Sửa đổi Bộ luật Hình sự: Bổ sung quy định với tội phạm công nghệ cao

Phát biểu tại buổi thẩm định, Thượng tá Ngô Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và Cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an) cho biết, dự thảo Luật đề xuất 7 nhóm chính sách lớn nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và đấu tranh phòng, chống tội phạm trong tình hình mới.

Đối với chính sách về trách nhiệm hình sự, Bộ Công an đề xuất sửa đổi toàn diện các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và miễn hình phạt theo hướng bảo đảm tính công bằng, nhân đạo, đồng thời khuyến khích đổi mới sáng tạo và khắc phục hậu quả vi phạm. Dự thảo Luật bổ sung cơ chế loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro khách quan trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng mô hình sản xuất, kinh doanh mới; bảo vệ người thực hiện nhiệm vụ vì lợi ích chung và lực lượng chức năng khi thực hiện đúng quy trình nghiệp vụ.

Bên cạnh đó, dự thảo Luật cho phép tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số hành vi gây thiệt hại kinh tế nhưng không vì động cơ vụ lợi, tạo điều kiện để người vi phạm khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại và được xem xét miễn trách nhiệm hình sự hoặc miễn hình phạt.

Đáng chú ý, dự thảo đề xuất hình sự hóa nhiều hành vi mới liên quan đến bí mật thương mại, tài trợ khủng bố, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, khai thác thủy sản bất hợp pháp, đưa người di cư trái phép, mua bán thai nhi, vi phạm trong lĩnh vực ngân hàng, bảo hiểm, môi trường. Trong lĩnh vực công nghệ số, dự thảo cũng bổ sung các hành vi như gián điệp mạng, khủng bố mạng, phát tán deepfake, lừa đảo trên sàn giao dịch ảo, thao túng dữ liệu mạng xã hội, rửa tiền bằng tiền điện tử, xâm phạm cơ sở dữ liệu quốc gia và sử dụng trí tuệ nhân tạo để thực hiện hành vi phạm tội.

Thượng tá Ngô Đức Thắng, Phó Cục trưởng Cục Pháp chế và cải cách hành chính, tư pháp (Bộ Công an) phát biểu tại buổi thẩm định. 

Góp ý tại buổi thẩm định, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ bày tỏ đồng tình với đề xuất miễn trừ trách nhiệm hình sự đối với các rủi ro phát sinh trong hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm theo cơ chế sandbox. Bộ đề nghị mở rộng phạm vi miễn trừ cho cả những người tham gia xây dựng thể chế nhằm tạo tâm lý yên tâm, khuyến khích cán bộ mạnh dạn đề xuất các chính sách đổi mới, đột phá. Đồng thời, cần thiết kế các mức độ giảm nhẹ trách nhiệm phù hợp đối với những người trực tiếp vận hành mô hình thử nghiệm khi xảy ra sai sót.

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng kiến nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung một số tội danh mới liên quan đến hành vi xâm phạm tín hiệu vệ tinh, quản lý rủi ro từ trí tuệ nhân tạo (AI), bảo vệ an toàn cho các nhà máy điện hạt nhân…

Trong khi đó, đại diện Bộ Tài chính cho rằng hoạt động định giá tài sản về bản chất là đưa ra giá trị ước tính, không phải con số chính xác tuyệt đối. Vì vậy, Bộ đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu kỹ lưỡng kinh nghiệm thực tế, tránh việc hình sự hóa đối với tội danh về định giá tài sản.

Bộ Tài chính cũng đề xuất không mở rộng thêm các tội danh, hành vi mới để bảo đảm tính ổn định, thống nhất của Bộ luật Hình sự; đồng thời kiến nghị giữ nguyên quy định hiện hành về tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.

Kết luận buổi thẩm định, Cục trưởng Nguyễn Thị Hạnh đánh giá cao sự chuẩn bị của cơ quan chủ trì soạn thảo cũng như các ý kiến góp ý của đại diện các Bộ, ngành. Đồng thời, đề nghị Bộ Công an nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ các ý kiến tại cuộc họp, tiếp tục rà soát, hoàn thiện hồ sơ chính sách, bảo đảm các đề xuất sửa đổi có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn vững chắc. Việc sửa đổi Bộ luật Hình sự cần vừa đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội phạm trong bối cảnh mới, vừa tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế.