Đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
16/04/2026
Ngày 14/01/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định 18/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số nghị định để cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Tư pháp (Nghị định 18/2026/NĐ-CP). Trong đó, đã sửa đổi Điều 9 của Nghị định số 55/2019/NĐ-CP ngày 24/6/2019 của Chính phủ quy định về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (Nghị định 55/2019/NĐ-CP). Để bảo đảm tính thống nhất và thuận tiện trong việc tra cứu, áp dụng pháp luật liên quan đến lĩnh vực hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, ngày 29/01/2026, Bộ Tư pháp đã ban hành Văn bản hợp nhất số 573/VBHN-BTP Nghị định về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Một số điểm mới về hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật cho doanh nghiệp nhỏ và vừa
Quy định cũ: Điều 9 Nghị định 55/2019/NĐ-CP quy định về xây dựng, quản lý, duy trì, cập nhật dữ liệu về văn bản tư vấn pháp luật và thủ tục hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật.
Quy định mới: Điều 12 Nghị định 18/2026/NĐ-CP quy định về sửa đổi, bổ sung Điều 9 Nghị định số 55/2019/NĐ-CP về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
So với quy định tại Nghị định 55/2019/NĐ-CP, Điều 9 sau khi được sửa đổi bởi Nghị định 18/2026/NĐ-CP đã có bước điều chỉnh quan trọng về cơ chế hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính; phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho địa phương.
- Về cơ quan tiếp nhận và xử lý hồ sơ
Quy định mới đã thay đổi căn bản đầu mối tiếp nhận và giải quyết hồ sơ. Nếu như trước đây doanh nghiệp phải gửi hồ sơ đến Bộ, cơ quan ngang Bộ để được xem xét hỗ trợ, thì nay hồ sơ được nộp tại Trung tâm phục vụ hành chính công cấp tỉnh hoặc qua Cổng Dịch vụ công quốc gia. Trên cơ sở đó, Sở Tư pháp thực hiện thẩm định và trình Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định. Sự thay đổi này thể hiện xu hướng phân cấp mạnh về địa phương, giúp việc xử lý hồ sơ sát thực tế hơn.
- Về quy trình, thủ tục
So với quy định cũ, quy trình trong quy định mới đã được đơn giản hóa đáng kể. Trước đây, doanh nghiệp phải thực hiện hai thủ tục gồm xin chấp thuận hỗ trợ chi phí trước, sau đó mới thực hiện thanh toán chi phí. Quy định mới đã lược bỏ bước xin chấp thuận ban đầu, cho phép doanh nghiệp nộp hồ sơ sau khi hoàn thành dịch vụ tư vấn pháp luật. Nhờ đó, thủ tục được rút gọn, giảm thời gian và chi phí tuân thủ. Bên cạnh đó, quy định cũ yêu cầu nhiều loại giấy tờ như tờ khai xác định loại doanh nghiệp, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, hợp đồng tư vấn và hóa đơn tài chính. Trong khi đó, quy định mới chỉ yêu cầu văn bản đề nghị hỗ trợ chi phí và văn bản tư vấn pháp luật (gồm bản đầy đủ và bản đã loại bỏ thông tin bí mật kinh doanh). Việc tinh giản này góp phần giảm đáng kể gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp.
- Về phương thức nộp hồ sơ
Quy định mới đã chuẩn hóa các phương thức nộp hồ sơ, bao gồm nộp trực tiếp, qua dịch vụ bưu chính hoặc trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. So với trước đây, việc thống nhất và đẩy mạnh việc sử dụng phương thức điện tử giúp tăng tính thuận tiện, minh bạch và phù hợp với xu hướng chuyển đổi số trong quản lý hành chính.
- Về cơ chế quyết định hỗ trợ chi phí
Trong quy định cũ, thẩm quyền quyết định hỗ trợ thuộc về bộ, cơ quan ngang bộ. Quy định mới chuyển thẩm quyền này cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, đồng thời yêu cầu trường hợp từ chối phải có văn bản nêu rõ lý do. Điều này góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình và tăng tính minh bạch trong quá trình thực hiện.
