Sửa đổi Nghị định số 62/2015/NĐ-CP: Rút ngắn thời gian, giảm thiểu chi phí trong thi hành án dân sự

Sau 10 năm, số tiền thi hành án tăng hơn 3,5 lần

Bộ Tư pháp đánh giá, Nghị định số 62/2015/NĐ-CP sau khi được ban hành đã phát huy nhiều tác động tích cực, hiệu quả đối với đời sống kinh tế, chính trị, xã hội của đất nước nói chung và công tác thi hành án dân sự (THADS) nói riêng. Nghị định đã cơ bản tạo lập được hành lang pháp lý tương đối đầy đủ, góp phần nâng cao hiệu quả công tác THADS; đội ngũ cán bộ, công chức trong hệ thống THADS từng bước được kiện toàn, hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu thực tiễn và tính chất đặc thù của hoạt động thi hành án; trình tự, thủ tục thi hành án được quy định cụ thể, rõ ràng, thuận lợi cho việc tổ chức thực hiện; ý thức chấp hành pháp luật của các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan ngày càng được nâng cao.

Mặc dù số thụ lý mới hàng năm đều tăng, trong đó có những năm tăng đột biến. Tuy nhiên, được sự quan tâm chỉ đạo sâu sát của Lãnh đạo Chính phủ, Lãnh đạo Bộ, kết quả THADS đạt được năm sau luôn cao hơn năm trước. Điển hình như năm 2015 đã thi hành xong 533.191 việc, tương ứng với số tiền 42.776 tỷ 263 triệu 903 nghìn đồng, đạt tỷ lệ trên 89% về việc và trên 76% về tiền.

Sau 10 năm, năm 2025: số việc đã thi hành xong 577.876 việc, tương ứng với số tiền trên 150.218 tỷ 396 triệu đồng. Số tiền này gấp hơn 3,5 lần so với 10 năm trước.

Kết quả đã đạt được của công tác THADS trong những năm qua góp phần nâng cao nhận thức của các cá nhân, cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị về công tác THADS; khẳng định vị thế, vai trò của hệ thống THADS trong đời sống xã hội. Hiệu quả của hoạt động THADS là một minh chứng rõ ràng về vị trí, vai trò quan trọng của THADS trong việc bảo đảm hiệu lực của các bản án, quyết định, bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức và công dân; đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội của đất nước và từng địa phương, tạo lòng tin của Nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Một số thủ tục thi hành án còn phức tạp, kéo dài

Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình tổ chức thực hiện Nghị định số 62/2015/NĐ-CP còn bộc lộ một số hạn chế, khó khăn. Số việc còn phải thi hành chuyển sang kỳ sau qua các năm tuy có giảm nhưng vẫn còn cao. Đơn, thư khiếu nại, tố cáo về THADS vẫn còn nhiều; một số vụ việc phức tạp kéo dài, được dư luận quan tâm chưa được giải quyết dứt điểm.

Một số quy định chưa cụ thể, còn chồng chéo với pháp luật chuyên ngành, nhất là các lĩnh vực đất đai, tín dụng ngân hàng, doanh nghiệp, dân sự. Trong thực tiễn, việc áp dụng các quy định liên quan đến xử lý tài sản bảo đảm, kê biên quyền sử dụng đất gắn với tài sản trên đất còn gặp nhiều vướng mắc do chưa bảo đảm tính thống nhất với Luật Đất đai, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Doanh nghiệp và Bộ luật Dân sự.
 

Dự thảo Nghị định quy định về trách nhiệm của các tổ chức liên quan trong hoạt động THADS, cụ thể: Trách nhiệm của Kho bạc Nhà nước, ngân hàng và tổ chức tín dụng khác; trách nhiệm của Bảo hiểm xã hội trong THADS; trách nhiệm của cơ quan đăng ký tài sản, đăng ký giao dịch bảo đảm trong THADS. Đồng thời, dự thảo Nghị định cũng bổ sung quy định về trách nhiệm của Giám thị trại giam, Giám thị trại tạm giam, Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự và thủ tục thu, nộp, quản lý tiền, giấy tờ của người phải THADS và trả tiền, giấy tờ cho người được THADS là phạm nhân.

Một số thủ tục thi hành án còn phức tạp, kéo dài thời gian giải quyết, chưa đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính. Các khâu như thẩm định giá, tổ chức đấu giá tài sản (đặc biệt là đấu giá lại nhiều lần), thanh toán tiền thi hành án cho các bên liên quan còn rườm rà, làm chậm tiến độ thi hành án. Quy định về xử lý tài sản chung, tài sản của người thứ ba chưa thật sự rõ ràng, dẫn đến cách hiểu và áp dụng chưa thống nhất giữa các cơ quan, phát sinh tranh chấp, khiếu nại, tố cáo trong quá trình tổ chức thi hành án.

Cơ chế phối hợp liên ngành trong một số trường hợp thi hành án phức tạp còn hạn chế, nhất là đối với các vụ việc liên quan đến dự án bất động sản, doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản, giải thể; việc phối hợp giữa cơ quan THADS với các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức tín dụng, chính quyền địa phương có lúc chưa kịp thời, hiệu quả.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong tổ chức thực hiện Nghị định còn hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu chuyển đổi số, chưa hỗ trợ hiệu quả cho công tác quản lý, theo dõi, xử lý vụ việc và cung cấp dịch vụ công trong lĩnh vực THADS.

