinh nghiệm và tăng cường hợp tác nhằm xây dựng một không gian pháp lý số hài hòa, tôn trọng sự khác biệt nhưng thống nhất ở những nguyên tắc chung về phát triển AI an toàn, đáng tin cậy và bao trùm.

Còn tại phiên thảo luận chuyên đề về chủ đề cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong ứng dụng AI: Kinh nghiệm quốc tế dưới sự điều phối của ông Nguyễn Hữu Huyên, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Tư pháp và bà Federica Dispenza, Trợ lý Trưởng Đại diện thường trú, Trưởng Ban Quản trị và Tham gia, Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam, các đại biểu đã tập trung thảo luận, cho ý kiến về cơ chế quản trị có hiệu quả, đảm bảo niềm tin của người dân, sử dụng dữ liệu có hiệu quả trong ứng dụng AI…

Cụ thể hóa các thông điệp và nhận thức chung thành hành động thiết thực

Sau gần 2 ngày làm việc khẩn trương, nghiêm túc và hết sức hiệu quả, Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 đã thành công tốt đẹp, hoàn thành toàn bộ mục tiêu mà chương trình đề ra và họp phiên bế mạc vào sáng 19/8. 

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh phát biểu bế mạc Diễn đàn.

Phát biểu bế mạc Diễn đàn, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh thay mặt Lãnh đạo Bộ Tư pháp Việt Nam, Ban Tổ chức Diễn đàn trân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các đoàn đại biểu đến từ các quốc gia thành viên ASEAN, các đối tác phát triển, các tổ chức quốc tế, các cơ quan, tổ chức Việt Nam và các chuyên gia cùng toàn thể quý vị đại biểu trong và ngoài nước đã dành thời gian tham dự, chia sẻ kinh nghiệm và đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết, có giá trị cho thành công của Diễn đàn. 

Từ những trao đổi tại Diễn đàn, Thứ trưởng rút ra một số thông điệp quan trọng. Thứ nhất, AI không chỉ là đối tượng điều chỉnh của pháp luật mà còn đang trở thành công cụ hỗ trợ ngày càng hiệu quả trong toàn bộ quá trình xây dựng, hoàn thiện và tổ chức thi hành pháp luật. 

Thứ hai, trước tốc độ phát triển nhanh chóng của công nghệ, các quốc gia cần chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy quản trị, xây dựng các khuôn khổ pháp lý linh hoạt, thích ứng, dựa trên quản trị rủi ro, đồng thời vẫn tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo. 

Thứ ba, trong một khu vực đa dạng như ASEAN, việc chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường đối thoại chính sách, phát triển nguồn nhân lực pháp lý số và thúc đẩy hợp tác giữa các cơ quan tư pháp, các cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức quốc tế sẽ có ý nghĩa đặc biệt quan trọng nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển và nâng cao năng lực quản trị AI của mỗi quốc gia. 

Cuối cùng, sự phát triển của AI phải luôn hướng tới phục vụ con người. Công nghệ cần trở thành công cụ giúp nâng cao khả năng tiếp cận công lý, nâng cao chất lượng dịch vụ công pháp lý, tăng cường hiệu quả quản trị nhà nước và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội một cách bao trùm và bền vững. 

“Chúng tôi kỳ vọng rằng, Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026 là tiền đề cho một mạng lưới hợp tác pháp luật số sâu rộng. Những sáng kiến ngày hôm nay cần sớm được chuyển hóa thành các khuôn khổ hợp tác, hành động cụ thể tại khu vực. Chúng tôi mong muốn tiếp tục sát cánh cùng Ban Thư ký ASEAN, các nước thành viên và các đối tác toàn cầu như ERIA, Liên minh châu Âu, OECD, UNCITRAL...) để cùng kiến tạo một hệ sinh thái pháp lý hiện đại - vì một Cộng đồng ASEAN tự cường, sáng tạo và thịnh vượng”, Thứ trưởng Bộ Tư pháp nêu rõ.

Có thể khẳng định, việc đăng cai và tổ chức thành công Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 thể hiện vai trò chủ động, tích cực và có trách nhiệm của Việt Nam trong ASEAN, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác pháp luật khu vực, khẳng định hình ảnh một quốc gia luôn chủ động đóng góp sáng kiến, thúc đẩy đối thoại và hợp tác vì sự phát triển chung của Cộng đồng ASEAN.

Bên cạnh đó, việc Bộ Tư pháp Việt Nam đăng cai tổ chức Diễn đàn Pháp luật ASEAN năm 2026 với chủ đề về AI vừa kế thừa sự phát triển của các kỳ Diễn đàn trước, vừa mở ra một hướng tiếp cận mới mang tính chiến lược - chuyển từ hợp tác truyền thống sang hợp tác mang tính ứng dụng, chủ động thực thi, đem lại hiệu quả thực chất và giải quyết các vấn đề thực tiễn trong khu vực. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc quốc gia sử dụng thành tựu khoa học công nghệ để nâng cao chất lượng thể chế; góp phần duy trì nền tảng đối thoại quan trọng về lĩnh vực pháp luật và tư pháp trong kỷ nguyên số; khẳng định vai trò dẫn dắt, tích cực và chủ động của Việt Nam trong các hoạt động vì mục tiêu chung của khu vực.