- Về mức hỗ trợ chi phí
Mức hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật về cơ bản được giữ nguyên giữa hai quy định đối với từng loại doanh nghiệp: Doanh nghiệp siêu nhỏ: hỗ trợ đến 100% (tối đa 3 triệu đồng/năm); Doanh nghiệp nhỏ: hỗ trợ tối đa 30% (tối đa 5 triệu đồng/năm); Doanh nghiệp vừa: hỗ trợ tối đa 10% (tối đa 10 triệu đồng/năm).
Tuy nhiên, quy định mới bổ sung cơ chế cho phép Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định mức hỗ trợ cao hơn, tùy thuộc vào khả năng cân đối ngân sách và nhu cầu thực tế tại địa phương. Điều này tạo ra sự linh hoạt trong áp dụng chính sách. Việc cho phép Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định mức hỗ trợ cao hơn mức chung đã góp phần tăng tính linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn và nhu cầu của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại từng địa bàn. Đồng thời, cải cách này cũng có ý nghĩa gián tiếp trong việc cắt giảm thủ tục hành chính, giảm sự phụ thuộc vào cơ chế phê duyệt tập trung, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận hỗ trợ pháp lý của doanh nghiệp.
- Về công khai, cập nhật dữ liệu
Quy định mới giao Sở Tư pháp thực hiện việc gửi các văn bản tư vấn pháp luật (đã loại bỏ thông tin bí mật kinh doanh) cho các cơ quan trung ương để đăng tải, thay vì do Bộ, cơ quan ngang Bộ thực hiện như trước. Sự thay đổi này phù hợp với cơ chế phân cấp và vẫn bảo đảm yêu cầu công khai, minh bạch thông tin.
Nhìn chung, quy định cũ mang tính tiền kiểm, khi doanh nghiệp phải xin chấp thuận hỗ trợ chi phí trước khi thực hiện thanh toán. Ngược lại, quy định mới chuyển sang cơ chế hậu kiểm, tức là xem xét hỗ trợ chi phí sau khi doanh nghiệp đã hoàn thành dịch vụ tư vấn pháp luật. Đây là bước chuyển quan trọng theo hướng tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, đồng thời vẫn bảo đảm kiểm soát thông qua cơ chế thẩm định.
Quy định cũ: Điều 9 Nghị định 55/2019/NĐ-CP quy định về xây dựng, quản lý, duy trì, cập nhật dữ liệu về văn bản tư vấn pháp luật và thủ tục hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật.
Quy định mới: Điều 12 Nghị định 18/2026/NĐ-CP quy định về sửa đổi, bổ sung Điều 9 Nghị định số 55/2019/NĐ-CP về hỗ trợ pháp lý cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
So với quy định tại Nghị định 55/2019/NĐ-CP, Điều 9 sau khi được sửa đổi bởi Nghị định 18/2026/NĐ-CP đã có bước điều chỉnh quan trọng về cơ chế hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật theo hướng đơn giản hóa thủ tục hành chính; phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn cho địa phương.
- Về cơ quan tiếp nhận và xử lý hồ sơ
Quy định mới đã thay đổi căn bản đầu mối tiếp nhận và giải quyết hồ sơ. Nếu như trước đây doanh nghiệp phải gửi hồ sơ đến Bộ, cơ quan ngang Bộ để được xem xét hỗ trợ, thì nay hồ sơ được nộp tại Trung tâm phục vụ hành chính công cấp tỉnh hoặc qua Cổng Dịch vụ công quốc gia. Trên cơ sở đó, Sở Tư pháp thực hiện thẩm định và trình Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định. Sự thay đổi này thể hiện xu hướng phân cấp mạnh về địa phương, giúp việc xử lý hồ sơ sát thực tế hơn.