Không quy định đương sự phải nộp bản án, quyết định của Tòa án

Luật THADS năm 2025 giao Chính phủ quy định về hồ sơ, trình tự, thủ tục THADS, các vấn đề thực tiễn sẽ biến động thuộc thẩm quyền quy định của Chính phủ. Đồng thời, tiếp tục thực hiện yêu cầu về “rút ngắn thời gian, giảm thiểu chi phí” theo Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 09/11/2022 của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn mới, dự thảo Nghị định đã sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm bảo đảm cơ sở pháp lý đầy đủ, đồng bộ, chặt chẽ cho việc triển khai thi hành hiệu quả Luật THADS năm 2025.

Đơn cử, trong các quy định về thủ tục yêu cầu THADS, dự thảo quy định chi tiết về tình trạng khẩn cấp, trở ngại khách quan hoặc sự kiện bất khả kháng mà đương sự không thể yêu cầu thi hành án đúng thời hạn quy định tại khoản 2 Điều 34 của Luật THADS năm 2025.

Sửa đổi, bổ sung quy định về hình thức yêu cầu thi hành án, theo đó, đương sự có thể yêu cầu thi hành án đến cơ quan THADS có thẩm quyền bằng một trong các hình thức: Gửi yêu cầu thi hành án qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính của Bộ Tư pháp hoặc Ứng dụng định danh điện tử quốc gia (VNeID); Gửi đơn yêu cầu thi hành án qua đường bưu điện; Trực tiếp nộp đơn yêu cầu thi hành án hoặc trình bày bằng lời nói; Hình thức khác theo quy định của pháp luật.

Dự thảo cũng sửa đổi, bổ sung quy định về nội dung yêu cầu thi hành án. Cụ thể: Bổ sung quy định đương sự cần cung cấp thông tin về người yêu cầu như ngày, tháng, năm sinh; số định danh; nơi thường trú; nơi ở hiện nay; số định danh của người được thi hành án, người phải thi hành án; Trường hợp người yêu cầu là người được thi hành án thì ghi rõ hình thức nhận tiền, tài sản; số tài khoản ngân hàng hoặc phương tiện thanh toán khác (nếu có); Phương thức nhận thông báo về thi hành án.

Không quy định đương sự phải nộp bản án, quyết định của Tòa án, mà thay vào đó chỉ cần cung cấp thông tin về số, ngày, tháng, năm, cơ quan ban hành bản án, quyết định để cơ quan THADS có thể đối chiếu, tra cứu dữ liệu các bản án, quyết định đã được Tòa án, cơ quan có thẩm quyền chuyển giao. Trường hợp không thể thực hiện tra cứu thì mới yêu cầu đương sự nộp bổ sung.

Bổ sung quy định trường hợp bản án, quyết định tuyên thực hiện nghĩa vụ thi hành theo định kỳ hoặc theo các thời hạn khác nhau thì khi tiếp nhận yêu cầu thi hành án đối với các kỳ tiếp theo, cơ quan THADS khai thác bản án, quyết định đã tiếp nhận để ra quyết định thi hành án và lập hồ sơ thi hành án, tổ chức thi hành án theo quy định của pháp luật mà không yêu cầu đương sự nộp bản án, quyết định.

Đáng chú ý, dự thảo đã xây dựng hệ thống dữ liệu số, kết nối, chia sẻ dữ liệu liên thông giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan và việc thiết lập môi trường số trong THADS góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, chỉ đạo, điều hành công tác THADS; rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp; tăng cường tính công khai, minh bạch và khả năng giám sát trong hoạt động THADS; tạo nền tảng cho việc đổi mới phương thức tổ chức thi hành án theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp.
 

Rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục hành chính khi xác nhận kết quả thi hành án Luật THADS năm 2025 đã quy định đương sự có quyền yêu cầu cơ quan THADS xác nhận kết quả thi hành án. Dự thảo đã sửa đổi, bổ sung các hình thức để đương sự, nhân thân của họ yêu cầu cơ quan THADS có thẩm quyền. Về đối tượng yêu cầu TTHC, bên cạnh đương sự, dự thảo đã quy định “thân nhân” của họ có quyền yêu cầu cơ quan THADS thực hiện xác nhận kết quả thi hành án. Đây là quy định mang tính nhân văn trong trường hợp người phải thi hành án là người đang chấp hành hình phạt tù hoặc các trường hợp đương sự không thể tự mình thực hiện quyền yêu cầu của mình. Đặc biệt, dự thảo đã sửa đổi thời hạn giải quyết từ 05 ngày làm việc xuống 03 ngày làm việc để nhằm rút ngắn thời gian thực hiện TTHC. Theo Bộ Tư pháp, hiện nay, việc xác nhận kết quả thi hành án là nhu cầu thực tế, phổ biến của các đương sự, người được thi hành án, người phải thi hành án nhằm làm căn cứ chứng minh đã hoàn thành một phần hay toàn bộ nghĩa vụ thi hành án, phục vụ nhu cầu hợp pháp của cá nhân, tổ chức trong các quan hệ dân sự, hành chính, kinh tế. Việc yêu cầu xác nhận kết quả thi hành án là sự thể hiện quyền của đương sự và cần phải được quy định chi tiết trong dự thảo Nghị định và các văn bản dưới Nghị định.

Thu Nguyễn