Trình Quốc hội dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi)

Bổ sung quy định chỉ định hoà giải viên

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình về dự án Luật tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo Luật được kết cấu gồm 5 chương, 35 điều (tăng 2 điều so với Luật Hoà giải ở cơ sở năm 2013).

Về nội dung cơ bản, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số nguyên tắc tổ chức, hoạt động hoà giải ở cơ sở để bảo đảm phù hợp, thống nhất với các quy định pháp luật hiện hành và đáp ứng yêu cầu, bối cảnh mới.

Đồng thời, sửa đổi theo hướng quy định kinh phí cho hoạt động hoà giải ở cơ sở do ngân sách nhà nước bảo đảm thay vì hỗ trợ như trước đây nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn; bổ sung tiêu chuẩn của hoà giải viên về “Không trong thời gian bị xử lý kỷ luật hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự” để bảo đảm chặt chẽ.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi, bổ sung việc bầu hoà giải viên có thể được thực hiện tại từng cụm dân cư, thôn, tổ dân phố. Sửa đổi kết quả bầu hoà giải viên để phù hợp thực tiễn sắp xếp thôn, tổ dân phố hiện nay.

Đặc biệt, chỉ định hoà giải viên là quy định hoàn toàn mới. Theo đó, việc chỉ định hoà giải viên được thực hiện trong trường hợp đã tổ chức bầu hoà giải viên nhưng không đạt mục tiêu đề ra hoặc không thể tổ chức bầu hoà giải viên do sự kiện bất khả kháng.

Ngoài ra, dự thảo Luật bổ sung một số quyền của hoà giải viên để tạo điều kiện cho hoà giải viên có thể hoàn thành tốt nhất hoạt động hoà giải; quy định rõ phạm vi tham gia, hình thức tham gia, quyền và nghĩa vụ của người được mời tham gia hoà giải ở cơ sở; bổ sung quyền, nghĩa vụ của các bên để phù hợp với thực tiễn.

Bổ sung các quy định về ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong công tác hoà giải ở cơ sở như bầu hoà giải viên, bầu Tổ trưởng tổ hoà giải và việc hoà giải có thể bằng hình thức trực tuyến; UBND cấp xã có trách nhiệm triển khai ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Dự thảo Luật cũng sửa đổi các quy định về nội dung quản lý nhà nước về hoà giải ở cơ sở. Quy định trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, UBND cấp xã phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền hiện nay.

Đối với những nội dung được lược bỏ, đáng chú ý, dự thảo Luật bỏ quy định trách nhiệm của Bộ Tư pháp, các Bộ, cơ quan ngang Bộ trong thực hiện quản lý nhà nước về hoà giải ở cơ sở.

Về phân quyền, phân cấp, việc phân quyền, phân cấp trong dự thảo Luật Hoà giải ở cơ sở (sửa đổi) được xác định là một nội dung quan trọng, nhằm cụ thể hóa chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm soát quyền lực, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đồng thời bảo đảm tính chủ động, linh hoạt của chính quyền cơ sở trong tổ chức và thực hiện công tác hoà giải ở cơ sở.

Dự thảo Luật phân định rõ ràng giữa chức năng quản lý, hướng dẫn (cấp tỉnh) và chức năng tổ chức thực hiện (cấp xã). Cấp tỉnh thực hiện chức năng quản lý nhà nước với vị trí là cơ quan quản lý nhà nước cấp trên trực tiếp của cấp xã. Cấp xã là cấp chính quyền trực tiếp triển khai các hoạt động hoà giải ở cơ sở, thực hiện các nhiệm vụ mang tính tác nghiệp và gắn với thực tiễn địa bàn.

Quan tâm nguồn lực để vận hành hệ thống hòa giải trực tuyến

Trình bày báo cáo thẩm tra về dự án Luật tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh cho biết, Ủy ban tán thành việc sửa đổi toàn diện Luật Hòa giải ở cơ sở như đề nghị của Chính phủ.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh trình bày báo cáo thẩm tra về dự án Luật tại phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Dự thảo Luật thể chế hóa cơ bản đầy đủ, kịp thời các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước; quy định những nội dung có tính nguyên tắc, đúng thẩm quyền của Quốc hội nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, thống nhất và thuận lợi cho công tác hòa giải ở cơ sở; gắn công tác hòa giải ở cơ sở với xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật để phòng ngừa tranh chấp, tăng cường sự đồng thuận trong cộng đồng, nâng cao nhận thức và ý thức pháp luật của người dân.

Hồ sơ dự án Luật cơ bản bảo đảm quy định, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét, quyết định.

Ủy ban nhất trí phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của dự thảo Luật. Nội dung dự thảo Luật phù hợp với Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và cơ bản đồng bộ với các quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo quan tâm hơn đến nguồn lực phát triển hạ tầng kỹ thuật số để vận hành hệ thống hòa giải trực tuyến và đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở. Trong quá trình thực hiện, cần quan tâm đến các đối tượng phụ nữ, trẻ em, người bị bạo lực gia đình, người khuyết tật, người cao tuổi, người nghèo, người thuộc diện trợ giúp xã hội, người dân tộc thiểu số hoặc các nhóm dễ bị tổn thương khác.

Tán thành quy định về chính sách của Nhà nước về hòa giải ở cơ sở như tại dự thảo Luật nhưng Cơ quan chủ trì thẩm tra đề nghị nghiên cứu quy định Nhà nước có chính sách đặc thù đối với hòa giải ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi và giao Chính phủ quy định chi tiết.

Ủy ban tán thành việc bổ sung cơ chế chỉ định hòa giải viên là cần thiết, nhất là trong trường hợp cần bảo đảm thành phần giới và dân tộc thiểu số; thống nhất với quy định tại dự thảo Luật về công nhận hòa giải viên, trong đó có quy định thời hạn công nhận hòa giải viên là 3 năm.