- Về quy trình, thủ tục
So với quy định cũ, quy trình trong quy định mới đã được đơn giản hóa đáng kể. Trước đây, doanh nghiệp phải thực hiện hai thủ tục gồm xin chấp thuận hỗ trợ chi phí trước, sau đó mới thực hiện thanh toán chi phí. Quy định mới đã lược bỏ bước xin chấp thuận ban đầu, cho phép doanh nghiệp nộp hồ sơ sau khi hoàn thành dịch vụ tư vấn pháp luật. Nhờ đó, thủ tục được rút gọn, giảm thời gian và chi phí tuân thủ. Bên cạnh đó, quy định cũ yêu cầu nhiều loại giấy tờ như tờ khai xác định loại doanh nghiệp, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, hợp đồng tư vấn và hóa đơn tài chính. Trong khi đó, quy định mới chỉ yêu cầu văn bản đề nghị hỗ trợ chi phí và văn bản tư vấn pháp luật (gồm bản đầy đủ và bản đã loại bỏ thông tin bí mật kinh doanh). Việc tinh giản này góp phần giảm đáng kể gánh nặng thủ tục cho doanh nghiệp.
- Về phương thức nộp hồ sơ
Quy định mới đã chuẩn hóa các phương thức nộp hồ sơ, bao gồm nộp trực tiếp, qua dịch vụ bưu chính hoặc trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. So với trước đây, việc thống nhất và đẩy mạnh việc sử dụng phương thức điện tử giúp tăng tính thuận tiện, minh bạch và phù hợp với xu hướng chuyển đổi số trong quản lý hành chính.
- Về cơ chế quyết định hỗ trợ chi phí
Trong quy định cũ, thẩm quyền quyết định hỗ trợ thuộc về bộ, cơ quan ngang bộ. Quy định mới chuyển thẩm quyền này cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, đồng thời yêu cầu trường hợp từ chối phải có văn bản nêu rõ lý do. Điều này góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình và tăng tính minh bạch trong quá trình thực hiện.
- Về mức hỗ trợ chi phí
Mức hỗ trợ chi phí tư vấn pháp luật về cơ bản được giữ nguyên giữa hai quy định đối với từng loại doanh nghiệp: Doanh nghiệp siêu nhỏ: hỗ trợ đến 100% (tối đa 3 triệu đồng/năm); Doanh nghiệp nhỏ: hỗ trợ tối đa 30% (tối đa 5 triệu đồng/năm); Doanh nghiệp vừa: hỗ trợ tối đa 10% (tối đa 10 triệu đồng/năm).
Tuy nhiên, quy định mới bổ sung cơ chế cho phép Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định mức hỗ trợ cao hơn, tùy thuộc vào khả năng cân đối ngân sách và nhu cầu thực tế tại địa phương. Điều này tạo ra sự linh hoạt trong áp dụng chính sách. Việc cho phép Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định mức hỗ trợ cao hơn mức chung đã góp phần tăng tính linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn và nhu cầu của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại từng địa bàn. Đồng thời, cải cách này cũng có ý nghĩa gián tiếp trong việc cắt giảm thủ tục hành chính, giảm sự phụ thuộc vào cơ chế phê duyệt tập trung, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận hỗ trợ pháp lý của doanh nghiệp.
- Về công khai, cập nhật dữ liệu
Quy định mới giao Sở Tư pháp thực hiện việc gửi các văn bản tư vấn pháp luật (đã loại bỏ thông tin bí mật kinh doanh) cho các cơ quan trung ương để đăng tải, thay vì do Bộ, cơ quan ngang Bộ thực hiện như trước. Sự thay đổi này phù hợp với cơ chế phân cấp và vẫn bảo đảm yêu cầu công khai, minh bạch thông tin.
Nhìn chung, quy định cũ mang tính tiền kiểm, khi doanh nghiệp phải xin chấp thuận hỗ trợ chi phí trước khi thực hiện thanh toán. Ngược lại, quy định mới chuyển sang cơ chế hậu kiểm, tức là xem xét hỗ trợ chi phí sau khi doanh nghiệp đã hoàn thành dịch vụ tư vấn pháp luật. Đây là bước chuyển quan trọng theo hướng tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp, đồng thời vẫn bảo đảm kiểm soát thông qua cơ chế thẩm định.
NH-TT